نگهداری مبتنی بر وضعیت رویکردی دادهمحور در مدیریت تعمیرات است که در آن زمان انجام فعالیتهای نگهداری بر اساس شرایط واقعی تجهیزات تعیین میشود، نه صرفاً بر پایه برنامه زمانی ثابت یا وقوع خرابی.
در گذشته، بسیاری از سازمانها از نگهداری زمانبندیشده یا تعمیرات واکنشی استفاده میکردند؛ رویکردهایی که میتوانستند به توقفهای ناگهانی، تعمیرات اضطراری و افزایش هزینههای عملیاتی منجر شوند.
در این نوع نگهداری، تیمهای تعمیر و نگهداری با استفاده از دادههایی مانند ارتعاش، دما، فشار، نرخ جریان و سایر شاخصهای عملکردی، وضعیت سلامت تجهیزات را ارزیابی میکنند و بر اساس این اطلاعات درباره زمان مناسب تعمیر یا سرویس تصمیم میگیرند.
استفاده از این روش به سازمانها کمک میکند از تعمیرات غیرضروری جلوگیری کنند، احتمال خرابی ناگهانی را کاهش دهند و برنامههای نگهداری را متناسب با وضعیت واقعی داراییها تنظیم کنند.
در این مقاله، مفهوم نگهداری مبتنی بر وضعیت، نحوه عملکرد، دادههای مورد استفاده، مزایا، محدودیتها و ویژگیهای این رویکرد را بررسی میکنیم.
۱- نگهداری مبتنی بر وضعیت چیست؟
نگهداری مبتنی بر وضعیت (CBM) یک استراتژی نگهداری و تعمیرات است که وضعیت یک دارایی را در لحظه رصد میکند تا مشخص کند چه نگهداری و تعمیراتی باید انجام شود.
برخلاف نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه که از مواردی مانند نگهداری و تعمیرات مبتنی بر تقویم یا سایر ابزارها برای تعیین زمان برنامهریزی و انجام نگهداری و تعمیرات استفاده میکند، نگهداری و تعمیرات مبتنی بر وضعیت بیان میکند که نگهداری و تعمیرات فقط باید زمانی انجام شود که این شاخصهای در لحظه، بینظمی یا نشانههایی از کاهش عملکرد را نشان دهند.
اگرچه میتوان از این نوع نگهداری در اکثر تجهیزات استفاده کرد، اما برای اینکه CBM مؤثر باشد، آن تجهیزات باید معیارهای خاصی را رعایت کنند.
اولاً، باید یک وضعیت قابل نظارت وجود داشته باشد.
بهعبارت دیگر، اگر عملکرد دستگاه قابلاندازهگیری نباشد، چگونه میتوانید تشخیص دهید که آیا تغییری در عملکرد ایجاد شده است یا خیر؟
همچنین باید بتوانید تغییرات در عملکرد را از مدتها قبل مشاهده کنید، تا بتوان قبل از خرابی یا کاهش تولید دارایی، نگهداری را انجام داد.
میزان بحرانی بودن داراییها معیار دیگری است که باید قبل از استفاده از نگهداری و تعمیرات مبتنی بر وضعیت در نظر بگیرید.
با استفاده از CBM روی حیاتیترین داراییهای خود، بهترین بازگشت سرمایه (ROI) را خواهید داشت.
انجام تجزیه و تحلیل میزان بحرانی بودن برای رتبهبندی قطعاتی از تجهیزات که احتمال خرابی آنها بیشتر است و تأثیری که این خرابی بر عملکرد شما خواهد داشت، گامی حیاتی قبل از انجام نگهداری و تعمیرات مبتنی بر وضعیت است.
در نهایت، نگهداری بر اساس وضعیت تنها به اندازه فرایندها و سیستمهایی که برای تجزیه و تحلیل دادهها استفاده میشوند، مؤثر است.
تیمهای نگهداری باید بتوانند دادههای عملکرد را جمعآوری کرده و به درستی تجزیه و تحلیل کنند تا بر اساس نتایج، تصمیمات هوشمندانه و به موقع بگیرند.
۲- استراتژیهای پایش وضعیت
استراتژیهای نگهداری براساس وضعیت از انواع دادههای پایش وضعیت و گاهی ترکیبی از چندین نوع استفاده میکنند.
در اینجا برخی از رایجترین روشهای پایش وضعیت آمده است:
۲-۱- تحلیل دما
افزایش دما اغلب نشانه خرابی قریبالوقوع است. دمای بالا میتواند نشاندهنده اصطکاک بیش از حد باشد که میتواند به قطعات آسیب برساند و باعث فرسودگی و پارگی زودرس شود. گرما همچنین میتواند نشانهای از لولههای نشتی دار یا درزگیرهای معیوب در دیگهای بخار و سیستمهای تهویه مطبوع باشد. در موارد دیگر، دمای بالا میتواند نشاندهنده نقص الکتریکی باشد.نظارت بر دما در داراییهای حیاتی و نزدیک آنها، یک سیستم هشدار اولیه برای همه موارد فوق در اختیار تیمها قرار میدهد.
تغییرات نامحسوس دما میتواند نشاندهنده نقص دارایی باشد، زمانی که هنوز جزئی و قابل تعمیر هستند.
چه این به معنای تعمیر یک نشتی جزئی، تعمیر سیمکشی برق یا روغنکاری قطعات برای کاهش اصطکاک باشد، اگر زود تشخیص داده شود، معمولاً رفع آن آسان است.
۲-۲- ترموگرافی مادون قرمز
تجهیزات تخصصی، مانند دوربینهای حرارتی و دوربینهای مادون قرمز، میتوانند رطوبت اضافی و الگوهای حرارتی غیرمعمول را در ماشینآلات تشخیص دهند. تغییرات در انتشار گرما میتواند نشاندهنده طیف گستردهای از مشکلات در داراییهای مختلف باشد. ابزارهای حرارتی و مادون قرمز با تشخیص میزان تابش ساطع شده توسط یک جسم و ایجاد یک نقشه حرارتی رنگی برای نمایش نقاط حساس و الگوهای حرارتی کار میکنند.حسگرهای حرارتی را میتوان مستقیماً در تجهیزات الکتریکی قرار داد تا علائم اولیه نقص موتور و سیمکشی معیوب را تشخیص دهند.
آنها همچنین میتوانند نقص عایق، نشتی، چگالش و نقصهای مرتبط را در دیگ بخار یا سیستم تهویه مطبوع تشخیص دهند.
۲-۳- نظارت بر ارتعاش
لرزشهای بیش از حد میتواند نشاندهنده شل بودن پیچها، ساییدگی یاتاقانها، عدم تنظیم شفت و موارد دیگر باشد. بیشتر دستگاههای چرخان تا حدی لرزش دارند - این بخشی طبیعی از عملکرد آنهاست. بااینحال، هنگامی که سطح لرزش یک دستگاه تغییر میکند، معمولاً نشانه شروع تخریب آن دستگاه است. تغییر در الگوهای لرزش میتواند نشاندهنده عدم تراز یا شل بودن شفت باشد. همچنین میتواند به یاتاقانهای فرسوده یا عدم تعادل اشاره داشته باشد. با گذشت زمان، لرزش بیش از حد باعث مشکلات جدیدی نیز میشود، اصطکاک ایجاد میکند، باعث سایش و پارگی میشود و به افزایش نیازهای نگهداری کمک میکند.خوشبختانه، حسگرهای ارتعاش میتوانند حتی تغییرات بسیار کوچک در سطح ارتعاش را تشخیص دهند.
حسگرهای مدرن میتوانند ماهها قبل از اینکه مشکلات به اندازهای جدی شوند که دارایی شما را از کار بیندازند، تغییرات در سطح ارتعاش را تشخیص دهند.
تجزیه و تحلیل ارتعاش - هم تجزیه و تحلیل شکل موج و هم تبدیل سریع فوریه میتواند علت اصلی ارتعاش دستگاه را مشخص کند تا تیمهای تعمیر و نگهداری بدانند که منابع خود را کجا متمرکز کنند.
۲-۴- آنالیز روغن
آنالیز روغن میتواند آلایندهها، ناهماهنگیهای ویسکوزیته یا ذراتی که نشاندهنده سایش بیش از حد در سیستم هستند را شناسایی کند. ذرات اضافی در روغن میتوانند رسوباتی تشکیل دهند که قطعات ماشین را مسدود میکنند، مانع روانکاری مناسب میشوند و باعث سایش و پارگی زودرس داراییها میشوند. شمارندههای ذرات روغن، خلوص روغن ماشین را کنترل کرده و دادهها را به فضای ابری منتقل میکنند و هر زمان که سطح ذرات از آستانه از پیش تعیینشده عبور کند، به تیم شما هشدار اولیه میدهند. ذرات روغن اضافی همچنین میتوانند نشاندهنده مشکلات فیلتر یا فرسودگی ناشی از سایر مشکلات باشند. ردیابی سطح ذرات به شما این امکان را میدهد که از این مشکلات جلوگیری کنید.
۲-۵- آنالیز اولتراسونیک
حسگرهای اولتراسونیک میتوانند صداهای ناشی از روغنکاری ضعیف و علائم سایش را تشخیص داده و تفسیر کنند. حسگرها میتوانند به طور مداوم نظارت کنند و دادهها را برای تجزیه و تحلیل به فضای ابری ارسال کنند. آزمایش اولتراسونیک از امواج صوتی فرکانس بالا برای "دیدن" اعماق تجهیزات، مواد و سیستمها استفاده میکند. این آزمایش به طور گسترده در بخشهایی مانند تولید، هوافضا و خودرو برای کارهایی مانند ارزیابی یکپارچگی سازه و جوشکاری استفاده میشود.
۲-۶- تحلیل الکتریکی
نظارت بر توان میتواند تغییرات در مصرف برق یا بار را شناسایی کند و بینشی در مورد سلامت داراییها ارائه دهد. حسگرهای بیسیم نصبشده بر روی داراییها میتوانند تغییرات در جریان، ولتاژ و مصرف کلی انرژی را در زمان واقعی اندازهگیری کنند. تغییرات ناگهانی در سطوح ولتاژ و جریان میتواند به مدارهای معیوب، مشکلات سیمکشی، بارهای نامتعادل یا سایر مشکلات اشاره کند. در صورت عدم اصلاح، هر یک از این مشکلات میتواند باعث خرابی قابل توجهی شود.
۳- چرخه حیات در نگهداری مبتنی بر وضعیت
نگهداری مبتنی بر وضعیت، یک استراتژی مؤثر برای بهبود قابلیت اطمینان تجهیزات و کاهش هزینههای نگهداری است.
با این حال، این روش تنها زمانی میتواند مؤثر باشد که برنامه مدیریت مبتنی بر وضعیت بهخوبی طراحی و اجرا شود.
چرخه حیات CBM مراحل فرایند CBM را توصیف میکند که هر یک نقش اساسی در موفقیت کلی برنامه ایفا میکنند.
این مراحل شامل برنامهریزی، اجرا، نظارت، تجزیهوتحلیل و بهبود است.
۳-۱- مرحله ۱: برنامهریزی
در مرحله برنامهریزی، تیم نگهداری و تعمیرات باید اهداف برنامه CBM خود را بهوضوح تعریف کند.
این اهداف باید با اهداف کلی سازمان همسو باشند و مشخص، قابلاندازهگیری، قابلدستیابی، مرتبط و دارای محدودیت زمانی باشند.
پس از تعیین اهداف، باید داراییهای حیاتی را شناسایی کرده و برنامه پایش مبتنی بر وضعیت را بر روی این داراییها متمرکز کنید.
شما یک طرح پایش تهیه میکنید که تکنیکهای پایش خاص مورداستفاده شما و فراوانی و مدتزمان فرایندهای پایش را مشخص میکند.
این طرح باید پرسنل مسئول پایش و تحلیل دادههای عملکرد تجهیزات را مشخص کند.
این رویکرد به تضمین استفاده مؤثر بخشهای نگهداری از منابع و بهحداقلرساندن زمان ازکارافتادگی برنامهریزی نشده کمک میکند.
در نهایت، تیم نگهداری و تعمیرات باید در مرحله برنامهریزی، خطوط مبنای خود را تعیین کند.
خطوط مبنای نگهداری و تعمیرات، جزء ضروری CBM هستند، زیرا آنها یک نقطه مرجع برای اندازهگیری تغییرات در وضعیت تجهیزات فراهم میکنند و به شما در شناسایی الگوهای رفتاری داراییها کمک میکنند.
۳-۲- مرحله ۲: پیادهسازی
در مرحله پیادهسازی تیم اجرایی حسگرها و سیستمهای جمعآوری دادهها را نصب میکند و پرسنل را برای استفاده از ابزارهای نگهداری مبتنی بر وضعیت آموزش میدهد.
فرایند CBM حجم زیادی از دادهها را تولید میکند که باید بهموقع ذخیره، تجزیهوتحلیل و بر اساس آنها اقدام شود.
نرمافزارهای مدیریت و تحلیل دادهها میتوانند به درک دادهها و تبدیل آنها به بینشهای عملی کمک کنند.
این مرحله مستلزم آن است که تیم یک سیستم مدیریت دادهها توسعه دهد و CBM را در سیستم مدیریت نگهداری سازمان ادغام کند.
همچنین، بسیاری از برنامههای CBM با سیستمهای مدیریت نگهداری و تعمیرات کامپیوتری (CMMS) و سیستمهای مدیریت داراییهای سازمانی (EAM) سازگار هستند و ادغام CBM را در برنامه مدیریت داراییهای موجود شما سادهتر میکنند.
۳-۳- مرحله ۳: نظارت
مرحله نظارت، حیاتیترین بخش هر برنامه CBM است.
این مرحله شامل جمعآوری دادهها از حسگرها و سیستمهای جمعآوری داده، در حالت ایدهآل بهصورت مداوم، برای نظارت بر وضعیت تجهیزات در زمان واقعی است.
۳-۴- مرحله ۴: تحلیل
در مرحله تحلیل نگهداری مبتنی بر وضعیت، تیم دادههای جمعآوریشده در طول مرحله نظارت را بهصورت دستی یا با استفاده از ابزارهای نرمافزاری تفسیر میکند.
این شامل شناسایی الگوها و روندها و تشخیص ناهنجاریها و خطاهای احتمالی میشود.
۳-۵- مرحله ۵: بهبود
پس از تفسیر نتایج تحلیل توسط تیم، برنامه عملیاتی تدوین و اجرا خواهد شد.
این برنامه میتواند شامل برنامهریزی فعالیتهای تعمیر و نگهداری، تنظیم پارامترهای عملیاتی یا ایجاد بهبود در تجهیزات یا خود سیستم نظارت باشد.
تیم همچنین نتایج برنامه CBM را مستند کرده و آنها را در فعالیتهای برنامهریزی و اجرای آینده لحاظ خواهد کرد.
سازمانها باید به طور مداوم پرسنل نگهداری و تعمیرات را تشویق کنند تا حوزههای بهبود را شناسایی کرده و تغییرات را بر اساس نتایج اعمال کنند.
۴- نقش نگهداری مبتنی بر وضعیت
بسیاری از سازمانها ممکن است هنگام اجرای نگهداری و تعمیرات مبتنی بر شرایط، اهداف خاصتری مانند بهبود زمان آماده به کار، کاهش سربار یا افزایش طول عمر داراییها داشته باشند.
مزایای اجرای نگهداری و تعمیرات مبتنی بر وضعیت میتواند در کل عملیات گسترش یابد و از چندین طریق برای سازمان سودمند باشد:
۴-۱- شناسایی خرابیهای آینده
شناسایی دقیق خرابیها درست قبل از وقوع، به تیمهای تعمیر و نگهداری زمان میدهد تا واکنش نشان دهند و از خاموشیهای غیرضروری جلوگیری کنند.
۴-۲- کاهش هزینهها
بهجای نگهداری داراییها در یک برنامه نگهداری پیشگیرانه، داراییها فقط در صورت لزوم نگهداری میشوند. این میتواند در هزینههای نیروی کار و قطعات صرفهجویی کند و تعداد قطعات یدکی مورد نیاز در موجودی را کاهش دهد.
۴-۳- به حداقل رساندن زمان ازکارافتادگی
از آنجایی که تیمهای تعمیر و نگهداری از خرابیهای قریبالوقوع آگاه هستند، میتوانند به جای عجله برای تکمیل تعمیر در طول یک خاموشی برنامهریزیشده در نتیجه یک خرابی، تعمیر و نگهداری را در طول زمان از کارافتادگی برنامهریزیشده برنامهریزی کنند.
۴-۴- بهبود ایمنی کارکنان
خرابی ناگهانی داراییها میتواند باعث ایجاد مجموعهای از مشکلات شود که برخی از آنها میتوانند برای کارکنان خطرناک باشند. نگهداری مبتنی بر وضعیت، علائم هشدار دهنده اولیه خرابی را تشخیص میدهد و احتمال خرابیهای غیرمنتظره را به شدت کاهش میدهد و ایمنی کارکنان را بهبود میبخشد.
۴-۵- بهبود قابلیت اطمینان
قابلیت اطمینان دارایی تقریباً برای هر شاخص کلیدی عملکرد مهم است و بیشتر آنها را میتوان با نگهداری مبتنی بر وضعیت بهبود بخشید.
۴-۶- بهبود جدول زمانی تولید
وقتی داراییها با اطمینان بیشتری کار میکنند، تولید میتواند طبق برنامه باقی بماند یا حتی بهبود یابد.
۴-۷- بهبود عملکرد دارایی
نگهداری مبتنی بر وضعیت تضمین میکند که داراییها همیشه در سطوح بهینه خود برای عملکرد سطح بالا و سلامت دارایی کار میکنند.
فارغ از اهداف یک سازمان، اجرای یک برنامه نگهداری و تعمیرات مبتنی بر وضعیت میتواند به شرکتها کمک کند تا بهمرورزمان از همه این مزایا بهرهمند شوند.
۵- چالشهای نگهداری مبتنی بر وضعیت
با تمام اوصاف و وجود قابلیتها و ویژگیهای مثبت، همانند هر تغییر فرایند یا پیادهسازی فرایند جدید، نگهداری مبتنی بر وضعیت با چالشهایی همراه است که به صورت زیر میباشند:
- هزینه اولیه قابل توجه: هزینههای اولیه مرتبط با نگهداری مبتنی بر وضعیت، معمولاً با انجام تجزیه و تحلیل حساسیت و تعیین محل قرارگیری سنسورها، افزایش مییابد. اگر مجبور باشید آنها را در داراییهای قدیمیتر مقاومسازی کنید، این امر میتواند حتی پرهزینهتر باشد. به همین دلیل است که تجزیه و تحلیل حساسیت بسیار مهم است، زیرا تعیین میکند کدام تجهیزات بالاترین بازگشت سرمایه را خواهند داشت.
- آموزش: اکنون که حسگرهایی برای ارائه دادههای بلادرنگ و بینش در مورد وضعیت تجهیزات دارید، باید پرسنلی داشته باشید که بتوانند این دادهها را به درستی و به سرعت تجزیه و تحلیل کنند. به خاطر داشته باشید که آموزش نیز هزینه دیگری است و شامل تمرین دادن اپراتورها و سایر کارکنان تعمیر و نگهداری از وظایف عملیاتی معمولشان میشود.
- وضعیت عملیاتی: دقت و عملکرد حسگرهای شما تا حدودی به محیطی که در آن کار میکنند بستگی دارد. وضعیت عملیاتی سخت میتواند منجر به نقص عملکرد یا آسیب دیدن حسگرها شود. بهعنوانمثال، گرما و رطوبت بالا میتواند بر قطعات الکترونیکی تأثیر بگذارد، در حالی که مواد شیمیایی خورنده میتوانند به حسگرها آسیب رسانده و نتایج نادرستی ارائه دهند.
- غیر قابل پیشبینی بودن: برخلاف تعمیر و نگهداری برنامهریزیشده، کار تعمیر و نگهداری مبتنی بر برنامه پایش وضعیت غیر قابل پیشبینی است. بهعنوانمثال، ممکن است وقتی یک حسگر به شما هشدار میدهد، تعمیر و نگهداری را انجام دهید. این میتواند باعث بینظمی در نحوه نمایش هزینهها در بودجه شما شود.
- الزامات نرمافزاری: هر حسگر نصبشده به طور مداوم حجم عظیمی از دادهها را جمعآوری میکند، بنابراین داشتن یک سیستم مدیریت نگهداری و تعمیرات کامپیوتری مدرن (CMMS) یا نرمافزار دیگری که بتواند این دادهها را سازماندهی، پیگیری، جمعآوری و تجزیه و تحلیل کند، بسیار مهم است. در کنار داشتن نرمافزار مناسب، باید استخدام یک شخص ثالث را برای کمک به تجزیه و تحلیل نتایج تا زمان آموزش کامل کارکنان خود در نظر بگیرید.
۶- سخن آخر
نگهداری مبتنی بر وضعیت استراتژیای است که وضعیت واقعی یک دارایی را رصد میکند تا تصمیم بگیرد چه نگهداری باید انجام شود.
CBM بیان میکند که نگهداری فقط باید زمانی انجام شود که شاخصهای خاص، کاهش عملکرد یا خرابی قریبالوقوع را نشان دهند.
بررسی یک ماشین برای این شاخصها ممکن است شامل اندازهگیریهای غیرتهاجمی، بازرسی بصری، دادههای عملکرد و آزمایشهای برنامهریزیشده باشد.
نگهداری مبتنی بر وضعیت را میتوان برای داراییهای حیاتی و غیرحیاتی به کار برد.
در همین راستا، نگهداری و تعمیرات و قابلیت اطمینان در عصر هوش مصنوعی و اینترنت اشیا در حال تکامل هستند.
ابزارهای مدرن هوش مصنوعی و اتوماسیون، سازمانها را قادر میسازند تا منابع خود را به حداکثر برسانند و با نیروی کار کمکار، کارهای بیشتری انجام دهند.
فناوریهایی مانند نرمافزار CMMS، راه را برای قابلیت اطمینان و بهرهوری بیشتر هموار میکنند.



