واژهنامهٔ فنی و مهندسی
معنی اصطلاحات را ساده و دقیق پیدا کنید؛ نام فارسی و انگلیسی، توضیح کاربرد و ارتباط هر واژه با مفاهیم دیگر.
نامهای دیگر و توضیح واژهها هم جستجو میشوند.
مرور واژهها
۱٬۱۵۲ واژه به ترتیب A–Z
واژههای حرف A
۵۷ واژهکمپرسور کولر
A/C compressor
کمپرسور کولر قلب سیستم تهویهٔ خودرو است که با فشردهکردن گاز مبرد آن را به گردش درمیآورد و اختلاف فشار لازم برای چرخهٔ تبرید را ایجاد میکند. محرک آن با تسمه از موتور تأمین میشود و کلاچ مغناطیسی، آن را در زمان بینیازی از مدار جدا میکند.
خودرو و حملونقلرادیاتور کولر
A/C condenser
رادیاتور کولر یا کندانسور مبدل حرارتی جلوی خودرو است که گاز داغ و فشردهٔ خروجی کمپرسور را خنک و به مایع تبدیل میکند. گرمای گرفتهشده از کابین در همین جا به هوای بیرون داده میشود و سیال برای ورود به شیر انبساط و اواپراتور آماده میگردد.
خودرو و حملونقلبرج جذب
Absorber
برج جذب ستون تماسدهی است که در آن گاز از پایین و حلال از بالا در خلاف جهت هم حرکت میکنند تا اجزای اسیدی یا مطلوب توسط حلال جذب و از فاز گاز جدا شوند. کارایی برج به تعداد سینی یا ارتفاع پرکن، دما و دبی حلال بستگی دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیچیلر جذبی
Absorption chiller
چیلر جذبی دستگاهی است که با گرفتن گرما از منبعی مانند بخار، آب گرم یا شعلهٔ مستقیم، آب سرد تولید میکند. در این چرخه بهجای کمپرسور از جفت جاذب و مبرد (معمولاً لیتیومبروماید و آب) استفاده میشود؛ جذب بخار مبرد در جاذب و سپس جداسازی آن با گرما در مولد، نقش مکش کمپرسور را ایفا میکند.
تأسیسات و تهویهAQL (سطح کیفیت قابلقبول)
Acceptable quality level
AQL یا سطح کیفیت قابلقبول، بیشترین درصد اقلام معیوبی است که در بازرسی نمونهای بهعنوان حد پذیرش یک محموله در نظر گرفته میشود؛ در استانداردهایی مانند ISO 2859 جدولهای پذیرش بر پایهٔ AQL تعریف شدهاند. AQL بهمعنای اجازهٔ تولید اقلام معیوب نیست، بلکه مبنای طراحی طرح نمونهبرداری است.
کیفیت و مدیریتمعیار پذیرش
Acceptance criteria
معیار پذیرش مقدار یا شرط مشخصی است که تعیین میکند یک کار یا محصول قابل قبول است یا نه؛ مثل حداکثر اندازهٔ عیب مجاز در جوش. معیار باید پیش از بازرسی و بدون ابهام تعریف شده باشد.
کیفیت و مدیریتدقت
Accuracy
دقت میزان نزدیکی مقدار اندازهگیریشده به مقدار واقعی است و معمولاً بهصورت درصدی از مقدار خواندهشده یا بازهٔ کامل بیان میشود. دقت با «صحت» و «تکرارپذیری» متفاوت است: ابزار میتواند پایدار باشد اما عدد نادرست بدهد.
عمومی مهندسیاسیدکاری چاه
Acidizing
اسیدکاری چاه تزریق اسید، معمولاً کلریدریک یا اسید مخلوط، به سازند است تا مواد آسیبزا در حفرات و شکافها حل و تراوایی نزدیک چاه بهبود یابد. در اسیدکاری ماتریسی، اسید با فشاری کمتر از فشار شکست به سنگ تزریق میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیفعالیت
Activity
فعالیت کوچکترین واحد کاری قابل زمانبندی در پروژه است که مصرف زمان و منابع دارد و در شبکهٔ پروژه با رابطهٔ منطقی به فعالیتهای دیگر متصل میشود. فعالیت برخلاف تحویلدادنی، «کار» را توصیف میکند و مدت، منابع و پیشنیازهای مشخص دارد.
مدیریت پروژههزینهٔ واقعی (AC)
Actual Cost
هزینهٔ واقعی (AC) مجموع هزینههای ثبتشده برای کار انجامشده تا یک تاریخ معین است که از سیستم مالی و اسناد هزینهٔ پروژه استخراج میشود. مقایسهٔ AC با ارزش کسبشده و ارزش برنامهای، میزان انحراف هزینهٔ پروژه را نمایان میکند.
مدیریت پروژهاکچویتور
Actuator
اکچویتور مکانیزم محرک شیر است که نیروی لازم برای باز و بسته کردن آن را فراهم میکند و در انواع دستی (چرخدندهای)، برقی، پنوماتیک و هیدرولیک ساخته میشود. انتخاب آن به گشتاور لازم، سرعت عمل و الزامات ایمنی بستگی دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیونکروز تطبیقی
Adaptive cruise control
کروز تطبیقی نسخهٔ پیشرفتهٔ کروز کنترل است که با رادار یا لیدار فاصلهٔ خودروی جلو را میسنجد و سرعت را برای حفظ فاصلهٔ ایمن تنظیم میکند؛ در ترافیک تا توقف کامل هم ادامه مییابد. این سامانه زیرمجموعهٔ سیستمهای کمکی راننده به شمار میرود.
خودرو و حملونقلپیشپرداخت
Advance payment
پیشپرداخت مبلغی است که کارفرما در آغاز قرارداد برای تجهیز کارگاه و تأمین منابع اولیه به پیمانکار میپردازد و معمولاً در برابر ضمانتنامهٔ معتبر و بهصورت پلکانی از صورتوضعیتهای بعدی کسر میشود. درصد و نحوهٔ بازیافت آن در قرارداد تعیین میگردد.
کسبوکار و اداریAPQP (برنامهریزی پیشرو کیفیت محصول)
Advanced product quality planning
APQP چارچوبی ساختاریافته برای برنامهریزی کیفیت محصول جدید در صنایع خودرو است که از تعریف مفهوم محصول و طراحی آغاز میشود و با اعتبارسنجی، تولید آزمایشی و ارزیابی بازخورد به پایان میرسد. هدف آن، شناسایی و رفع ریسکها پیش از تولید انبوه است.
کیفیت و مدیریتهمزن صنعتی
Agitator
همزن صنعتی ماشینی است که با دوران پروانه یا پره درون مخزن، سیال را به گردش درمیآورد تا اختلاط، تعلیق ذرات یا انتقال حرارت بهتر انجام شود. همزنها در انواع ملخی، توربینی، لنگر و سیارهای برای گرانرویهای مختلف ساخته میشوند.
مکانیک و پایپینگAI/AO (ورودی/خروجی آنالوگ)
AI/AO (Analog Input/Analog Output)
AI/AO یا ورودی/خروجی آنالوگ، سیگنالهای پیوسته مانند ۴ تا ۲۰ میلیآمپر یا ۰ تا ۱۰ ولت را به سیستم کنترل وارد یا از آن خارج میکنند. ورودی آنالوگ دادهٔ ترانسمیترها را میخواند و خروجی آنالوگ موقعیت شیر کنترل را فرمان میدهد.
ابزار دقیق و اتوماسیونبالانس سیستم هوا
Air balancing
بالانس سیستم هوا فرآیند تنظیم دمپرها و سرعت فن برای رساندن دبی واقعی هوا به مقادیر طراحی در تمام شاخهها، دیفیوزرها و مسیرهای برگشت است. این کار با اندازهگیری سرعت یا دبی هوا و تنظیم نسبت دمپرها انجام میشود و شرط تحقق شرایط طرح در سرمایش و گرمایش به شمار میآید.
تأسیسات و تهویهایرکورتن
Air curtain
ایرکورتن دستگاهی است که با ایجاد پردهٔ هوای پرسرعت در دهانهٔ درب، میان هوای داخل و بیرون مانع ایجاد میکند و ورود گردوغبار، حشرات و هوای سرد یا گرم بیرون را کاهش میدهد. در ورودیهای پرتردد تجاری و صنعتی، نقش مهمی در حفظ دما و صرفهجویی انرژی دارد.
تأسیسات و تهویهفیلتر هوای موتور
Air filter
فیلتر هوا گردوغبار و ذرات ورودی به موتور را جدا میکند و از فرسایش سیلندر، پیستون و رینگها جلوگیری مینماید. جنس آن کاغذی چینخورده، اسفنجی روغنخورده یا الیاف مرطوب است و در موتورهای پرکار، فیلتر دومرحلهای به کار میرود.
خودرو و حملونقلهواساز
Air handling unit
هواساز واحد مرکزی تهویه است که هوا را میگیرد، فیلتر و در صورت نیاز گرم یا سرد میکند و به کانالها میفرستد. اجزای اصلی آن فن، کویل، فیلتر و دمپرها هستند.
تأسیسات و تهویهمخزن هوای فشرده
Air receiver
مخزن هوای فشرده ظرفی است که هوای تولیدی کمپرسور را ذخیره میکند، ضربان فشار را میرا میسازد و در زمان اوج مصرف، دبی موردنیاز را تأمین میکند. این مخزن همچنین باعث خنکشدن و تهویهٔ بخشی از رطوبت هوا میشود.
مکانیک و پایپینگکیسه هوا
Airbag
کیسهٔ هوا سامانهٔ بازدارندهٔ غیرفعالی است که در برخوردهای شدید با فعالسازی باروت و تولید گاز، بالشتکی بادی در برابر سر و تن سرنشین باز میکند. واحد کنترل با سنسورهای ضربه، شدت برخورد و زاویهٔ آن را ارزیابی و زمان فعالسازی را تعیین میکند.
خودرو و حملونقلآلارم
Alarm
آلارم اعلام وضعیت غیرعادی فرآیند به اپراتور است که وقتی متغیر از حد تعیینشده فراتر رود یا تجهیزی از کار بیفتد فعال میشود. هر آلارم باید اولویت، علت و اقدام مشخصی داشته باشد تا در میان انبوه اعلانها گم نشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونسامانهٔ مدیریت آلارم
Alarm management system
سامانهٔ مدیریت آلارم مجموعهای از رویهها و ابزارهاست که چرخهٔ عمر آلارمها را از طراحی و اولویتبندی تا پایش نرخ و حذف آلارمهای مزاحم مدیریت میکند. هدف آن رساندن نرخ آلارم به محدودهٔ قابلمدیریت برای اپراتور است.
ابزار دقیق و اتوماسیونآژیر
Alarm sounder
آژیر یا سوت هشدار، وسیلهٔ شنیداری سیستم اعلام حریق است که با صدای بلند و قابل تشخیص، ساکنان را به تخلیه فرا میخواند. سطح شدت صدا باید در همهٔ نقاط، حداقل چند دسیبل بالاتر از نویز پسزمینه باشد.
ایمنی حریقآلیاژ
Alloy
آلیاژ مخلوط فلزی است که با افزودن عناصر دیگر به فلز پایه ساخته میشود تا خواصی مانند استحکام، مقاومت به خوردگی یا سختی بهبود یابد. فولادهای آلیاژی، برنز و آلیاژهای آلومینیوم نمونههای رایجاند.
مواد و آزموندینام (شارژ خودرو)
Alternator
دینام برق تولیدشده از موتور را برای شارژ باتری و تغذیهٔ مصرفکنندهها فراهم میکند؛ رگولاتور ولتاژ، ولتاژ خروجی را در محدودهٔ مجاز نگه میدارد. خرابی آن، خاموشی ناگهانی خودرو را در پی دارد.
خودرو و حملونقلآلومینیوم
Aluminium
آلومینیوم فلزی سبک با مقاومت به خوردگی خوب و رسانایی بالا است؛ آلیاژهای آن در سازه، خودرو، برق و بستهبندی کاربرد گسترده دارند. وزن کم، مزیت اصلی آن در حملونقل است.
مواد و آزمونآلیاژ آلومینیوم ۶۰۶۱
Aluminium alloy 6061
آلیاژ ۶۰۶۱ از خانوادهٔ آلومینیوم-منیزیم-سیلیسیم است که با رسوبسختی، عمدتاً در حالت T6، به استحکام متوسط و جوشپذیری و مقاومت به خوردگی خوب میرسد. این آلیاژ در سازههای سبک، شاسی، قالب و لولههای صنعتی کاربرد دارد.
مواد و آزمونآلیاژ آلومینیوم ۷۰۷۵
Aluminium alloy 7075
آلیاژ ۷۰۷۵ از خانوادهٔ آلومینیوم-روی-منیزیم است و با عملیات حرارتی به استحکامی نزدیک به فولادهای سازهای میرسد؛ به همین دلیل در هوافضا و قطعات پرمقاومت سبک کاربرد دارد. مقاومت به خوردگی آن از ۶۰۶۱ کمتر است و پوششدهی یا آنودایز توصیه میشود.
مواد و آزمونASNT
American Society for Nondestructive Testing
ASNT انجمن آمریکایی آزمونهای غیرمخرب و از بزرگترین سازمانهای تخصصی این حوزه است که اسناد مرجع مانند SNT-TC-1A و CP-189 را منتشر میکند. برنامههای گواهیدهی و آموزش آن در صنایع نفت، گاز، هوافضا و نیروگاهی بهکار میرود.
جوش و بازرسیآمین
Amine
آمین ترکیب شیمیایی بازی است که در واحد شیرینسازی گاز بهعنوان حلال جذبکنندهٔ سولفید هیدروژن و دیاکسید کربن به کار میرود و با تماس در برج جذب، گازهای اسیدی را از گاز ترش جدا میکند. انواع رایج آن MEA، DEA و MDEA هستند و هر کدام برای شرایط خاصی مناسباند.
نفت، گاز و پتروشیمیمبدل آنالوگ به دیجیتال (ADC)
Analog-to-digital converter
مبدل آنالوگ به دیجیتال سیگنال پیوستهٔ ولتاژ را در فواصل زمانی مشخص نمونهبرداری و به عدد دیجیتال متناسب تبدیل میکند. تفکیکپذیری، نرخ نمونهبرداری و دقت آن کیفیت اندازهگیری در سامانههای کنترل را تعیین میکند.
برق و الکترونیکنبشی
Angle section
نبشی پروفیل فولادی L شکل است که دو بال عمود بر هم دارد و در سازههای فولادی برای اتصالات، مهاربندها، ورقهای اتصال و تقویت اعضا استفاده میشود. نبشیها در دو نوع بال مساوی و بال نامساوی و در ابعاد متنوع تولید میشوند.
عمران و ساختمانآنیل
Annealing
آنیل عملیات حرارتی گرمایش فولاد تا دمای مشخص، نگهداری کافی و سردکردن آرام، معمولاً در کوره، برای رسیدن به ساختار نرم و تنشزدهدوده است. آنیل کامل ساختار را به پرلیت و فریت نزدیک میکند و ماشینکاری و شکلدهی سرد را آسانتر میسازد.
مواد و آزمونترمز ABS
Anti-lock braking system
ABS سامانهٔ ضدقفل ترمز است که با پایش سرعت چرخها و تنظیم فشار ترمز، از قفل شدن چرخ و لغزش جلوگیری میکند. فرمانپذیری خودرو در ترمز اضطراری حفظ میشود.
خودرو و حملونقلمیل موجگیر
Anti-roll bar
میل موجگیر میلهٔ فنری است که دو طرف محور را به هم میبندد و در پیچها با مقاومت در برابر پیچش، تمایل بدنه به غلتش را کاهش میدهد. بوشهای لاستیکی آن میله را به شاسی یا طبق وصل میکنند و در خودروهای جدید نوع فعال با موتور برقی کار میکند.
خودرو و حملونقلدانسیته API
API gravity
درجهٔ API معیار چگالی نسبی مایعات نفتی است که با تقسیم ۱۴۱٫۵ بر چگالی نسبی و کمکردن ۱۳۱٫۵ محاسبه میشود؛ عدد بالاتر یعنی نفت سبکتر. نفت خام معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ درجهٔ API قرار میگیرد و سبک یا سنگین بودن آن را تعیین میکند.
نفت، گاز و پتروشیمیAPI (رابط برنامهنویسی)
Application programming interface
API مجموعه قواعد و نقاط دسترسی است که دو نرمافزار از طریق آن با هم گفتوگو میکنند؛ بدون نیاز به دانستن جزئیات داخلی یکدیگر. APIها پایهٔ اتصال سامانهها و سرویسهای ابریاند.
نرمافزار و دادهقوس الکتریکی
Arc flash
قوس الکتریکی تخلیهٔ ناگهانی انرژی در هوا بین دو نقطهٔ برقدار است که دمای بسیار بالا و موج انفجاری ایجاد میکند. تحلیل خطر قوس، مبنای تعیین مرز قوس و تجهیزات حفاظت فردی کارکنان برق است.
برق و الکترونیکنقشهٔ معماری
Architectural drawing
نقشهٔ معماری نقشهای است که چیدمان فضاها، ابعاد اتاقها، موقعیت درها و پنجرهها و جزئیات داخلی و نما را نشان میدهد. این نقشه مبنای تهیهٔ نقشههای سازه و تأسیسات است و در فازهای طراحی، اجرا و اخذ پروانهٔ ساختمان استفاده میشود.
عمران و ساختمانهوش مصنوعی
Artificial intelligence
هوش مصنوعی شاخهای از علوم رایانه است که سامانهها را قادر به انجام کارهایی میکند که بهطور سنتی به هوش انسانی نیاز دارند: تشخیص، پیشبینی و تولید. کاربرد صنعتی آن از پایش تجهیزات تا کنترل کیفیت گسترده است.
نرمافزار و دادهفرازآوری مصنوعی
Artificial lift
فرازآوری مصنوعی مجموعهٔ روشهایی است که به چاههای کمفشار انرژی اضافه میکند تا سیال با دبی اقتصادی به سطح برسد؛ روشهای رایج شامل پمپ درونچاهی، فرازآوری با گاز، پمپاژ میلهٔ مکشی و پمپهای هیدرولیکی است.
نفت، گاز و پتروشیمینقشهٔ چونساخت
As-built drawing
نقشهٔ چونساخت نسخهٔ نهایی نقشههای پروژه است که وضعیت واقعی اجرا — مسیرها، تغییرات میدانی و جزئیات نصبشده — را نشان میدهد و پس از پایان کار تدوین و تأیید میشود. این نقشهها سند مرجع بهرهبرداری، نگهداری و توسعهٔ آیندهٔ تأسیساتاند.
مدیریت پروژهتجمع اضطراری
Assembly point
نقطهٔ تجمع اضطراری محلی ایمن و از پیش تعیینشده در فضای باز است که افراد پس از تخلیه در آن گرد میآیند تا شمارش و بررسی وضعیت انجام شود. فاصلهٔ کافی از ساختمان، دسترسی خودروی امدادی و علامتگذاری واضح از ویژگیهای آن است.
ایمنی حریقگاز همراه
Associated gas
گاز همراه گازی است که همراه نفت در مخزن وجود دارد و در فرآورش بهرهبرداری از نفت آزاد میشود. مدیریت آن شامل تزریق مجدد برای ازدیاد برداشت، فرآورش و فروش، یا سوزاندن در فلر است و سوزاندن آن یکی از چالشهای زیستمحیطی صنعت نفت است.
نفت، گاز و پتروشیمیرمزنگاری نامتقارن
Asymmetric encryption
رمزنگاری نامتقارن با دو کلید مرتبط کار میکند: کلید عمومی برای رمزگذاری و کلید خصوصی برای رمزگشایی. این روش مشکل تبادل کلید را حل میکند و پایهٔ امضای دیجیتال و گواهیهای SSL است.
نرمافزار و دادهآزمون جو
Atmosphere testing
آزمون جو اندازهگیری ترکیب هوا در یک فضای بسته یا محدود، پیش از ورود و در حین کار است که شامل درصد اکسیژن، گازهای قابل اشتعال بر حسب درصد LEL، گازهای سمی مانند H2S و CO و در مواردی بخارات آلی میشود. نتیجهٔ آزمون، مجوز ورود و الزامات تهویه را تعیین میکند.
ایمنیبرج تقطیر اتمسفریک
Atmospheric distillation unit
برج تقطیر اتمسفریک نخستین واحد پالایشگاه است که نفت خام نمکزداییشده را در فشار نزدیک جو و دمای حدود ۳۵۰ درجهٔ سلسیوس به برشهایی مانند گاز مایع، بنزین، نفت سفید، گازوئیل و نفت کوره تقسیم میکند. باقیماندهٔ سنگین برج به واحد تقطیر در خلأ میرود.
نفت، گاز و پتروشیمیممیزی
Audit
ممیزی بررسی نظاممند و مستند انطباق فرآیندها با الزامات است؛ ممیزی داخلی توسط خود سازمان و ممیزی صدور گواهی توسط نهاد ثالث انجام میشود. خروجی ممیزی، یافتهها و فرصتهای بهبود است.
کیفیت و مدیریتیافتهٔ ممیزی
Audit finding
یافتهٔ ممیزی نتیجهٔ ارزیابی شواهد در برابر معیارهای ممیزی است و میتواند عدم انطباق، مشاهده یا نقطهٔ قوت باشد. هر یافته باید مستند، قابلردیابی به شواهد عینی و بهروشنی از معیار ممیزی تفکیکشده باشد.
کیفیت و مدیریتآستنیت
Austenite
آستنیت فاز محلول جامد کربن در آهن گاما با شبکهٔ مکعبی وجوهپر است که در دمای بالا پایدار است و در فولادهای زنگنزن آستنیتی مانند ۳۰۴ و ۳۱۶ در دمای اتاق نیز حفظ میشود. این فاز غیرمغناطیسی و شکلپذیر است.
مواد و آزموناحراز هویت
Authentication
احراز هویت فرآیند اثبات هویت کاربر یا سامانه پیش از دادن دسترسی است؛ با چیزی که میدانید مانند رمز عبور، چیزی که دارید مانند توکن یا کارت، یا مشخصهٔ زیستی شما انجام میشود. بدون احراز هویت مطمئن، هر کنترل دسترسی دیگری بیاثر است.
نرمافزار و دادهگیربکس اتوماتیک
Automatic transmission
گیربکس اتوماتیک با مجموعهای از چرخدندههای سیارهای، کلاچهای چندصفحهای و مبدل گشتاور، نسبت دنده را بدون دخالت راننده تغییر میدهد. مبدل گشتاور انتقال نرم و ضرب گشتاور در شروع حرکت را فراهم میکند و فشار روغن، تعویضها را کنترل میکند.
خودرو و حملونقلتنظیمکنندهٔ ولتاژ (AVR)
Automatic voltage regulator
AVR مداری است که جریان تحریک ژنراتور سنکرون را طوری تنظیم میکند که ولتاژ خروجی در محدودهٔ مطلوب و تقریباً مستقل از تغییر بار ثابت بماند. این تنظیمکننده همچنین با افزایش سریع تحریک، افت ولتاژ ناشی از راهاندازی موتورهای بزرگ را جبران میکند.
برق و الکترونیکفن آکسیال
Axial fan
فن آکسیال هوا را موازی محور دوران به حرکت درمیآورد و برای دبی بالا با فشار کم مناسب است؛ مانند فنهای کندانسور، اواپراتور و هواکشهای دیواری. بازده آن در نقطهٔ کاری مشخص بالا است و برخلاف فن سانتریفیوژ، با افزایش مقاومت سیستم دبی آن بهسرعت افت میکند.
تأسیسات و تهویه
واژههای حرف B
۴۹ واژهبکاند
Backend
بکاند بخش سمت سرور سامانه است که منطق کسبوکار، پردازش داده، احراز هویت و ارتباط با پایگاه داده را اجرا میکند و نتیجه را از طریق API به فرانتاند میرساند. کارایی، امنیت و مقیاسپذیری سامانه عمدتاً در بکاند تعیین میشود.
نرمافزار و دادهپشتیبانگیری
Backup
پشتیبانگیری نسخهبرداری دورهای از دادهها برای بازیابی در صورت خرابی، حذف یا حمله است. قاعدهٔ طلایی آن ۳-۲-۱ است: سه نسخه، دو رسانه، یک نسخه خارج از محل.
نرمافزار و دادهبالانس (توازن روتور)
Balancing
بالانس فرآیند توزیع جرم روتور است تا محور جرمی آن بر محور دوران منطبق شود و نیروی گریز از مرکز ناشی از جرم نامتعادل حذف گردد. عدم بالانس، لرزش، بار اضافی روی یاتاقان و خستگی زودرس قطعات را به دنبال دارد.
مکانیک و پایپینگشیر بالانس
Balancing valve
شیر بالانس شیری است که برای تنظیم و تثبیت دبی جریان در شاخههای مدار آب گرمایش یا سرمایش بهکار میرود و با ایجاد مقاومت قابل اندازهگیری، توزیع آب میان مصرفکنندهها را متعادل میکند. برخی انواع آن پورت اندازهگیری فشار دارند و برخی مدلها خودکار با کنترل اختلاف فشار کار میکنند.
تأسیسات و تهویهبلبرینگ
Ball bearing
بلبرینگ نوعی یاتاقان غلتشی است که بار را از طریق ساچمههای فولادی بین رینگ داخلی و خارجی منتقل میکند و اصطکاک محور دوار را به حداقل میرساند. بلبرینگها بار شعاعی و محوری را همزمان تحمل میکنند و در دورهای بالا عملکرد مناسبی دارند.
مکانیک و پایپینگسیبک
Ball joint
سیبک مفصل کروی تعلیق است که اتصال چرخشی میان طبق و توپی چرخ یا بازوی فرمان را ممکن میسازد و گردش فرمان و حرکت عمودی چرخ را همزمان فراهم میکند. گریس داخلی و چرمی محافظ، عمر آن را تعیین میکنند.
خودرو و حملونقلشیر توپی
Ball valve
شیر توپی با چرخش ساچمهٔ سوراخدار، جریان را قطع یا وصل میکند؛ باز و بسته شدن سریع با ربع دور، ویژگی اصلی آن است. برای قطع و وصل و نه تنظیم دقیق جریان مناسب است.
مکانیک و پایپینگضمانتنامه
Bank guarantee
ضمانتنامه تعهد کتبی بانک به پرداخت مبلغی معین در صورت درخواست ذینفع است؛ انواع آن شامل ضمانتنامهٔ مناقصه، پیشپرداخت، حسن انجام کار و نگهداری است. ضمانتنامه جانشین نقدینگی و ابزار تأمین اطمینان کارفرماست.
کسبوکار و اداریباتری
Battery
باتری منبع ذخیرهٔ انرژی الکتریکی است؛ در خودرو وظیفهٔ راهاندازی و تغذیهٔ سیستم برقی و در صنعت، تغذیهٔ پشتیبان را دارد. ظرفیت (آمپرساعت) و جریان راهاندازی، مشخصههای اصلی آناند.
خودرو و حملونقلبانک باتری
Battery bank
بانک باتری مجموعهای از سلولها یا باتریهای سری و موازی است که برای تأمین ولتاژ و ظرفیت موردنیاز یک سامانهٔ جریان مستقیم یا ذخیرهسازی انرژی به کار میرود. ظرفیت آن بر حسب آمپرساعت و توان تحویلی آن بر پایهٔ نرخ دشارژ تعیین میشود.
برق و الکترونیکشارژر
Battery charger
شارژر دستگاهی است که جریان مستقیم کنترلشده را برای بازگرداندن انرژی به باتری فراهم میکند و بسته به فناوری باتری در حالتهای شارژ سریع، شناور و متعادل کار میکند. شارژرهای صناعی معمولاً چندمرحلهایاند تا از گرمشدن و آسیب دیدن باتری جلوگیری شود.
برق و الکترونیکتیر
Beam
تیر عضو سازهای افقی است که بارهای وارد از سقف و دیوار را دریافت و با خمش و برش به ستونها منتقل میکند. طراحی تیر شامل کنترل خمش، برش، پیچش، تغییرشکل و ضوابط آرماتوربندی طولی و عرضی بر پایهٔ آییننامه است.
عمران و ساختمانیاتاقان (برینگ)
Bearing
یاتاقان عضوی است که محور دوار را نگه میدارد، بار آن را به بدنه منتقل میکند و حرکت نسبی را با کمترین اصطکاک ممکن میسازد. یاتاقانها به دو خانوادهٔ کلی غلتشی (بلبرینگ و رولبرینگ) و لغزشی (ساده) تقسیم میشوند و انتخاب آنها به بار، سرعت و شرایط کاری بستگی دارد.
مکانیک و پایپینگبنچمارک
Benchmark
بنچمارک نقطهٔ مرجع با ارتفاع معلوم و ثابت در نقشهبرداری است که ارتفاع سایر نقاط نسبت به آن اندازهگیری و کنترل میشود. بنچمارکها معمولاً روی سازههای پایدار مانند پلها، ساختمانهای قدیمی یا میلههای نشانهگذاریشده در زمین تعریف میشوند.
عمران و ساختمانتست خمش
Bend test
تست خمش آزمونی است که نمونه را حول یک قالب با شعاع مشخص خم میکند تا شکلپذیری و کیفیت جوش و سلامت سطح بررسی شود. در آزمونهای جوش، خمش راهنما و خمش ریشه برای پذیرش صلاحیت رویهٔ جوشکاری استفاده میشود.
مواد و آزمونچرخدنده مخروطی
Bevel gear
چرخدنده مخروطی نوعی چرخدنده با بدنهٔ مخروطی است که انتقال حرکت بین دو محور متقاطع، معمولاً عمود بر هم، را ممکن میسازد. این دندهها در دیفرانسیل خودرو، گیربکسهای صنعتی و مکانیزمهای زاویهٔ ۹۰ درجه به کار میروند.
مکانیک و پایپینگدادهٔ بزرگ
Big data
دادهٔ بزرگ به مجموعهدادههایی گفته میشود که حجم، سرعت یا تنوع آنها فراتر از ابزارهای سنتی است. ذخیره و تحلیل آن، زیرساخت تصمیمگیری دادهمحور در سازمانهاست.
نرمافزار و دادهلیست مواد (BOM)
Bill of Materials
لیست مواد فهرست کامل قطعات، مواد و مقادیر لازم برای ساخت یک محصول یا اجرای یک بخش از پروژه است. BOM مبنای خرید، کنترل انبار و برآورد هزینه است و باید با آخرین نسخهٔ نقشهها همخوان باشد.
عمومی مهندسیترانزیستور پیوندی دوقطبی (BJT)
Bipolar junction transistor
ترانزیستور پیوندی دوقطبی از سه ناحیهٔ نیمههادی با دو پیوند PN ساخته شده و جریان کلکتور آن با جریان پایه کنترل میشود. نسبت این دو جریان، بهرهٔ جریان یا بتا نام دارد و با دما و سطح جریان تغییر میکند.
برق و الکترونیکقیر
Bitumen
قیر باقیماندهٔ بسیار سنگین و چسبناک پالایش نفت است که در دمای محیط تقریباً جامد است و در راهسازی، عایقکاری و پوشش لوله به کار میرود. مشخصات آن با درجهٔ نفوذ، نقطهٔ نرمی و گرانروی تعیین میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیفلنج کور
Blind flange
فلنج کور فلنجی بدون سوراخ مرکزی است که برای بستن دهانهٔ فلنجی، جداسازی موقت دو بخش سیستم یا نصب در نقاط توسعهٔ آینده به کار میرود. ضخامت و ردهٔ فشاری آن همسنگ فلنج مقابل انتخاب میشود.
مکانیک و پایپینگبلوئر
Blower
بلوئر ماشینی دوار است که هوا یا گاز را با فشار متوسط جابهجا میکند؛ محدودهٔ کاری آن بین فن و کمپرسور قرار دارد. بلوئرهای روتس، ساید چنل و سانتریفیوژ در هوادهی تصفیهخانه، انتقال پنوماتیک و سیستمهای احتراق کاربرد دارند.
مکانیک و پایپینگفوران چاه
Blowout
فوران چاه خروج کنترلنشدهٔ سیال سازند از چاه به سطح زمین است که وقتی فشار سازند بر فشار ستون سیال چاه غلبه کند رخ میدهد و میتواند به انفجار، حریق و آلودگی گسترده منجر شود. فوران معمولاً نتیجهٔ شکست زنجیرهٔ کنترل چاه از طراحی تا اجرا است.
نفت، گاز و پتروشیمیبست انسداد چاه (BOP)
Blowout preventer
بست انسداد چاه مجموعهٔ شیرهای سنگین نصبشده روی دهانهٔ چاه در زمان حفاری است که در صورت هجوم سیال سازند، چاه را در چند ثانیه میبندد و از فوران جلوگیری میکند. BOP شامل بستهای حلقوی و رم است و با پشتهٔ کنترل هیدرولیکی فرمان میگیرد.
نفت، گاز و پتروشیمیبویلر (دیگ بخار)
Boiler
بویلر تجهیزی است که با احتراق سوخت یا انرژی برق، آب را گرم یا به بخار تبدیل میکند. دیگهای بخار و آب گرم، قلب سیستمهای گرمایشی و فرآیندیاند و الزامات ایمنی سختگیرانه دارند.
تأسیسات و تهویهپیچ
Bolt
پیچ عنصر اتصال رزوهداری است که با مهره یا درون رزوهٔ قطعه، دو جزء را به هم میبندد و نیروی پیشتنیدگی ایجاد میکند. پیچها بر اساس گرید مانند ۸٫۸ یا ۱۰٫۹، پوشش و نوع رزوهٔ متریک یا اینچی طبقهبندی میشوند.
مکانیک و پایپینگاتصال پیچی
Bolted connection
اتصال پیچی نوعی اتصال سازهٔ فولادی است که در آن انتقال نیرو با پیچهای پرمقاومت و ورقهای اتصال انجام میشود. این اتصال نسبت به جوشکاری سریعتر، بازرسیپذیرتر و در شرایط جوی نامناسب اجراپذیرتر است و به دو دستهٔ اتکایی و اصطکاکی تقسیم میشود.
عمران و ساختمانقوطی
Box section
قوطی پروفیل فولادی توخالی با مقطع مربع یا مستطیل است که از ورق سردشکلده و درزجوش ساخته میشود. سختی پیچشی بالا و ظاهر مناسب، قوطیها را برای ستونها، تیرهای سقف و اتصالات سازههای فولادی مناسب کرده است.
عمران و ساختمانمهاربند
Bracing
مهاربند اعضای قطری سازهٔ فولادی است که برای مقاومت در برابر نیروهای جانبی زلزله و باد و تأمین سختی جانبی قاب به کار میرود. مهاربندهای هممرکز، برونمرکز و ضربدری از انواع رایج هستند و اتصالات آنها باید برای نیروی محوری طراحی و بازرسی شود.
عمران و ساختمانکالیپر
Brake caliper
کالیپر گیرهای است که لنتهای ترمز را در دو سوی دیسک نگه میدارد و با فشار پیستون هیدرولیکی، آنها را روی دیسک میفشارد. نوع ثابت با پیستونهای دوطرفه و نوع شناور با یک پیستون و راهنمای لغزنده، دو طرح رایج آناند.
خودرو و حملونقلدیسک ترمز
Brake disc
دیسک ترمز صفحهٔ گرد دواری است که همراه چرخ میچرخد و لنتها روی آن عمل میکنند؛ گرما از همین طریق به هوا دفع میشود. دیسکهای تهویهدار با کانالهای داخلی و دیسکهای سوراخدار، خنککاری و تخلیهٔ گازهای اصطکاک را بهتر میکنند.
خودرو و حملونقلکاسه چرخ
Brake drum
کاسه چرخ استوانهٔ دواری است که کفشکهای ترمز درون آن به سطح داخلیاش فشار میآورند و خودرو را متوقف میکنند. ترمز کاسهای ارزانتر و سادهتر از دیسکی است، اما دفع حرارت و پایداری کمتری در ترمزهای سنگین دارد.
خودرو و حملونقلروغن ترمز
Brake fluid
روغن ترمز سیال هیدرولیکی انتقال فشار از پدال به کالیپرها و سیلندر چرخهاست؛ تراکمناپذیری آن، پاسخ دقیق و بیدرنگ ترمز را ممکن میکند. بیشتر سیالات خودرویی از نوع گلیکول اتری مانند DOT 3 و DOT 4 و جاذب رطوبتاند.
خودرو و حملونقللنت ترمز
Brake pad
لنت ترمز قطعهٔ اصطکاکی است که با تماس با دیسک یا کاسه، انرژی جنبشی را جذب و به گرما تبدیل میکند. ترکیب مواد آن مانند نیمهفلزی، سرامیکی یا آلی، ضریب اصطکاک، صدای ترمز و میزان گردوغبار تولیدی را تعیین میکند.
خودرو و حملونقلبرنج
Brass
برنج آلیاژ مس و روی است که کارپذیری، ماشینکاری و مقاومت به خوردگی خوبی دارد و در شیرآلات، اتصالات و قطعات تزئینی کاربرد گسترده دارد. با افزایش روی، رنگ به زرد طلایی و استحکام بیشتر میشود اما انعطاف کاهش مییابد.
مواد و آزمونجوش بریزینگ
Brazing
بریزینگ اتصال فلزات با فلز پرکنندهای است که دمای ذوب آن بالای ۴۵۰ درجهٔ سلسیوس ولی کمتر از دمای ذوب قطعهکار است و در اثر خاصیت مویینگی در فاصلهٔ اتصال پخش میشود. برخلاف جوشکاری، قطعهکار ذوب نمیشود و اتصال با اخلال کم در خواص پایه شکل میگیرد.
جوش و بازرسیپل دیودی
Bridge rectifier
پل دیودی آرایشی از چهار دیود است که در هر نیمسیکل دو دیود آن هدایت میکنند و جریان خروجی در هر دو نیمموج همجهت میماند. این مدار یکسوسازی تمامموج را بدون نیاز به ترانسفورماتور سر وسط فراهم میکند.
برق و الکترونیکتست سختی برینل
Brinell hardness test
تست سختی برینل با فرورفتن یک گلولهٔ سخت فولادی یا کاربید تنگستن با بار مشخص در سطح نمونه انجام میشود و سختی از قطر فرورفتگی محاسبه میگردد. عدد برینل برای فلزات با ساختار ناهمگن مانند چدن و آلیاژهای ریختهگری مناسب است.
مواد و آزمونشکست ترد
Brittle fracture
شکست ترد شکستی است که بدون تغییرشکل پلاستیک قابل توجه و با سرعت بالا رخ میدهد و سطح شکست آن صاف، براق و بدون گلوگاهی است. این نوع شکست در دماهای پایین، تنش سهبعدی و وجود ترک یا نوچ تشدید میشود.
مواد و آزمونشکنندگی
Brittleness
شکنندگی تمایل ماده به شکست بدون تغییرشکل پلاستیک محسوس است؛ در این حالت شکست ناگهانی و با جذب انرژی کم رخ میدهد. شکنندگی با دماهای پایین، حضور هیدروژن، رسوب فازهای سخت و عملیات حرارتی نامناسب تشدید میشود.
مواد و آزمونبرنز
Bronze
برنز در تعریف کلاسیک آلیاژ مس و قلع است و امروزه آلیاژهای مس با آلومینیوم، سیلیسیم یا نیکل را نیز شامل میشود. این آلیاژها استحکام، مقاومت به سایش و مقاومت به خوردگی خوبی دارند و در بوش، پمپ و پروانهٔ دریایی به کار میروند.
مواد و آزمونBIM (مدلسازی اطلاعات ساختمان)
Building information modeling
BIM روشی است که مدل سهبعدی ساختمان را با اطلاعات — متریال، زمانبندی، هزینه و بهرهبرداری — همراه میکند. مدل BIM مرجع مشترک همهٔ تخصصها و مبنای هماهنگی و کاهش دوبارهکاری است.
نرمافزار و دادهBMS (سیستم مدیریت ساختمان)
Building management system
BMS سامانهٔ پایش و کنترل یکپارچهٔ تأسیسات ساختمان — تهویه، روشنایی، برق و ایمنی — است که با جمعآوری داده و فرماندهی، مصرف و آسایش را بهینه میکند.
تأسیسات و تهویهمشعل
Burner
مشعل دستگاه احتراقی است که سوخت مانند گاز، گازوئیل یا مازوت را با هوا مخلوط و در محفظهٔ احتراق دیگ شعلهور میکند و گرما را به آب منتقل میسازد. اجزای اصلی آن شامل نازل یا رگولاتور سوخت، فن دمندهٔ هوا، الکترود جرقه، سیستم تشخیص شعله و تابلو کنترل مشعل است.
تأسیسات و تهویهباسداکت
Bus duct
باسداکت سامانهٔ انتقال توان است که در آن شینههای مسی یا آلومینیومی داخل محفظهای فلزی با عایق جامد یا هوا قرار میگیرند و برق را از تابلو اصلی به بارهای بزرگ میرسانند. باسداکت جایگزین کابلهای سنگین در جریانهای بالا و مسیرهای طولانی است.
برق و الکترونیکباسبار
Busbar
باسبار هادی ضخیم مسی یا آلومینیومی است که جریان را با تلفات کم و بدون کابلکشی سنگین توزیع میکند. در تابلوها، پستها و سیستمهای باسداکت کاربرد دارد و جریان مجاز آن با دما و شرایط نصب تعیین میشود.
برق و الکترونیکبوشینگ
Bushing
بوشینگ اتصالی حلقهای با رزوهٔ خارجی و داخلی است که برای کاهش قطر در اتصالات رزوهای به کار میرود؛ مثلاً تبدیل پریز ۱ اینچ به ۱/۲ اینچ. بوشینگ داخل پریز بسته میشود و اتصال کوچکتر در آن جای میگیرد.
مکانیک و پایپینگجوش لببهلب
Butt weld
جوش لببهلب اتصال دو لبه در یک صفحه است و برای اتصال لوله به لوله یا ورق به ورق در ضخامتهای مختلف به کار میرود. آمادهسازی لبه (پخ)، فاصلهٔ ریشه و تراز، کیفیت اتصال را تعیین میکند.
جوش و بازرسیشیر پروانهای
Butterfly valve
شیر پروانهای با چرخش دیسکی حول محور عمود بر مسیر، جریان را کنترل میکند؛ سبک، جمعوجور و مناسب قطرهای بزرگ است. در تأسیسات و صنایع آب و هوایی بسیار پرکاربرد است.
مکانیک و پایپینگ
واژههای حرف C
۱۳۸ واژهمفصل کابل
Cable joint
مفصل کابل اتصالی است که دو طول کابل را به هم وصل میکند و باید همانند خود کابل، عایقی، هدایت الکتریکی و آببندی کامل داشته باشد. ساخت مفصل با روشهای حرارتی یا سرد و با مواد عایقی همگن انجام میشود.
برق و الکترونیککابلشو
Cable lug
کابلشو واسط فلزی میان هادی کابل و ترمینال تجهیزات است که با پرس یا جوش به سر کابل متصل میشود و تماس الکتریکی کممقاومت را تضمین میکند. کابلشوها بر پایهٔ سطح مقطع، نوع کابل مسی یا آلومینیومی و شکل ترمینال انتخاب میشوند.
برق و الکترونیکسینی کابل
Cable tray
سینی کابل سازهٔ فلزی سوراخدار یا نردبانی است که کابلها روی آن مستقر و با بست مهار میشوند تا مسیر منظم، قابل بازرسی و دارای تهویه داشته باشند. انواع سینی، نردبان کابل و ترانکینگ بر پایهٔ حجم کابل و محل نصب انتخاب میشوند.
برق و الکترونیککالیبراسیون
Calibration
کالیبراسیون مقایسهٔ یک ابزار اندازهگیری با یک مرجع قابل ردیابی است تا میزان خطای آن تعیین و ثبت شود. کالیبراسیون بهمعنای تنظیم یا تعمیر نیست؛ سند آن نشان میدهد ابزار در زمان آزمون چقدر دقیق بوده است.
عمومی مهندسیبنچ کالیبراسیون
Calibration bench
بنچ کالیبراسیون مجموعهای از تجهیزات مرجع مانند فشارساز، دماکالیبراتور و مولتیمتر دقیق است که برای آزمون و تنظیم ابزار دقیق در کارگاه کالیبراسیون به کار میرود. شرایط محیطی بنچ شامل دما، رطوبت و ارتعاش باید کنترل و مستند شود.
ابزار دقیق و اتوماسیونمیلسوپاپ موتور
Camshaft
میلسوپاپ میلهای با بادامکهایی است که با چرخش خود، سوپاپهای ورودی و خروجی را در زمان درست باز و بسته میکند. نسبت دور آن به میللنگ معمولاً یک به دو است و در موتورهای جدید، زمانبندی متغیر سوپاپ کارکرد آن را به دور موتور وابسته میکند.
خودرو و حملونقلمیلبادامک
Camshaft
میلبادامک شفتی است که بادامکهای آن با چرخش، سوپاپها یا پیروها را در زمانبندی دقیق باز و بسته میکند. در موتور احتراقی، پروفیل بادامک زمانبندی و میزان بازشدن سوپاپ را تعیین میکند.
مکانیک و پایپینگکپ
Cap
کپ اتصال بستهای است که سر لوله یا انتهای اتصال را بهطور کامل میپوشاند؛ برخلاف پلاگ که داخل پریز میرود، کپ روی سر بیرونی قرار میگیرد. کپ در دو نوع رزوهای و جوشی لببهلب ساخته میشود.
مکانیک و پایپینگپاس رو
Cap pass
پاس رو آخرین پاس جوش است که روی سطح جوش اجرا میشود و ظاهر نهایی، ابعاد و صافی سطح آن را میسازد. این پاس نقش پوششی دارد و عیوب آن بیشتر سطحی است، اما سرد شدن سریع میتواند ترک سطحی ایجاد کند.
جوش و بازرسیجوش رو
Cap pass
جوش رو آخرین پاس جوش است که سطح بالایی درز را میپوشاند و شکل ظاهری، تقویت و یکنواختی سطح جوش را تعیین میکند. در این پاس باید از زیربرش، سرریز و ناهمواری پرهیز شود، زیرا سطح نهایی مبنای بازرسی چشمی و اندازهگیری تقویت جوش است.
جوش و بازرسیخازن
Capacitor
خازن قطعهٔ غیرفعالی است که بار الکتریکی را در میدان الکتریکی میان دو صفحهٔ هادی ذخیره میکند و ظرفیت آن بر حسب فاراد بیان میشود. خازن در برابر تغییر ناگهانی ولتاژ مقاومت میکند و برای فیلترسازی، ذخیرهٔ انرژی و کوپلاژ سیگنال به کار میرود.
برق و الکترونیکبانک خازن
Capacitor bank
بانک خازن مجموعهای از خازنهای قدرت است که برای تولید توان راکتیو و اصلاح ضریب توان در شبکهٔ فشار ضعیف یا متوسط نصب میشود و با کاهش جریان شبکه، ظرفیت آزاد و تلفات را کم میکند. خازنها در گروههای پلهای با کنتاکتور مخصوص کلیدزنی میشوند.
برق و الکترونیککربن معادل
Carbon equivalent
کربن معادل شاخصی است که اثر مجموع عناصر آلیاژی (منگنز، کروم، مولیبدن، وانادیم و مانند آن) را به اثر کربن در جوشپذیری فولاد تبدیل میکند. با افزایش کربن معادل، سختیشوندگی ناحیهٔ متأثر از حرارت و خطر ترک سرد جوش افزایش مییابد.
مواد و آزمونفولاد کربنی
Carbon steel
فولاد کربنی آلیاژ آهن و کربن (تا حدود ۲ درصد) است و پرکاربردترین مادهٔ صنعتی محسوب میشود. استحکام، چکشخواری و جوشپذیری آن با میزان کربن و عملیات حرارتی تغییر میکند.
مواد و آزمونسمانتاسیون
Carburizing
سمانتاسیون فرآیند کربندهی سطحی فولاد کمکربن در محیط کربندار (گاز، مایع یا جامد) در دمای بالا است تا لایهٔ سطحی غنی از کربن و پس از کوئنچ، سخت و مقاوم به سایش شود، در حالی که مغز قطعه چقرمه میماند. دمای فرآیند حدود ۹۰۰ تا ۹۵۰ درجهٔ سانتیگراد است.
مواد و آزمونکنترل آبشاری
Cascade control
کنترل آبشاری ساختاری است که در آن خروجی یک کنترلر (حلقهٔ اولیه) بهعنوان نقطهٔ تنظیم کنترلر دیگر (حلقهٔ ثانویه) تعیین میشود. این ساختار اغتشاشهای سریع حلقهٔ داخلی را پیش از اثر بر متغیر اصلی جبران و پایداری حلقه را بهتر میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونلولهٔ جداری
Casing
لولهٔ جداری لولهٔ فولادی بزرگی است که پس از حفاری هر مقطع در چاه رانده و با سیمان تثبیت میشود تا دیوارهٔ چاه حفظ، زونهای پرفشار جدا و مسیر تولید ایمن شود. رشتهٔ جداری معمولاً در چند مقطع هادی، سطحی، میانی و تولیدی اجرا میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیفنکویل کاستی
Cassette fan coil
فنکویل کاستی نوعی فنکویل سقفی است که بهصورت مربعی درون سقف کاذب نصب میشود و با کویل آب سرد یا گرم و فن، هوا را بهصورت چهارطرفه یا دوطرفه به فضا میدمد. ظاهر آن تمیز و توزیع هوای آن یکنواخت است و بیشتر برای فضاهای اداری، تجاری و مسکونی دارای سقف کاذب مناسب است.
تأسیسات و تهویهچدن
Cast iron
چدن آلیاژ آهن با کربن بالای ۲ درصد است که با ریختهگری شکل میگیرد؛ ریختهپذیری خوب و جذب ارتعاش از مزایای آن است. انواع خاکستری، نشکن (داکتیل) و سفید کاربردهای متفاوتی دارند.
مواد و آزموندیگ چدنی
Cast iron boiler
دیگ چدنی از قطعات پرهٔ ریختگی چدن مونتاژ میشود و آب را برای مدار گرمایش گرم میکند؛ جنس چدن مقاومت خوبی در برابر خوردگی و تغییرات pH دارد و دیوارهٔ ضخیم آن در برابر تنش حرارتی تحمل مناسبی نشان میدهد. این دیگها معمولاً در ظرفیتهای کوچک و متوسط و با مشعل گاز یا گازوئیل بهکار میروند.
تأسیسات و تهویهآلیاژ ریختهگری
Casting alloy
آلیاژ ریختهگری آلیاژی است که ترکیب آن برای ریختهپذیری خوب تنظیم شده و سیالیت، تغذیهپذیری و مقاومت به ترک گرم آن اهمیت دارد. چدنها، آلومینیوم ریختهگری و آلیاژهای مس ریختهگری از مهمترین خانوادههای آناند.
مواد و آزمونکاتالیست (مبدل کاتالیستی)
Catalytic converter
مبدل کاتالیستی بخشی از سیستم اگزوز است که با واکنشهای شیمیایی، آلایندههای خروجی موتور را به ترکیبات کمخطر تبدیل میکند. سلامت آن به کیفیت احتراق و سوخت وابسته است.
خودرو و حملونقلکراکینگ کاتالیستی
Catalytic cracking
کراکینگ کاتالیستی فرآیندی است که در آن مولکولهای سنگین نفت در حضور کاتالیست به برشهای سبکتر و باارزشتر مانند بنزین شکسته میشوند؛ واحد FCC رایجترین واحد تولید بنزین در پالایشگاههای جهان است. کاتالیست در چرخهٔ واکنش و احیا با سوزاندن کک بازیابی میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیریفرمینگ
Catalytic reforming
ریفرمینگ کاتالیستی فرآیندی برای بهبود عدد اکتان بنزین است که در آن پارافینها و نفتنها روی کاتالیست پلاتینی به آروماتیکها و ایزومرها تبدیل میشوند. محصول آن، برش سنگین بنزین با اکتان بالا و گاز هیدروژن ارزشمند است.
نفت، گاز و پتروشیمیعیار سیمان
Cement content
عیار سیمان مقدار سیمان مصرفی در واحد حجم بتن است و معمولاً بر حسب کیلوگرم بر مترمکعب بیان میشود. عیار سیمان مستقیماً بر مقاومت، گرمای هیدراتاسیون، جمعشدگی و دوام بتن اثر میگذارد و در طرح اختلاط تعیین میشود.
عمران و ساختمانسمنتیت
Cementite
سمنتیت ترکیب بینفلزی کاربید آهن (Fe3C) است که بسیار سخت و شکننده است و بهصورت لایهای در پرلیت یا شبکهای در مرز دانهها دیده میشود. سمنتیت در فولادهای کربنی و چدن سفید، فاز سختکننده محسوب میشود.
مواد و آزمونروانکاری مرکزی
Central lubrication system
روانکاری مرکزی سامانهای است که روانکار را از یک پمپ و مخزن واحد، از طریق توزیعکنندهها و لولههای کوچک به چندین نقطهٔ مصرف میرساند. این سیستم دوز دقیق، زمانبندی منظم و کنترل آلودگی را در تجهیزات با نقاط روانکاری متعدد فراهم میکند.
مکانیک و پایپینگفن سانتریفیوژ
Centrifugal fan
فن سانتریفیوژ هوا را بهصورت محوری وارد پروانه میکند و با نیروی گریز از مرکز، عمود بر محور و بهصورت شعاعی به بیرون میراند؛ همین تغییر مسیر، فشار بالاتری تولید میکند. انواع پروانهٔ آن شامل پرهٔ خمیده به جلو، شعاعی و خمیده به عقب است که برای فشار، راندمان و آلودگی هوا رفتار متفاوتی دارند.
تأسیسات و تهویهخازن سرامیکی
Ceramic capacitor
خازن سرامیکی از لایههای نازک سرامیک دیالکتریک و الکترودهای فلزی ساخته میشود و بهصورت غیرقطبی و با ابعاد بسیار کوچک عرضه میگردد. این خازنها برای فیلتر فرکانسبالا، دیکاپلینگ و کوپلاژ در بردهای مدار چاپی فشرده به کار میروند.
برق و الکترونیکگواهی انطباق
Certificate of conformity
گواهی انطباق، سندی رسمی از سوی سازنده، تأمینکننده یا نهاد بازرسی است که اعلام میکند محصول یا محموله با مشخصات، استانداردها یا الزامات قرارداد مطابقت دارد. این سند بخشی از مدارک تحویل و پیششرط پذیرش محموله در بسیاری از پروژههاست.
کیفیت و مدیریتعدد ستان
Cetane number
عدد ستان معیار کیفیت اشتعال گازوئیل است و تأخیر میان تزریق و شروع احتراق را نشان میدهد؛ عدد بالاتر بهمعنای اشتعال سریعتر و کارکرد نرمتر موتور دیزل است. این عدد با آزمون موتور استاندارد یا روشهای محاسباتی تعیین میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیزنجیر
Chain
زنجیر مجموعهای از حلقههای فلزی است که با درگیری روی چرخزنجیر، حرکت را بدون لغزش منتقل میکند و نسبت دور ثابتی را تضمین میسازد. زنجیرهای غلتکی در ماشینآلات صنعتی رایجترین نوعاند و برای فاصلههای محوری متوسط و بارهای سنگین مناسباند.
مکانیک و پایپینگکنترل تغییر
Change control
کنترل تغییر فرآیندی رسمی است که هر درخواست تغییر در دامنه، زمان یا هزینه را دریافت، ارزیابی، تأیید یا رد و پیگیری میکند تا تغییرات بهصورت مدیریتشده و مستند اعمال شوند. هدف این فرآیند، جلوگیری از تغییر بیسند و خزش دامنه در طول اجراست.
مدیریت پروژهدستور تغییر
Change order
دستور تغییر سند رسمی و ابلاغی کارفرما پس از تأیید درخواست تغییر است که شرح کار جدید یا حذف و اصلاح کار قبلی، مبلغ و اثر زمانی آن را تعیین میکند و به قرارداد الحاق میشود. دستور تغییر، مجوز رسمی اجرای تغییر و مبنای پرداخت آن است.
مدیریت پروژهدرخواست تغییر
Change request
درخواست تغییر سندی است که تغییر پیشنهادی در دامنه، مشخصات، زمانبندی یا بودجه را با علت و شرح فنی مطرح میکند تا در فرآیند کنترل تغییر بررسی شود. درخواست میتواند از کارفرما، مشاور، پیمانکار یا الزامات فنی و قانونی سرچشمه بگیرد.
مدیریت پروژهناودانی
Channel section
ناودانی پروفیل فولادی U شکل است که در سازههای فولادی برای تیرهای فرعی، کلافبندی، تیرهای حمال پل و اتصالات به کار میرود. ناودانیهای جفتشدهٔ پشتبهپشت از گزینههای رایج برای ستونهای سبک و تیرهای مرکب هستند.
عمران و ساختمانشارژ کنترلر
Charge controller
شارژ کنترلر واسط میان منبع تولید — پنل خورشیدی یا توربین کوچک — و بانک باتری است که جریان و ولتاژ شارژ را طوری تنظیم میکند که باتری نه دچار شارژ بیشازحد شود و نه بیش از حد تخلیه گردد. انواع PWM و MPPT آن در سامانههای خارج از شبکه رایجاند.
برق و الکترونیکشیر یکطرفه
Check valve
شیر یکطرفه اجازهٔ عبور سیال در یک جهت را میدهد و از برگشت جریان جلوگیری میکند. انواع سوپاپی، توپی و ویفری آن بر اساس شرایط خط انتخاب میشود.
مکانیک و پایپینگچیلر
Chiller
چیلر ماشین تبرید آبی است که گرمای آب را میگیرد و آب سرد تولیدشده را برای سرمایش ساختمان یا فرآیند ارسال میکند. انواع تراکمی و جذبی آن بر اساس ظرفیت و منبع انرژی انتخاب میشود.
تأسیسات و تهویهکلراید
Chloride
کلراید یون حاوی کلر است که در آب، خاک و سیال فرآیندی وجود دارد و در تماس با فولاد زنگنزن و آلیاژهای آلومینیومی، خوردگی حفرهای و ترکخوردگی تنشی کلریدی ایجاد میکند. مقدار مجاز آن بسته به گرید و دمای سرویس تعیین میشود.
مواد و آزمونپوشش کروم
Chrome plating
پوشش کروم لایهٔ نازک کرومی است که برای مقاومت به سایش، کاهش اصطکاک و ظاهر براق روی قطعات اعمال میشود. کروم سخت صنعتی با ضخامت بیشتر روی شفت، قالب و غلاف سیلندر مینشیند و کروم تزئینی ضخامت کمتری دارد.
مواد و آزمونکروم
Chromium
کروم عنصر آلیاژی کلیدی فولادهاست که با تشکیل لایهٔ اکسید پایدار، مقاومت به خوردگی ایجاد میکند و با افزایش درصد آن به بالای حدود ۱۰٫۵ فولاد به زنگنزن تبدیل میشود. کروم همچنین سختیشوندگی و مقاومت به خوردگی دمای بالا را بهبود میدهد.
مواد و آزمونپمپ سیرکولاسیون
Circulation pump
پمپ سیرکولاسیون پمپ گریز از مرکز کوچکی است که آب مدار گرمایش یا سرمایش را در لولهکشی بسته به گردش درمیآورد و اختلاف فشار لازم برای عبور از دیگ، کویلها و رادیاتورها را تأمین میکند. این پمپ فقط بر افت فشار مدار غلبه میکند و برای پرکردن سیستم یا افزایش ارتفاع استاتیک طراحی نشده است.
تأسیسات و تهویهادعا
Claim
ادعا درخواست رسمی پیمانکار یا کارفرما برای دریافت زمان، هزینه یا تغییر شرایط قرارداد به دلیل رویدادی خارج از تعهدات اوست و بر پایهٔ اسناد پروژه مطرح میشود. ادعا با درخواست تغییر تفاوت دارد و معمولاً پس از بروز اثر رویداد و برای جبران آن طرح میشود.
کسبوکار و اداریکلاینت
Client
کلاینت رایانه، برنامه یا دستگاهی است که درخواست خود را به سرور میفرستد و پاسخ را دریافت میکند؛ مرورگر وب و نرمافزارهای اداری نمونههای رایج آناند. در معماری کلاینت-سرور، منطق اصلی روی سرور و واسط کاربری روی کلاینت قرار میگیرد.
نرمافزار و دادهحلقهٔ بسته
Closed loop
حلقهٔ بسته حالت کنترلی است که در آن مقدار اندازهگیریشدهٔ خروجی به کنترلر بازخورد داده میشود و کنترلر بر پایهٔ اختلاف آن با نقطهٔ تنظیم، فرمان خود را اصلاح میکند. این ساختار اغتشاشها و تغییر مشخصات فرآیند را بهصورت خودکار جبران میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونبرج خنککن مدار بسته
Closed-circuit cooling tower
برج خنککن مدار بسته دستگاهی است که سیال فرآیندی یا آب کندانسور درون یک مبدل کویلی بسته جریان دارد و هوای محیط همراه آب پاشیدهشده روی کویل، آن را خنک میکند. مزیت اصلی آن جدا ماندن سیال از گردوغبار و آلایندههای هوای بیرون است و در نتیجه خوردگی و رسوب کمتر و نگهداری سادهتر میشود.
تأسیسات و تهویهرایانش ابری
Cloud computing
رایانش ابری ارائهٔ منابع محاسباتی — سرور، ذخیرهسازی، نرمافزار — بهصورت سرویس روی اینترنت است. مقیاسپذیری و هزینهٔ مبتنی بر مصرف، مزیت اصلی آن است.
نرمافزار و دادهکلاچ خودرو
Clutch
کلاچ واسط قطع و وصل انتقال توان میان موتور و گیربکس است که با اصطکاک صفحهها، شروع حرکت نرم، تعویض دنده و توقف بدون خاموششدن موتور را ممکن میکند. نوع رایج خودرویی، کلاچ تکصفحهای خشک با فنر دیافراگمی و بلبرینگ رهاکننده است.
خودرو و حملونقلکلاچ
Clutch
کلاچ مکانیزمی است که انتقال گشتاور بین محرک و مصرفکننده را بهصورت ارادی قطع و وصل میکند یا اجازهٔ لغزش کنترلشده میدهد. کلاچهای اصطکاکی، صفحهای، مخروطی و الکترومغناطیسی در ماشینآلات صنعتی کاربرد دارند.
مکانیک و پایپینگدیسک و صفحه کلاچ
Clutch disc and pressure plate
دیسک کلاچ صفحهٔ اصطکاکی با توپی مرکزی و فنرهای پیچشی است که با فشردهشدن میان فلایویل و صفحهٔ فشار، گشتاور موتور را به گیربکس منتقل میکند. صفحهٔ فشار دیافراگمی نیروی لازم برای چنگزدن دیسک را تأمین و با پدال آزاد میکند.
خودرو و حملونقلخاموشکنندهٔ دیاکسید کربن
CO2 fire extinguisher
خاموشکنندهٔ CO2 با تخلیهٔ گاز دیاکسید کربن فشرده، اکسیژن محل حریق را جابهجا و شعله را خفه میکند و پس از اطفا هیچ باقیماندهای روی تجهیز برجای نمیگذارد. همین ویژگی آن را برای تابلوهای برق و تجهیزات حساس مناسب میکند.
ایمنی حریقکویل
Coil
کویل مبدل حرارتی فینولوله است که جریان هوا از میان پرههای آن عبور میکند و با سیال درون لولهها (آب گرم، آب سرد یا مبرد) تبادل حرارت میکند. پرهها برای افزایش سطح انتقال حرارت به هوا بهکار میروند و تعداد ردیف، فاصلهٔ پره و جنس آن، ظرفیت و افت فشار هوا را تعیین میکند.
تأسیسات و تهویهترک سرد
Cold crack
ترک سرد ترک تأخیری است که پس از سردشدن جوش، گاهی چند ساعت یا چند روز بعد، در فلز جوش یا منطقهٔ متأثر حرارتی پدیدار میشود و ریشهٔ آن هیدروژن باقیمانده، تنش پسماند و ریزساختار ترد است. این ترک میتواند در ضخامت قطعه پیشروی و شکست ناگهانی ایجاد کند.
جوش و بازرسیجوش سرد
Cold welding
جوش سرد اتصال حالتجامد است که با اعمال فشار شدید و تغییرشکل پلاستیکی سطوح بسیار تمیز، پیوند اتمی بین دو فلز بدون حرارت خارجی برقرار میشود. نبود گرما، ریزساختار و خواص فلز پایه را دستنخورده نگه میدارد و اتصال در دمای محیط شکل میگیرد.
جوش و بازرسیفولاد سردکار
Cold-work tool steel
فولاد سردکار برای ساخت قالبهای برش، خمکاری و کشش سرد به کار میرود و به سختی بالا، مقاومت به سایش و تحمل فشار زیاد نیاز دارد. این فولادها در دو گروه سختشونده در روغن و سختشونده در هوا عرضه میشوند.
مواد و آزمونستون
Column
ستون عضو سازهای قائم است که بار محوری تیرها و سقفها را به فونداسیون منتقل میکند و در برابر کمانش و خمش دو محوره طراحی میشود. در سازههای بتنی، خاموتگذاری فشرده و آرماتور طولی کافی برای تأمین شکلپذیری ستون الزامی است.
عمران و ساختمانتولید همزمان برق و حرارت (CHP)
Combined heat and power
CHP سامانهای است که در آن یک محرک اولیه مانند موتور گازی یا توربین، همزمان برق و حرارت مفید تولید میکند و بازده کل آن به بیش از هشتاد درصد میرسد. حرارت بازیافتی معمولاً برای گرمایش، بخار فرآیندی یا سرمایش با چیلر جذبی استفاده میشود.
برق و الکترونیکراهاندازی و کمیسیونینگ
Commissioning
کمیسیونینگ فرآیند راهاندازی سیستم پس از نصب است: آزمونهای عملکردی، تنظیم پارامترها، اثبات انطباق با طراحی و آموزش بهرهبردار. این مرحله پل میان نصب و بهرهبرداری پایدار است.
عمومی مهندسیمقایسهکننده
Comparator
مقایسهکننده مداری است که دو ولتاژ ورودی را با هم میسنجد و بر پایهٔ بزرگتر بودن یکی، خروجی دیجیتال میسازد. این قطعه در آشکارسازهای حد، تولید پالس از سیگنال آنالوگ و مدارهای حفاظتی به کار میرود.
برق و الکترونیکسقف کامپوزیت
Composite slab
سقف کامپوزیت نوعی سقف مرکب است که از ورق فولادی ذوزنقهای (عرشهٔ فولادی) و بتن رویه تشکیل میشود و با برشگیرهای نصبشده روی تیر فولادی، ورق و بتن را بهصورت مرکب به هم متصل میکند. این سقف سبک، سریعالاجرا و مناسب دهانههای متوسط و بزرگ است.
عمران و ساختماندرایر هوای فشرده
Compressed air dryer
درایر تجهیزی است که رطوبت هوای فشرده را حذف میکند تا میعان آب در خطوط، ابزارهای پنوماتیک و فرآیندها مشکل ایجاد نکند. درایرها به روش تبریدی، جذبی و غشایی ساخته میشوند و نقطهٔ شبنم متفاوتی تأمین میکنند.
مکانیک و پایپینگچیلر تراکمی
Compression chiller
چیلر تراکمی با چرخهٔ تراکم بخار کار میکند: کمپرسور بخار مبرد را از اواپراتور میمکد، فشار و دمای آن را بالا میبرد و در کندانسور با دفع گرما به آب یا هوا مایع میشود. سپس مبرد از شیر انبساط میگذرد و با افت فشار در اواپراتور، آب چیلر را تا حدود هفت درجهٔ سلسیوس سرد میکند.
تأسیسات و تهویهتست فشار
Compression test
تست فشار آزمونی است که نمونه را تحت بار فشاری محوری قرار میدهد تا استحکام فشاری، مدول و رفتار تغییرشکل ماده تعیین شود. این آزمون برای مواد ترد مانند چدن، بتن و بعضی پلیمرها که در کشش عملکرد ضعیفی دارند، معیار اصلی است.
مواد و آزمونفیلتر هوای کمپرسور
Compressor air filter
فیلتر هوای کمپرسور ذرات گردوغبار و آلودگی معلق را از جریان هوای ورودی جدا میکند تا پرههای کمپرسور، سیلندر و یاتاقانها سالم بمانند. کلاس فیلتر باید متناسب با حساسیت تجهیز و کیفیت هوای محیط انتخاب شود.
مکانیک و پایپینگایستگاه تقویت فشار
Compressor station
ایستگاه تقویت فشار مجموعهای از کمپرسورها و تجهیزات جانبی است که فشار گاز در خط لولهٔ انتقال را پس از افت ناشی از اصطکاک بازگردانی میکند تا دبی انتقال حفظ شود. تعداد و فاصلهٔ ایستگاهها بر اساس ظرفیت خط و مشخصات گاز تعیین میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیدینامیک سیالات محاسباتی (CFD)
Computational fluid dynamics
CFD شبیهسازی عددی جریان سیال است؛ سرعت، فشار، دما و رفتار جریان را در هندسههای پیچیده پیشبینی میکند. در طراحی پمپ، مبدل، تهویه و هوافضا کاربرد گسترده دارد.
نرمافزار و دادهCNC (کنترل عددی رایانهای)
Computer numerical control
CNC کنترل ماشینابزار با برنامهٔ عددی است؛ ماشین با خواندن کد، ابزار را روی مسیر دقیق حرکت میدهد. دقت و تکرارپذیری بالا، CNC را ستون تولید صنعتی مدرن کرده است.
نرمافزار و دادهCAD (طراحی به کمک رایانه)
Computer-aided design
CAD نرمافزاری است که ترسیم و مدلسازی دقیق قطعات و سازهها را با رایانه ممکن میکند؛ از نقشههای دوبعدی تا مدلهای سهبعدی. امروز خروجی CAD مبنای ساخت، تحلیل و مستندسازی پروژه است.
نرمافزار و دادهCAE (مهندسی به کمک رایانه)
Computer-aided engineering
CAE استفاده از نرمافزار برای تحلیل مهندسی طراحی است: تنش، حرارت، جریان، ارتعاش و بهینهسازی. CAE امکان آزمون مجازی و اصلاح طرح را پیش از ساخت فیزیکی فراهم میکند و هزینهٔ نمونهسازی را کاهش میدهد.
نرمافزار و دادهCAM (ساخت به کمک رایانه)
Computer-aided manufacturing
CAM نرمافزاری است که از مدل CAD، مسیر ابزار و برنامهٔ ماشینکاری را برای ماشینهای CNC تولید میکند. CAM پل میان طراحی و ساخت است و کیفیت آن مستقیماً به قطعهٔ نهایی میرسد.
نرمافزار و دادهبتن
Concrete
بتن مادّهٔ کامپوزیتی است که از اختلاط سیمان، آب، سنگدانهٔ ریز و درشت و در صورت نیاز افزودنیها ساخته میشود و پس از گیرش و سختشدن، جسمی سنگی با مقاومت فشاری بالا تشکیل میدهد. بتن پرکاربردترین مصالح سازهای جهان است و مقاومت و دوام آن تابع نسبت آب به سیمان و کیفیت عملآوری است.
عمران و ساختمانپوشش بتنی
Concrete cover
پوشش بتنی فاصلهٔ بین سطح خارجی آرماتور تا سطح بیرونی بتن است که برای محافظت میلگرد در برابر خوردگی و ایجاد چسبندگی لازم تعیین میشود. مقدار پوشش بتنی بر پایهٔ شرایط محیطی و مبحث نهم مقررات ملّی، معمولاً بین ۲٫۵ تا ۷٫۵ سانتیمتر انتخاب میشود.
عمران و ساختماندال بتنی
Concrete slab
دال بتنی عضو سازهای تخت و نسبتاً نازکی است که بارهای سطحی کف را تحمل و به تیرها یا دیوارهای باربر منتقل میکند. دالها بر اساس نحوهٔ انتقال بار به یکطرفه و دوطرفه و بر اساس روش اجرا به دال درجا، پیشساخته و کامپوزیت تقسیم میشوند.
عمران و ساختمانویبراتور
Concrete vibrator
ویبراتور ابزار برقی یا پنوماتیکی است که با ایجاد ارتعاش در بتن تازه، حبابهای هوا را بیرون میراند و بتن را داخل قالب متراکم میکند. ویبرهٔ سوزنی برای اعضای باریک مانند ستون و تیر و ویبرهٔ سطحی برای دالها استفاده میشود.
عمران و ساختمانکندانسور
Condenser
کندانسور مبدل حرارتیای است که بخار داغ و پرفشار مبرد را میعان میدهد و گرمای نهان آن را به محیط (هوا یا آب) دفع میکند. در چیلرهای آبخنک کندانسور پوستهولولهای است و در اسپلیت، کویل پرهدار واحد بیرونی نقش کندانسور را دارد؛ سطح تبادل و دبی سیال خنککننده، فشار دهش را تعیین میکند.
تأسیسات و تهویههادی
Conductor
هادی مادهای با مقاومت کم است که جریان را عبور میدهد؛ مس و آلومینیوم رایجترین هادیهای صنعتیاند. سطح مقطع هادی بر اساس جریان و افت ولتاژ مجاز تعیین میشود.
برق و الکترونیکفضای بسته
Confined space
فضای بسته محیطی با ورود و خروج محدود است که برای کار مداوم طراحی نشده و ممکن است جو خطرناک یا کمبود اکسیژن داشته باشد. ورود به آن فقط با مجوز، پایش جو و نفر حاضر در بیرون مجاز است.
ایمنیپوشش کانفورمال
Conformal coating
پوشش کانفورمال لایهٔ نازک پلیمری است که روی مجموعهٔ مونتاژشدهٔ برد کشیده میشود و مسیرها و قطعات را از رطوبت، گردوغبار، مواد شیمیایی و شورهٔ نمکی محافظت میکند. جنس آن معمولاً اکریلیک، سیلیکون، پلیاورتان یا پاریلین است.
برق و الکترونیکشاتون
Connecting rod
شاتون میلهٔ مفصلی است که پیستون را به میللنگ متصل میکند و نیروی گازهای احتراق را بهصورت کشش و فشار منتقل میسازد. این قطعه در کمپرسورهای پیستونی و موتورهای درونسوز، سنگینترین بارهای دینامیکی را تحمل میکند.
مکانیک و پایپینگدیتیل اجرایی
Construction detail
دیتیل اجرایی نقشهٔ بزرگنمای جزئیات یک بخش از کار است که نحوهٔ اتصال و اجرای دقیق آن را با ابعاد، مصالح و مشخصات فنی بیان میکند. دیتیلهای اتصال تیر به ستون، درزهای بتنریزی، عایقکاری و نصب تجهیزات از رایجترین دیتیلهای اجرایی هستند.
عمران و ساختماندرز اجرایی
Construction joint
درز اجرایی مرز بین دو نوبت بتنریزی است که به دلیل محدودیت زمان، حجم یا ترتیب اجرا در بتن ایجاد میشود. سطح بتن قدیمی در این محل باید تمیز، زبر و اشباع شود تا پیوستگی و انتقال برش بین دو بخش بتنریزی تأمین گردد.
عمران و ساختمانمشاور
Consultant
مشاور سازمانی است که در قالب قرارداد خدمات مهندسی، طراحی، نظارت یا مدیریت پروژه را برای کارفرما انجام میدهد و نقش او کنترل انطباق اجرا با نقشهها، مشخصات فنی و استانداردهاست. مشاور تأییدکنندهٔ صورتوضعیت، مدارک فنی و نتیجهٔ آزمونهای پیمانکار است.
کسبوکار و اداریکنتاکتور
Contactor
کنتاکتور کلید مغناطیسی برای قطع و وصل مکرر مدارهای قدرت — عمدتاً موتورها — است. با تحریک بوبین، کنتاکتهای اصلی بسته میشوند و مدار فرمان، راهاندازی و توقف را کنترل میکند.
برق و الکترونیککانتینر
Container
کانتینر بستهٔ سبکی از برنامه و کتابخانههای وابستهٔ آن است که روی هستهٔ سیستمعامل میزبان اجرا میشود و بدون مجازیسازی کامل، جداسازی فراهم میکند. کانتینرها سریعتر از ماشین مجازی راه میافتند و جابهجایی بین محیط توسعه و تولید را ساده میکنند.
نرمافزار و دادهذخیرهٔ احتیاطی
Contingency reserve
ذخیرهٔ احتیاطی مبلغ یا زمانی است که در بودجه و برنامه برای پوشش ریسکهای شناساییشده و عدمقطعیتهای برآورد کنار گذاشته میشود و بخشی از بودجهٔ پایه به شمار میرود. این ذخیره با تحقق یا منتفیشدن ریسکها آزاد یا مصرف میشود.
مدیریت پروژهCVT (گیربکس پیوسته)
Continuously variable transmission
CVT گیربکسی با نسبت دندهٔ پیوسته است که با تغییر قطر مؤثر دو پولی مخروطی و کشش زنجیر یا تسمهٔ فولادی، نسبت را بدون پله تغییر میدهد. نتیجهٔ آن تعویض بیدرنگ و نگهداشتن موتور در دور بهینه برای مصرف کمتر است.
خودرو و حملونقلدرز انقباض
Contraction joint
درز انقباض برشی کنترلشده در دالهای بتنی است که برای جلوگیری از ترکخوردگی ناشی از جمعشدگی بتن و تغییرات حرارتی ایجاد میشود. این درز با شیارانداختن یا برش با ارهٔ بتنبُر تشکیل میشود و اجازه میدهد دال در محل مشخص و برنامهریزیشده ترک بخورد.
عمران و ساختمانریسک قراردادی
Contractual risk
ریسک قراردادی احتمال تحمیل زیان ناشی از بندهای قرارداد است؛ مانند تخصیص نامتعارف مسئولیتها، جریمههای سنگین، شرایط پرداخت نامناسب یا دامنهٔ مبهم کار. این ریسک پیش از امضای قرارداد باید شناسایی و در قیمت یا شرایط پیشنهادی مدیریت شود.
کسبوکار و اداریطبق
Control arm
طبق یا بازوی تعلیق، اتصال مفصلی بدنه یا زیرقابی را به توپی چرخ میسازد و مسیر حرکت عمودی چرخ را تعیین میکند. طبقهای بالا و پایین در تعلیق دوجناقی و طبق واحد با سیبک و بوش، طرحهای رایج آناند.
خودرو و حملونقلنمودار کنترل
Control chart
نمودار کنترل، ابزار اصلی کنترل آماری فرآیند است که تغییرپذیری یک مشخصه را در طول زمان همراه با خط مرکز و حدهای کنترل بالا و پایین نمایش میدهد. الگوهای غیرتصادفی روی نمودار، هشدار خروج فرآیند از حالت تحت کنترل آماری است.
کیفیت و مدیریتحد کنترل
Control limit
حد کنترل، مرزهای آماری محاسبهشده از دادههای خود فرآیند روی نمودار کنترل است که تغییرپذیری طبیعی آن را مشخص میکند؛ این حدود معمولاً در فاصلهٔ سه انحراف معیار از خط مرکز قرار میگیرند. حد کنترل با حد مشخصات تفاوت بنیادی دارد.
کیفیت و مدیریتحلقهٔ کنترل
Control loop
حلقهٔ کنترل مجموعهٔ سنسور، کنترلر و عنصر نهایی است که یک کمیت فرآیندی را در مقدار مطلوب نگه میدارد. تنظیم پارامترهای کنترلر (PID) کیفیت و پایداری حلقه را تعیین میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیوناقدام کنترلی
Control measure
اقدام کنترلی هر تغییری است که احتمال یا شدت پیامد یک خطر را کاهش میدهد؛ این اقدامات بر اساس سلسلهمراتب حذف، جایگزینی، کنترل مهندسی، کنترل اداری و تجهیزات حفاظت فردی اولویتبندی میشوند. کنترلهای بالاتر مؤثرتر و پایدارترند.
ایمنیبرنامهٔ کنترل
Control plan
برنامهٔ کنترل سندی است که برای هر مرحلهٔ فرآیند مشخص میکند چه مشخصهای، با چه روش و تواتر و توسط چه کسی کنترل شود و واکنش به عدم انطباق چیست. این سند، پیوند میان تحلیل FMEA و بازرسی روزانهٔ خط تولید است.
کیفیت و مدیریترک کنترل
Control rack
رک کنترل قاب استانداردی است که ماژولهای منبع تغذیه، پردازنده، کارتهای I/O و رلهها در آن نصب میشوند و سیمکشی سیستم کنترل را سامان میدهد. تهویه، ارت و مسیر کابلکشی آن باید مطابق الزامات اتاق کنترل اجرا شود.
ابزار دقیق و اتوماسیونشیر کنترل
Control valve
شیر کنترل، عملگر و پوزیشنری است که با سیگنال حلقهٔ کنترل، دبی سیال را بهصورت پیوسته تنظیم میکند. مشخصهٔ ذاتی شیر (خطی، درصدی مساوی) و انتخاب سایز آن، کیفیت کنترل حلقه را تعیین میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونکنترلر
Controller
کنترلر دستگاهی است که مقدار اندازهگیریشدهٔ یک متغیر فرآیندی را با نقطهٔ تنظیم مقایسه کرده و بر پایهٔ الگوریتم کنترلی، فرمان لازم را به عنصر نهایی مانند شیر کنترل میفرستد. کنترلرها بهصورت مستقل، ماژول PLC یا بلوک نرمافزاری DCS پیادهسازی میشوند.
ابزار دقیق و اتوماسیوننوار نقاله
Conveyor belt
نوار نقاله حلقهای انعطافپذیر است که با گردش روی رولیکها و پولیهای ابتدا و انتها، مواد را بهصورت پیوسته جابهجا میکند. این تجهیز در معادن، سیمان، بندرها و خطوط تولید، ستون فقرات حملونقل مواد فله است.
مکانیک و پایپینگسنسور دمای آب
Coolant temperature sensor
سنسور دمای آب مقاومت حرارتی از نوع NTC است که دمای مایع خنککننده را میسنجد و به واحد کنترل موتور میفرستد تا زمان پاشش، دور آرام، فرمان فن و نشانگر دمای کابین بر همان پایه تنظیم شوند. در موتور سرد، واحد کنترل با دادهٔ آن مخلوط را غنی میکند.
خودرو و حملونقلکویل سرمایش
Cooling coil
کویل سرمایش کویل فینولولهای است که با آب سرد یا مبرد، هوا را سرد و رطوبت آن را میگیرد؛ در واقع هم سرمایش محسوس و هم سرمایش نهان (رطوبتزدایی) انجام میدهد. دمای سطح کویل پایینتر از نقطهٔ شبنم هوا است، بنابراین کندانس روی پرهها تشکیل میشود و باید از طریق تشتک و لولهٔ تخلیه خارج گردد.
تأسیسات و تهویهونتيلاتور
Cooling fan
ونتيلاتور یا فن خنککننده، جریان هوا را در شرایط کمبود جریان طبیعی مانند ترافیک یا دور کم از رادیاتور و کندانسور عبور میدهد. در خودروهای جدید فن برقی با فرمان ECU یا ترموستات و رله، بر پایهٔ دمای مایع خنککننده روشن میشود.
خودرو و حملونقلبار برودتی
Cooling load
بار برودتی مقدار گرمایی است که باید در واحد زمان از فضا گرفته شود تا شرایط طرح دما و رطوبت حفظ شود. این بار از جمع گرمای انتقالی از جدارها و شیشه، تابش خورشید، گرمای نفرات و تجهیزات، گرمای نهان رطوبت و بار هوای تازهٔ تهویه به دست میآید و مبنای انتخاب ظرفیت چیلر، اسپلیت یا هواساز است.
تأسیسات و تهویهنرخ سردکردن
Cooling rate
نرخ سردکردن سرعت کاهش دمای جوش و منطقهٔ متأثر حرارتی پس از انجماد حوضچه است و ریزساختار نهایی، سختی و چقرمگی اتصال را تعیین میکند. سردشدن سریع ساختار ترد مارتنزیت ایجاد میکند و سردشدن آهسته در فولادهای آستنیتی خطر رسوب کاربید را افزایش میدهد.
جوش و بازرسیبرج خنککن
Cooling tower
برج خنککن گرمای آب برگشتی سیستم تبرید را با تماس هوا و تبخیر بخشی از آب به جو دفع میکند. برجها در دو نوع مدار باز و مدار بسته ساخته میشوند.
تأسیسات و تهویهمس
Copper
مس فلزی با رسانایی الکتریکی و حرارتی بسیار بالا و مقاومت به خوردگی خوب است؛ هادی اصلی سیم و کابل و لولههای تاسیساتی از آن ساخته میشود. آلیاژهای آن (برنج و برنز) کاربرد صنعتی دارند.
مواد و آزمونمغزهگیری
Coring
مغزهگیری فرایند برش و بازیابی استوانهای از سنگ مخزن در حین حفاری است تا خواص سنگشناسی، تخلخل، تراوایی و اشباع سیالات بهطور مستقیم اندازهگیری شود. مغزه، دادهٔ زمینشناسی ارزشمندی است که با نتایج لاگگیری واسنجی میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیفلومتر کوریولیس
Coriolis flowmeter
فلومتر کوریولیس با اندازهگیری تغییر فاز لرزش لولههای مرتعش، دبی جرمی سیال را مستقیماً تعیین میکند. چون نتیجهٔ آن به خواص سیال وابسته نیست، دقت بالا و امکان اندازهگیری همزمان چگالی از مزیتهای اصلی این فلومتر است.
ابزار دقیق و اتوماسیوناقدام اصلاحی
Corrective action
اقدام اصلاحی، اقدام ریشهای برای حذف علت یک عدم انطباق یا رخداد است تا از تکرار آن جلوگیری شود. اقدام اصلاحی با «اصلاح» یعنی رفع فوری نشانه، متفاوت است و شامل بررسی علت، اجرای اقدام و راستیآزمایی اثربخشی است.
کیفیت و مدیریتاقدام اصلاحی و پیشگیرانه (CAPA)
Corrective and preventive action
CAPA مجموعه اقداماتی است که برای حذف علت یک عدم انطباق (اصلاحی) یا پیشگیری از وقوع آن (پیشگیرانه) انجام میشود. CAPA مؤثر ریشهٔ مشکل را هدف میگیرد، نه نشانهٔ آن را.
کیفیت و مدیریتخوردگی
Corrosion
خوردگی تخریب تدریجی فلز در اثر واکنش شیمیایی یا الکتروشیمیایی با محیط است؛ نرخ آن بر حسب میلیمتر در سال سنجیده میشود. خوردگی یکی از اصلیترین عوامل کاهش عمر تجهیزات صنعتی است.
مکانیک و پایپینگساختار شکست هزینه (CBS)
Cost Breakdown Structure
ساختار شکست هزینه (CBS) تقسیمبندی سلسلهمراتبی هزینههای پروژه بر پایهٔ WBS یا مراکز هزینه است که برای برآورد، بودجهبندی و کنترل هزینه به کار میرود. CBS امکان تخصیص کد هزینه به هر بستهٔ کاری و مقایسهٔ هزینهٔ واقعی با بودجهٔ مصوب را فراهم میکند.
مدیریت پروژهبرآورد هزینه
Cost estimating
برآورد هزینه فرآیند تخمین هزینهٔ لازم برای تکمیل فعالیتها و بستههای کاری پروژه بر پایهٔ دامنه، متره، قیمتهای واحد و شرایط بازار است. خروجی آن مبنای بودجهبندی، قیمتگذاری پیشنهاد و کنترل هزینه در طول اجرا قرار میگیرد.
مدیریت پروژهشاخص عملکرد هزینه (CPI)
Cost Performance Index
شاخص عملکرد هزینه (CPI) نسبت ارزش کسبشده به هزینهٔ واقعی است و کارایی مصرف بودجه را میسنجد؛ مقدار بزرگتر از یک به معنای صرفهجویی و کوچکتر از یک به معنای هزینهٔ بیش از برنامه است. CPI مبنای اصلی پیشبینی هزینهٔ نهایی پروژه در روش EVM است.
مدیریت پروژهواریانس هزینه (CV)
Cost Variance
واریانس هزینه (CV) تفاضل ارزش کسبشده و هزینهٔ واقعی است و میزان انحراف بودجهٔ کار انجامشده را نشان میدهد. مقدار منفی CV یعنی هزینهٔ انجام کار از بودجهٔ مصوب آن بیشتر شده و مقدار مثبت یعنی صرفهجویی نسبت به بودجه.
مدیریت پروژهقرارداد هزینهبهعلاوه
Cost-plus contract
قرارداد هزینهبهعلاوه قراردادی است که در آن هزینههای واقعی و مجاز پیمانکار بهعلاوهٔ درصد یا مبلغ توافقشدهٔ سود پرداخت میشود؛ شکل درصدی آن را قرارداد درصدی مینامند. این مدل ریسک هزینه را از پیمانکار میگیرد و شفافیت هزینه را ضروری میسازد.
کسبوکار و اداریکوپلینگ
Coupling
کوپلینگ وسیلهای است که دو محور را به هم متصل میکند و گشتاور را از محرک به ماشین منتقل میسازد. کوپلینگها به دو دستهٔ صلب و انعطافپذیر تقسیم میشوند؛ نوع انعطافپذیر ناهممحوری جزئی و ارتعاش را جبران میکند و بار ضربهای را میرا میسازد.
مکانیک و پایپینگکاپلینگ
Coupling
کاپلینگ اتصالی استوانهای و رزوهای یا جوشی است که دو سر لولهٔ همراستا را به هم وصل میکند و معمولاً امکان باز شدن سریع ندارد. کاپلینگ در دو نوع تمامکوپلینگ برای اتصال دو لوله و نیمکوپلینگ برای ایجاد شاخه روی هدر ساخته میشود.
مکانیک و پایپینگمیللنگ موتور
Crankshaft
میللنگ محور اصلی موتور است که حرکت رفتوبرگشتی پیستون را به حرکت دورانی تبدیل میکند و گشتاور را به فلایویل و گیربکس میرساند. لنگها، محورهای اصلی و وزنههای تعادل اجزای آناند و تراز و بالانس بودن آن برای کارکرد نرم موتور ضروری است.
خودرو و حملونقلمیللنگ
Crankshaft
میللنگ شفت شکستهشدهای است که حرکت خطی پیستون را از طریق شاتون به حرکت دورانی تبدیل میکند. این قطعه در موتورهای احتراقی و کمپرسورهای پیستونی، گشتاور تولیدی را جمع و به فلایویل و مصرفکننده منتقل میکند.
مکانیک و پایپینگسنسور دور موتور
Crankshaft position sensor
سنسور دور موتور موقعیت و سرعت چرخش میللنگ را با شمارش دندانههای چرخدندهٔ نشانه یا شاخص مغناطیسی تشخیص میدهد و به واحد کنترل موتور میرساند. بر پایهٔ همین داده، زمان جرقه و پاشش سوخت و دور موتور تعیین میشود.
خودرو و حملونقلسنسور ضربه
Crash sensor
سنسور ضربه شتابسنج یا کلید اینرسی است که کاهش سرعت ناگهانی خودرو را تشخیص میدهد و سیگنال آن به واحد کنترل کیسهٔ هوا میرود. آستانهٔ فعالسازی آن چنان تنظیم میشود که در ترمزگیری شدید یا دستانداز، سامانه فعال نشود.
خودرو و حملونقلخزش
Creep
خزش تغییرشکل وابسته به زمان ماده تحت تنش ثابت در دمای بالا، معمولاً بالای حدود ۰٫۴ دمای ذوب مطلق، است. خزش در سه مرحلهٔ اولیه، ثانویه با نرخ ثابت و سوم با تسریع تا شکست پیش میرود و در تجهیزات دما بالا معیار طراحی است.
مواد و آزمونتست خزش
Creep test
تست خزش آزمون طولانیمدت اعمال بار ثابت در دمای بالا بر نمونه است تا نرخ خزش، زمان تا شکست و مقاومت خزشی ماده اندازهگیری شود. دادههای این آزمون مبنای تعیین تنش مجاز فولادهای دما بالا در کدهای فشار است.
مواد و آزمونخوردگی شیاری
Crevice corrosion
خوردگی شیاری نوعی خوردگی موضعی است که در فضاهای بسته و کمتهویه — زیر گسکت، زیر پیچ، زیر رسوب و در محل تماس سطوح — رخ میدهد، چون اکسیژن در آنجا تجدید نمیشود و اختلاف غلظت، پیل الکتروشیمیایی میسازد.
مواد و آزمونمسیر بحرانی (CPM)
Critical Path Method
مسیر بحرانی (CPM) طولانیترین مسیر شبکهٔ زمانبندی از شروع تا پایان پروژه است که کمترین مدت اجرای پروژه را تعیین میکند؛ تأخیر در هر فعالیت این مسیر، تاریخ پایان پروژه را عقب میاندازد. فعالیتهای مسیر بحرانی معمولاً شناوری کل صفر یا منفی دارند.
مدیریت پروژهخطر بحرانی
Critical risk
خطر بحرانی خطری است که پیامد آن مرگ، آسیب جدی یا رخداد فاجعهبار باشد و در ماتریس ریسک در ناحیهٔ غیرقابل قبول قرار گیرد؛ این خطرها نیازمند اقدام فوری، کنترل چندلایه و پایش مستمر هستند. حوادث بزرگ صنعتی تقریباً همیشه از خطرهای بحرانی شناختهشده برخاستهاند.
ایمنیپایدارسازی نفت
Crude oil stabilization
پایدارسازی نفت عملیاتی است که در آن گازهای سبک و فرار از نفت خام جدا میشوند تا فشار بخار آن به حد ایمن برای ذخیرهسازی و انتقال برسد. این کار معمولاً با جداسازی چندمرحلهای یا برج پایدارسازی انجام میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیکروز کنترل
Cruise control
کروز کنترل سامانهای است که با کنترل الکترونیکی دریچهٔ گاز یا گشتاور موتور، سرعت تنظیمشدهٔ راننده را در مسیرهای هموار ثابت نگه میدارد. لغو آن با ترمز، کلاچ یا دکمهٔ لغو انجام میشود و در سرعتهای پایین فعال نمیشود.
خودرو و حملونقلکریستال اسیلاتور
Crystal oscillator
نوسانساز کریستالی از اثر پیزوالکتریک کوارتز برای تولید فرکانس بسیار پایدار استفاده میکند و دقت آن بهمراتب بیشتر از نوسانسازهای RC است. این قطعه مرجع ساعت در میکروکنترلرها، سامانههای مخابراتی و ابزارهای اندازهگیری است.
برق و الکترونیکعملآوری بتن
Curing
عملآوری بتن مجموعهٔ اقداماتی است که پس از بتنریزی برای حفظ رطوبت و دمای مناسب بتن انجام میشود تا فرآیند هیدراتاسیون سیمان کامل شود. نگهداشتن سطح بتن مرطوب، پوشاندن آن یا استفاده از ترکیبات عملآور، مقاومت و دوام را تضمین و ترکخوردگی را کاهش میدهد.
عمران و ساختمانسیگنال ۴ تا ۲۰ میلیآمپر
Current loop signal (4–20 mA)
سیگنال ۴ تا ۲۰ میلیآمپر استاندارد انتقال آنالوگ در ابزار دقیق است؛ ۴ میلیآمپر کمینهٔ مقیاس و ۲۰ میلیآمپر بیشینهٔ آن است. جریان صفر (قطع سیم) از مقدار کمینه قابل تشخیص است.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسفورماتور جریان (CT)
Current transformer
ترانسفورماتور جریان وسیلهٔ اندازهگیری است که جریان بزرگ اولیه را به جریان کوچک استاندارد برای ابزار دقیق و رلههای حفاظتی تبدیل میکند. نسبت تبدیل، بار نامی و کلاس دقت آن مشخصههای اصلیاند.
برق و الکترونیکCRM (مدیریت ارتباط با مشتری)
Customer relationship management
CRM سامانهٔ مدیریت اطلاعات و تعاملات مشتریان است: سرنخها، فرصتهای فروش، قراردادها و پشتیبانی. با CRM، تیم فروش و پشتیبانی تصویر واحدی از مشتری دارند.
نرمافزار و دادهپلوس
CV axle
پلوس میلهای است که گشتاور را از دیفرانسیل به چرخ محرک میرساند و با دو مفصل سرعت ثابت، انتقال توان را در زوایای فرمان و حرکت تعلیق ممکن میکند. گریس درون گردی مفصل و چرمی محافظ آن، عامل اصلی عمر آناند.
خودرو و حملونقلسیلندر
Cylinder
سیلندر محفظهٔ استوانهای موتور است که پیستون درون آن حرکت میکند و فضای احتراق را میسازد. جنس آن معمولاً چدن یا آلومینیوم با آستری فولادی است و گِردی، صافی دیواره و تلرانس ابعادی آن برای آببندی رینگها حیاتی است.
خودرو و حملونقلتست هیدرواستاتیک کپسول
Cylinder hydrostatic test
تست هیدرواستاتیک کپسول آزمون دورهای است که در آن سیلندر با آب تحت فشار معینی پر و انبساط دائم آن اندازهگیری میشود تا استحکام پوسته و نبود ترک و خوردگی تأیید شود. این آزمون برای کپسولهای گاز و خاموشکننده بهصورت ادواری الزامی است.
ایمنی
واژههای حرف D
۷۵ واژهدمپر
Damper
دمپر وسیلهٔ مکانیکی داخل کانال است که با تغییر سطح مقطع عبور، دبی هوا را تنظیم یا مسیر را باز و بسته میکند. انواع آن شامل دمپر تنظیمی دستی برای بالانس، دمپر موتوری برای کنترل دما یا هوای تازه و دمپر یکطرفه برای جلوگیری از برگشت جریان است.
تأسیسات و تهویهدمپینگ
Damping
دمپینگ یا میرایی، کاهش دامنهٔ نوسانهای سیگنال یا پاسخ حلقهٔ کنترل با گذشت زمان است. دمپینگ کم باعث نوسان و ناپایداری و دمپینگ زیاد باعث کندی پاسخ و خطای ماندگار میشود؛ بنابراین مقدار آن باید متعادل انتخاب شود.
ابزار دقیق و اتوماسیونداشبورد
Dashboard
داشبورد نمای فشرده و بصری شاخصهای کلیدی است که وضعیت پروژه، تولید یا کسبوکار را در یک نگاه نشان میدهد. داشبورد خوب بهجای انبوه نمودار، چند شاخص هدفدار با مقایسهٔ روند و هدف را نمایش میدهد.
نرمافزار و دادهدریاچه داده
Data lake
دریاچه داده مخزن ذخیرهسازی گستردهای است که دادهٔ خام — ساختیافته، نیمهساختیافته و بدون ساختار — را با حجم بالا و در قالب اصلی نگه میدارد. داده پیش از تحلیل، بر حسب نیاز پردازش و پاکسازی میشود.
نرمافزار و دادهانبار داده
Data warehouse
انبار داده پایگاه دادهٔ تحلیلی متمرکزی است که دادهٔ پاکسازیشدهٔ چند سامانهٔ عملیاتی را برای گزارشگیری و تصمیمگیری نگه میدارد. داده در آن ساختیافته و تاریخمند است و برای پرسوجوهای تحلیلی سنگین بهینه میشود.
نرمافزار و دادهپایگاه داده
Database
پایگاه داده سامانهٔ سازمانیافتهٔ ذخیره و بازیابی داده است؛ مدلهای رابطهای و غیررابطهای رایجتریناند. طراحی درست جدولها و کلیدها، پایهٔ عملکرد و صحت سامانههای اطلاعاتی است.
نرمافزار و دادهدیتاشیت
Datasheet
دیتاشیت برگهٔ دادهٔ رسمی سازنده است که مشخصات فنی یک محصول — ابعاد، محدودهٔ کاری، دقت، جنس، شرایط محیطی و محدودیتها — را فهرست میکند. دیتاشیت مبنای انتخاب و بررسی انطباق در خرید فنی است.
عمومی مهندسیمبدل DC-DC
DC-DC converter
مبدل DC-DC ولتاژ مستقیم ورودی را به ولتاژ مستقیم دیگری با سطح متفاوت تبدیل میکند و میتواند افزاینده، کاهنده یا افزا-کاهنده باشد. این مبدلها در تجهیزات الکترونیکی برای تغذیهٔ بخشهای مختلف با ولتاژهای متفاوت به کار میروند.
برق و الکترونیکتأخیر (زمان مرده)
Dead time
زمان مرده مدتزمانی است که بین اعمال تغییر در ورودی فرآیند و مشاهدهٔ اثر آن در خروجی میگذرد؛ مانند تأخیر انتقال سیال در یک خط لولهٔ طولانی. زمان مردهٔ زیاد، تنظیم کنترلر را دشوار و نوسان حلقهٔ کنترل را بیشتر میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونخازن دیکاپلینگ
Decoupling capacitor
خازن دیکاپلینگ خازن کوچکی است که نزدیک پایهٔ تغذیهٔ هر قطعهٔ فعال نصب میشود تا مسیر کمامپدانسی برای جریانهای گذرای فرکانسبالا فراهم کند. این خازن تغییرات ناگهانی جریان را از شبکهٔ تغذیه جدا میکند و از افت ولتاژ موضعی و نوسان مدار جلوگیری میکند.
برق و الکترونیکیادگیری عمیق
Deep learning
یادگیری عمیق شاخهٔ پیشرفتهٔ یادگیری ماشین است که با شبکههای عصبی چندلایه، ویژگیها را خودکار از دادهٔ خام استخراج میکند. این روش در بینایی ماشین، تشخیص گفتار، پردازش زبان طبیعی و پیشبینی نگهداری تجهیزات کاربرد دارد.
نرمافزار و دادهمیلگرد آجدار
Deformed bar
میلگرد آجدار میلگرد فولادی با سطح برجسته و آجدار است که برای ایجاد چسبندگی مناسب با بتن تولید میشود. آجها از لغزش میلگرد داخل بتن جلوگیری میکنند و درجهٔ آنها (A1، A2 و A3) تعیینکنندهٔ شکلپذیری و کاربرد سازهای میلگرد است.
عمران و ساختمانرطوبتگیر
Dehumidifier
رطوبتگیر دستگاهی است که رطوبت هوا را میگیرد و آن را بهصورت مایع تخلیه میکند؛ در نوع تراکمی هوا از کویل سرد میگذرد و بخار آب روی آن میعان مییابد و در نوع جاذب، چرخ رطوبتگیر با گرما احیا میشود و برای دمای پایین مناسب است. این دستگاه برای انبارها، استخرها و اتاقهای سرور کاربرد دارد.
تأسیسات و تهویهسیستم دلوج
Deluge system
سیستم دلوج شبکهٔ ثابت پاشش آب است که در آن همهٔ نازلها باز و بدون عنصر حساساند و با فرمان شیر کنترل (دستی، دتکتور یا هیدرولیک) آب بهطور همزمان روی کل منطقهٔ تحت پوشش تخلیه میشود. این سیستم برای مهار سریع حریقهای بزرگ و ناشی از مایعات قابل اشتعال استفاده میشود.
ایمنی حریقDMZ
Demilitarized zone
DMZ یا منطقهٔ غیرنظامی، شبکهٔ میانی جداشدهای است که سرورهای عمومی — وب، ایمیل و پروکسی — در آن قرار میگیرند. هدف آن جدا نگه داشتن این سرورهای در معرض اینترنت از شبکهٔ داخلی و دادههای حساس است.
نرمافزار و دادهعمق دشارژ (DoD)
Depth of discharge
عمق دشارژ نسبت انرژی تخلیهشده به ظرفیت نامی باتری است؛ مثلاً عمق دشارژ هشتاد درصد یعنی تنها بیست درصد ظرفیت باقی مانده است. هرچه عمق دشارژ در هر چرخه بیشتر باشد، عمر چرخهای باتری سریعتر کاهش مییابد.
برق و الکترونیکنمکزدایی
Desalting
نمکزدایی عملیاتی است که در آن آب تازه به نفت خام افزوده و با اختلاط و اعمال میدان الکتریکی، نمکهای محلول و جامدات از نفت جدا میشوند. نمک باقیمانده در نفت، خوردگی و رسوب در واحدهای پاییندستی پالایشگاه ایجاد میکند.
نفت، گاز و پتروشیمیدرجهٔ کشف
Detection
درجهٔ کشف در FMEA، معیار توانایی کنترلهای موجود برای شناسایی یک حالت خرابی پیش از رسیدن محصول به مشتری یا مرحلهٔ بعد است؛ نمرهٔ پایین یعنی احتمال کشف بالا. کشف دیرهنگام یا نامطمئن، امتیاز بالا و وضعیت بدتر میگیرد.
کیفیت و مدیریتآشکارساز
Detector
آشکارساز در بازرسی پرتویی، وسیلهای است که تابش یونساز را به سیگنال یا تصویر قابل تفسیر تبدیل میکند؛ فیلم، صفحهٔ فسفری و آرایهٔ آشکارساز تخت نمونههای آناند. انتخاب آشکارساز، حساسیت و رزولوشن نهایی آزمون پرتونگاری را تعیین میکند.
جوش و بازرسیانحراف
Deviation
انحراف، فاصلهگرفتن موقت و آگاهانهٔ یک فرآیند یا محصول از الزامات مصوب است که پیش از اجرا یا در حین آن شناسایی و ارزیابی میشود. انحراف بدون ارزیابی ریسک و تأییدیه، به عدم انطباق پنهان تبدیل میشود.
کیفیت و مدیریتمجوز انحراف
Deviation permit
مجوز انحراف، سند تأییدشدهای است که اجازه میدهد محصول یا فرآیند، برای مدت یا تعداد محدود، با شرایطی متفاوت از مشخصات مصوب ساخته یا اجرا شود. در این سند، دامنهٔ انحراف، دلیل، ریسکها و شرایط پذیرش مشخص میشود.
کیفیت و مدیریتDI/DO (ورودی/خروجی گسسته)
DI/DO (Discrete Input/Discrete Output)
DI/DO یا ورودی/خروجی گسسته، سیگنالهای دوسطحی روشن/خاموش را منتقل میکنند؛ مانند وضعیت لول سوییچ در ورودی و فرمان کنتاکتور در خروجی. سطح سیگنال معمول ۲۴ ولت مستقیم است و جداسازی گالوانیکی آنها مانع انتقال نویز و صدمه میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونفشارسنج دیافراگمی
Diaphragm pressure gauge
فشارسنج دیافراگمی فشار را با انحراف یک دیافراگم انعطافپذیر اندازه میگیرد و برای سیالات خورنده، گرانرو یا دارای ذرات جامد مناسب است. دیافراگم این ابزار را میتوان با مواد پوششی مانند PTFE در برابر خوردگی محافظت کرد.
ابزار دقیق و اتوماسیونشیر دیافراگمی
Diaphragm valve
شیر دیافراگمی با فشار دادن یک دیافراگم انعطافپذیر روی نشیمن، جریان را قطع یا تنظیم میکند و سیال هیچ تماسی با قطعات مکانیکی متحرک ندارد. همین ویژگی، آن را برای سیالات خورنده، دوغابی و سرویسهای بهداشتی مناسب میکند.
مکانیک و پایپینگموتور دیزلی
Diesel engine
موتور دیزلی موتور احتراق داخلی با اشتعال خودبهخودی است؛ هوا ابتدا با نسبت تراکم بالا در حدود ۱۵ تا ۲۳ فشرده میشود و سپس سوخت با فشار زیاد به درون محفظهٔ احتراق پاشیده میشود. بازده حرارتی بالاتر و گشتاور زیاد در دور پایین، مزیت اصلی آن است.
خودرو و حملونقلگازوئیل
Diesel fuel
گازوئیل فرآوردهٔ میانپالایشگاهی نفتی است که در مشعلهای گازوئیلسوز، موتورهای دیزل و دیگهای بخار بهکار میرود و مشخصات آن مانند عدد ستان، گوگرد، نقطهٔ اشتعال و نقطهٔ ریزش در استاندارد ASTM D975 تعریف میشود. برای مشعل، گرانروی و تمیزی سوخت و دمای آن روی کیفیت پاشش و احتراق اثر مستقیم دارد.
تأسیسات و تهویهدیزلژنراتور
Diesel generator
دیزلژنراتور مجموعهای از موتور دیزل و ژنراتور سنکرون است که در قطع شبکهٔ برق سراسری، برق اضطراری یا برق مستقل یک سایت را تأمین میکند. ظرفیت آن بر پایهٔ توان اضطراری و پیوسته و با احتساب جریان راهاندازی بارهای موتوری انتخاب میشود.
برق و الکترونیکدیفرانسیل
Differential
دیفرانسیل مجموعهٔ چرخدندههای مخروطی یا سیارهای است که گشتاور را از میل گاردان به چرخهای محرک میرساند و اختلاف دور چرخها را در پیچها ممکن میکند. در نوع قفلشونده یا محدودلغزشی، تقسیم گشتاور روی سطح لغزنده بهبود مییابد.
خودرو و حملونقلگیج اختلاف فشار
Differential pressure gauge
گیج اختلاف فشار تفاضل فشار دو نقطه از فرآیند را نشان میدهد و کاربرد اصلی آن پایش افت فشار صافیها، مبدلهای حرارتی و صفحههای اوریفیس است. افزایش بیدلیل این اختلاف فشار نشانهٔ گرفتگی یا انسداد مسیر جریان است.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسمیتر اختلاف فشار
Differential pressure transmitter
ترانسمیتر اختلاف فشار تفاضل فشار دو نقطه را اندازهگیری و به سیگنال استاندارد تبدیل میکند و قلب اندازهگیری دبی با صفحهٔ اوریفیس و نازل جریان است. در مخازن بسته نیز با محاسبهٔ اختلاف فشار بالا و پایین، سطح سیال را تعیین میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیوندیفیوزر
Diffuser
دیفیوزر دریچهٔ پخش هوا در فضاست که جریان را یکنواخت و بدون کوران آزاردهنده پخش میکند. انواع خطی، چهارگوش و اسلاتی بر اساس معماری و شرایط فضا انتخاب میشود.
تأسیسات و تهویهرادیوگرافی دیجیتال
Digital radiography
رادیوگرافی دیجیتال روشی است که در آن تصویر پرتو ایکس یا گاما با صفحههای فسفری قابل اسکن یا آرایههای آشکارساز تخت ثبت و بهصورت دیجیتال نمایش داده میشود. این روش نسبت به فیلم، سرعت بالاتر، آرشیو آسانتر و امکان پردازش و بهبود تصویر را فراهم میکند.
جوش و بازرسیامضای دیجیتال
Digital signature
امضای دیجیتال مقدار هش محتواست که با کلید خصوصی امضاکننده رمز میشود و هر کسی با کلید عمومی او میتواند صحت آن را بررسی کند. امضای دیجیتال هم اصالت فرستنده و هم یکپارچگی سند را اثبات میکند.
نرمافزار و دادهمبدل دیجیتال به آنالوگ (DAC)
Digital-to-analog converter
مبدل دیجیتال به آنالوگ عدد دیجیتال را به ولتاژ یا جریان آنالوگ متناسب تبدیل میکند و پل میان پردازش دیجیتال و دنیای آنالوگ است. تفکیکپذیری، خطیبودن و نرخ بهروزرسانی مشخصههای اصلی آناند.
برق و الکترونیکبازرسی ابعادی
Dimensional inspection
بازرسی ابعادی، اندازهگیری ابعاد، هندسه و تلرانسهای قطعه با ابزارهای مناسب مانند کولیس، میکرومتر، گیج، دستگاه سهبعدیسنج و شابلون است تا انطباق آن با نقشه و مشخصات تأیید شود. دقت ابزار باید متناسب با تلرانس بازرسی انتخاب شود.
کیفیت و مدیریتدیود
Diode
دیود قطعهای نیمههادی با دو پایهٔ آند و کاتد است که جریان را تنها در یک جهت عبور میدهد. این قطعه پایهٔ یکسوسازی، حفاظت مدار در برابر پلاریتهٔ معکوس و ساختن دروازههای منطقی ساده است.
برق و الکترونیکهزینهٔ مستقیم
Direct cost
هزینهٔ مستقیم هزینهای است که مستقیماً به یک فعالیت، بستهٔ کاری یا آیتم پروژه قابل انتساب است، مانند مواد، دستمزد مستقیم، اجارهٔ ماشینآلات و صورتحساب پیمانکاران جزء. این هزینهها مبنای برآورد و کنترل هزینه در سطح آیتمهای اجرایی هستند.
مدیریت پروژهسیستم انبساط مستقیم (DX)
Direct expansion system
در سیستم DX مبرد بهطور مستقیم در کویل واحد تهویه تبخیر میشود و هوا را سرد میکند؛ برخلاف سیستمهای آب سرد، مبدل آب-مبرد میانی وجود ندارد و همین امر تلفات واسطه را حذف و بازده را بالا میبرد. اسپلیت، داکت اسپلیت، پکیج یونیت و VRF نمونههایی از سیستم DX هستند.
تأسیسات و تهویهبازیابی فاجعه
Disaster recovery
بازیابی فاجعه برنامه و مجموعه اقداماتی است که پس از رخدادهای بزرگ — آتش، سیل، باجگیر یا خرابی گسترده — بازگرداندن سرویسها به کار را ممکن میکند. هدف آن، مشخصکردن زمان هدف بازیابی و نقطهٔ هدف بازیابی برای هر سرویس حیاتی است.
نرمافزار و دادهترمز دیسکی
Disc brake
ترمز دیسکی سامانهای است که با فشردن لنتها روی دو طرف دیسک دوار، انرژی جنبشی خودرو را به گرما تبدیل و آن را متوقف میکند. خنککاری بهتر و پایداری عملکرد در ترمزهای پیاپی، مزیت آن بر ترمز کاسهای است.
خودرو و حملونقلفشار دهش
Discharge pressure
فشار دهش، فشار مبرد در خروجی کمپرسور و ورودی کندانسور است و دمای اشباع آن باید بهقدری بالا باشد که میعان در کندانسور ممکن شود. افزایش غیرعادی فشار دهش میتواند از آلودگی یا گرمای زیاد کندانسور، اضافهشارژ مبرد، وجود هوای غیرقابل میعان در مدار یا گرفتگی مسیر سیال خنککننده ناشی شود.
تأسیسات و تهویهسکسیونر
Disconnector
سکسیونر کلیدی است که تنها برای جداکردن و ایجاد فاصلهٔ ایمنی در مدار بیبار به کار میرود و برخلاف کلید قدرت نمیتواند جریان اتصال کوتاه را قطع کند. بر پایهٔ نوع نصب به سکسیونر سرخط، تیغهای، کشویی و ارت تقسیم میشود.
برق و الکترونیکتقطیر
Distillation
تقطیر فرآیند جداسازی اجزای یک مخلوط بر اساس اختلاف نقطهٔ جوش است؛ در پالایشگاه، نفت خام با گرمشدن در برج تقطیر به برشهای سبک و سنگین تقسیم میشود. تقطیر، پایهٔ اصلی جداسازی در صنعت نفت و پتروشیمی است.
نفت، گاز و پتروشیمیDCS (سیستم کنترل توزیعشده)
Distributed control system
DCS سیستم کنترلی است که کنترل و پایش یک واحد صنعتی بزرگ را بین کنترلرهای متعدد توزیع میکند و اپراتور با ایستگاههای مرکزی آن را پایش میکند. برای فرآیندهای پیوسته مانند پالایشگاه طراحی شده است.
ابزار دقیق و اتوماسیونتولید پراکنده (DG)
Distributed generation
تولید پراکنده به نصب منابع تولید برق در نزدیکی محل مصرف گفته میشود که معمولاً ظرفیت آنها کوچک است و به شبکهٔ توزیع متصل میشوند. پنلهای خورشیدی پشتبامی، CHP، دیزلژنراتور و توربینهای کوچک بادی نمونههای آن هستند.
برق و الکترونیکترانس توزیع
Distribution transformer
ترانس توزیع ترانسفورماتوری است که ولتاژ فشار متوسط شبکهٔ توزیع را به فشار ضعیف قابل استفاده تبدیل میکند و معمولاً نزدیک محل مصرف، روی تیر یا در پست کیوسکی نصب میشود. توان آن از چند کیلوولتآمپر تا چند هزار کیلوولتآمپر متغیر است.
برق و الکترونیکدلکو
Distributor
دلکو وسیلهٔ توزیع جرقه در سیستمهای احتراق قدیمی است که با چرخش محور خود و بازوی دوار، ولتاژ بالای کوئل را به ترتیب احتراق به شمع هر سیلندر میرساند. تنظیم زمان جرقه در آن با وزنههای سانتریفیوژ و دیافراگم خلأ انجام میشود.
خودرو و حملونقلDMAIC
DMAIC
DMAIC چرخهٔ پنجمرحلهای حل مسئله در شش سیگما است: تعریف، اندازهگیری، تحلیل، بهبود و کنترل. این چرخه پروژهٔ بهبود را از تعریف روشن مسئله و معیار موفقیت تا تثبیت و پایش نتیجهٔ بهدستآمده هدایت میکند.
کیفیت و مدیریتداکر
Docker
داکر پلتفرم ساخت، توزیع و اجرای کانتینرها است که برنامه و وابستگیهایش را در یک تصویر بستهبندی میکند. با داکر، محیط اجرا در رایانهٔ توسعهدهنده و سرور یکسان میشود و مشکل ناسازگاری محیطها از میان میرود.
نرمافزار و دادهتأیید سند
Document approval
تأیید سند، فرآیند بررسی و امضای رسمی سند توسط افراد صاحبصلاحیت پیش از انتشار است تا کفایت و صحت محتوای آن تأیید شود. بدون تأیید، سند فاقد اعتبار است و نمیتواند مبنای اجرا، بازرسی یا تصمیمگیری قرار گیرد.
کیفیت و مدیریتکنترل مستندات
Document control
کنترل مستندات، مدیریت نسخه، تأیید، توزیع و بایگانی اسناد سازمان است تا همه از آخرین نسخهٔ معتبر استفاده کنند. سند کنترلنشده، ریشهٔ خطاهای پنهان است.
کیفیت و مدیریتتوزیع سند
Document distribution
توزیع سند، تحویل کنترلشدهٔ نسخهٔ تأییدشدهٔ یک سند به کاربران مجاز است و ثبت میکند چه کسی، کدام نسخه را در چه تاریخی دریافت کرده است. هدف آن، اطمینان از دسترسی افراد به نسخهٔ درست و بازیابی نسخههای منسوخ است.
کیفیت و مدیریتنسخه
Document version
نسخه، شمارهای است که وضعیت بهروزبودن یک سند را مشخص میکند و با هر تغییر محتوایی افزایش مییابد؛ مانند «نسخهٔ ۳، بازنگری ۱». سوابق و فرمهای چاپی باید نسخهٔ معتبر را در سرصفحه یا پاصفحه نشان دهند تا اشتباه نسخهها ممکن نباشد.
کیفیت و مدیریتDNS
Domain Name System
DNS سامانهٔ نامگذاری دامنه است که نامهای خوانا مانند example.com را به نشانی IP سرورها ترجمه میکند. بدون DNS، کاربران باید نشانی عددی هر سرویس را به خاطر بسپارند و جابهجایی سرورها پرهزینه میشد.
نرمافزار و دادهزهکشی
Drainage
زهکشی سیستم جمعآوری و هدایت آب و مایعات زائد است؛ از درینهای فرآیندی تا فاضلاب ساختمانی. طراحی درست شیب، هواکش و دبی، از برگشت و گرفتگی جلوگیری میکند.
تأسیسات و تهویهنقشهخوانی
Drawing reading
نقشهخوانی توانایی تفسیر نقشههای فنی است: نماها، برشها، اندازهگذاری، تلرانسها، نمادها و یادداشتهای اجرایی. نقشه، زبان مشترک طراح، سازنده و ناظر است و اشتباه در خواندن آن مستقیماً به خطای اجرا تبدیل میشود.
عمومی مهندسیمقیاس نقشه
Drawing scale
مقیاس نقشه نسبت بین اندازهٔ واقعی و اندازهٔ رسمشدهٔ آن روی کاغذ است؛ مثلاً مقیاس ۱:۱۰۰ یعنی هر سانتیمتر روی نقشه معادل ۱۰۰ سانتیمتر واقعی است. انتخاب مقیاس بر اساس سطح جزئیات موردنیاز انجام میشود و در نقشههای اجرایی معمولاً بین ۱:۵۰ تا ۱:۲۰۰ است.
عمران و ساختمانمتهٔ حفاری
Drill bit
متهٔ حفاری ابزار برندهٔ انتهای رشتهٔ حفاری است که با چرخش و وزن روی مته، سنگ را خرد یا تراش میدهد و چاه را پیش میبرد. متههای غلتکی مخروطی و متههای الماسی (PDC) دو خانوادهٔ اصلیاند و انتخاب آنها به سختی و سایشیبودن سازند بستگی دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیرشتهٔ حفاری
Drill string
رشتهٔ حفاری ستون پیوستهای از لولههای حفاری، ساقها و متعلقات است که از دکل تا مته امتداد مییابد و وظیفهٔ انتقال چرخش، وزن و سیال حفاری را بر عهده دارد. اجزای آن بر اساس استاندارد API 7-1 ساخته و بازرسی میشوند.
نفت، گاز و پتروشیمیگل حفاری
Drilling mud
گل حفاری سیال ویژهٔ چگالی است که در حفاری گردش میکند و وظایفی مانند خنککردن مته، حمل کندهها به سطح، کنترل فشار سازند و پایدارسازی دیوارهٔ چاه را بر عهده دارد. چگالی و خواص رئولوژیکی گل با آزمایش روزانه کنترل میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیدکل حفاری
Drilling rig
دکل حفاری مجموعهٔ سازه و ماشینآلاتی است که عملیات حفاری چاه را ممکن میکند و شامل سیستمهای بالابر، گرداننده، گردش سیال حفاری، توان و کنترل چاه است. ظرفیت دکل بر اساس عمق هدف، وزن رشته و شرایط چاه انتخاب میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیآبیاری قطرهای
Drip irrigation
آبیاری قطرهای روشی است که آب را با فشار کم و بهصورت قطرهقطره در محل ریشهٔ گیاه تحویل میدهد و با کاهش تبخیر و رواناب، بازده مصرف آب را بالا میبرد. اجزای آن شامل قطرهچکان، لولهٔ لترال، کلکتور توزیع، فیلتر و شیرهای کنترل فشار و مسیر است.
تأسیسات و تهویهتسمه
Drive belt
تسمه عنصر انعطافپذیر انتقال قدرت بین دو پولی است که گشتاور را با اصطکاک منتقل میکند و در برابر ضربه و ناهممحوری جزئی مقاوم است. تسمههای تخت، شیاری (V) و آجدار رایجترین انواعاند و نسبت به زنجیر بیصدا و ارزانتر، اما نیازمند کشش دقیقاند.
مکانیک و پایپینگضخامت خشک پوشش
Dry film thickness
ضخامت خشک پوشش (DFT) ضخامت لایهٔ رنگ پس از خشک شدن و تبخیر حلال است که تعیینکنندهٔ عمر و عملکرد سیستم حفاظتی به شمار میرود. اندازهگیری آن با ضخامتسنج مغناطیسی یا الکترومغناطیسی روی بستر فلزی انجام میشود.
مواد و آزمونخاموشکنندهٔ پودری
Dry powder extinguisher
خاموشکنندهٔ پودری با پرتاب پودر شیمیایی خشک روی شعله، واکنش زنجیرهای احتراق را میشکند و حریق را در چند ثانیه مهار میکند. پودر ABC برای حریق جامد، مایع و برقی و پودر D مخصوص فلزات فعال است.
ایمنی حریقترانسفورماتور خشک
Dry-type transformer
ترانسفورماتور خشک ترانسفورماتوری است که بهجای روغن معدنی، عایق آن از رزین اپوکسی یا مواد جامد دیگر ساخته شده و نیازی به مخزن روغن و تجهیزات جانبی آن ندارد. این ترانسها برای نصب در داخل ساختمان، بیمارستانها و مکانهای با محدودیت آتشباری مناسباند.
برق و الکترونیکداکت (کانال هوا)
Duct
داکت مسیر انتقال هوا در سیستمهای تهویه است و از ورق گالوانیزه، عایقدار یا پانل ساخته میشود. ابعاد و شکل آن بر اساس دبی هوا و افت فشار مجاز تعیین میشود.
تأسیسات و تهویهفیلتر هوای کانالی
Duct air filter
فیلتر هوا ذرات معلق، گردوغبار و آلایندههای عبوری را از جریان هوا جدا میکند و از کویلها، فن و مجاری در برابر آلودگی محافظت مینماید. بازده فیلترها بر پایهٔ ASHRAE 52.2 با شاخص MERV یا بر پایهٔ استانداردهای اروپایی با کلاس G، M و F بیان میشود و افت فشار آن با انباشت ذرات بالا میرود.
تأسیسات و تهویهعایقکاری کانال
Duct insulation
عایقکاری کانال با پوشاندن سطح مجرا با عایق حرارتی مانند فوم، پشم شیشه یا الاستومری انجام میشود تا انتقال حرارت میان هوای کانال و محیط کاهش یابد و از تعریق و افت دما جلوگیری شود. در کنار عایق حرارتی، لایهٔ عایق صوتی و پوشش ضد بخار نیز برای کانالهای سرد بهکار میرود.
تأسیسات و تهویهداکت اسپلیت
Ducted split unit
داکت اسپلیت سیستم تهویهای است که واحد داخلی آن درون سقف کاذب یا اتاق فنی پنهان میشود و هوای سرد یا گرم را از طریق شبکهٔ کانال به چند دیفیوزر میرساند. این سیستم ظاهر فضا را تمیز نگه میدارد و برای فضاهای باز اداری، فروشگاهی و مسکونی دارای سقف کاذب مناسب است.
تأسیسات و تهویهشکست نرم
Ductile fracture
شکست نرم شکستی است که پس از تغییرشکل پلاستیک محسوس رخ میدهد؛ سطح شکست زبر و مخروطی-فنجانی است و نشانهٔ آن گلوگاهی شدن نمونه در آزمون کشش است. این شکست انرژی زیادی جذب میکند و پیشبینیشدنیتر از شکست ترد است.
مواد و آزموننرمی (شکلپذیری)
Ductility
نرمی یا شکلپذیری توانایی فلز در تغییرشکل پلاستیک بدون شکست است و با ازدیاد طول و کاهش سطح مقطع در آزمون کشش سنجیده میشود. نرمی بالا به شکلدهی سرد، خمکاری و تحمل اعوجاج موضعی کمک میکند.
مواد و آزمونکانالکشی
Ductwork
کانالکشی مجموعهٔ ساخت و نصب مجاری انتقال هوا است که از ورق گالوانیزه، آلومینیوم یا مواد عایق ساخته میشود و هوا را از هواساز یا فن به فضاها میرساند. ابعاد و مسیر کانال بر پایهٔ دبی هوا و افت فشار محاسبه میشود و سرعت مجاز در هر بخش مانند شاخهٔ اصلی، انشعاب و برگشت محدود است.
تأسیسات و تهویهفولاد دوبلکس
Duplex stainless steel
فولاد دوبلکس زنگنزن با ساختار دوفازی آستنیت و فریت است که تقریباً نیمی از ساختار را هر فاز میسازد و ترکیبی از استحکام تسلیم بالا و مقاومت خوب به خوردگی تنشی کلریدی و حفرهای دارد. گرید پرکاربرد آن ۲۲۰۵ است.
مواد و آزمونDHCP
Dynamic Host Configuration Protocol
DHCP پروتکل تخصیص خودکار پیکربندی شبکه — نشانی IP، ماسک، گیتوی و DNS — به دستگاههای متصل است. با DHCP، افزودن رایانه و دستگاه جدید به شبکه بدون تنظیم دستی انجام میشود و خطر تعارض نشانی از میان میرود.
نرمافزار و داده
واژههای حرف E
۶۰ واژهارزش کسبشده (EV)
Earned Value
ارزش کسبشده (EV) معیار کمّی کار واقعاً انجامشده است که از ضرب درصد پیشرفت وزنی هر فعالیت در بودجهٔ مصوب آن به دست میآید. EV بیان میکند تا امروز چقدر از بودجه «کسب» شده و مبنای محاسبهٔ شاخصهای عملکرد هزینه و زمان است.
مدیریت پروژهمدیریت ارزش کسبشده (EVM)
Earned Value Management
مدیریت ارزش کسبشده (EVM) روشی کمّی برای یکپارچهکردن دامنه، زمان و هزینهٔ پروژه است که با مقایسهٔ ارزش برنامهای، ارزش کسبشده و هزینهٔ واقعی، عملکرد و پیشبینی نهایی را میسنجد. خروجی آن شاخصهای عملکرد هزینه و زمان و پیشبینی هزینهٔ نهایی است.
مدیریت پروژهالکترود ارت
Earth electrode
الکترود ارت هادیای است که مستقیماً در خاک دفن میشود تا جریان خطا را به زمین منتقل کند و میتواند میلهٔ مسی، صفحهٔ مسی، هادی مدفون یا حلقهٔ زمین باشد. چاه ارت نیز محفظهای است که الکترود میله در آن نصب و با مواد بهبوددهندهٔ خاک پر میشود.
برق و الکترونیکاتصال به زمین (ارت)
Earthing / Grounding
اتصال به زمین ایجاد مسیری مطمئن برای تخلیهٔ جریان خطا و جریانهای نشتی به زمین است تا بدنهٔ تجهیزات برقدار نشود. سیستم ارت درست، شرط عملکرد حفاظتها و ایمنی افراد است.
برق و الکترونیکسیستم ارت
Earthing system
سیستم ارت مجموعهٔ الکترودها، هادیها و اتصالاتی است که مسیر امنی برای تخلیهٔ جریان خطا و صاعقه به زمین فراهم میکند و پتانسیل بدنههای هادی را در حد ایمن نگه میدارد. طرحهای TT، TN و IT الگوهای استاندارد این سیستم در تأسیسات فشار ضعیفاند.
برق و الکترونیکحفاظ لبه
Edge protection
حفاظ لبه سامانهٔ موقت یا دائم است که لبههای باز سکو، دهانهها و پرتگاهها را میبندد و از سقوط افراد و افتادن اجسام جلوگیری میکند. جانپناه، میانگرد و تختهٔ کف، اجزای استاندارد آن هستند.
ایمنیهشتگام حل مسئله (8D)
Eight Disciplines problem solving
8D یک روش ساختاریافتهٔ حل مسئله در هشت گام است که از تشکیل تیم و توصیف مشکل آغاز میشود و با اقدامات موقت، ریشهیابی، اقدام اصلاحی، اجرا و قدردانی از تیم پایان مییابد. این روش در صنایع خودرو و تولید انبوه برای پاسخ به عدم انطباقهای مشتری بسیار رایج است.
کیفیت و مدیریتالبو
Elbow
البو اتصال تغییر مسیر لوله است که در زوایای ۴۵ و ۹۰ درجه و دو شکل شعاع بلند و شعاع کوتاه ساخته میشود. شعاع بلند افت فشار کمتری دارد و در خطوط فرآیندی رایجتر است.
مکانیک و پایپینگجریان الکتریکی
Electric current
جریان الکتریکی مقدار بار الکتریکی است که در واحد زمان از یک مقطع عبور میکند و بر حسب آمپر (A) اندازهگیری میشود. جریان، عامل اصلی گرم شدن هادیها و مبنای انتخاب سطح مقطع سیم و کابل است.
برق و الکترونیکژنراتور
Electric generator
ژنراتور ماشینی است که انرژی مکانیکی را به انرژی الکتریکی تبدیل میکند و اساس کار آن القای الکترومغناطیسی در سیمپیچیهای استاتور است. ژنراتورها در دو خانوادهٔ اصلی سنکرون و آسنکرون ساخته میشوند و انتخاب آنها به نوع محرک اولیه و کاربرد بستگی دارد.
برق و الکترونیکتوان الکتریکی
Electric power
توان الکتریکی آهنگ مصرف یا تولید انرژی است و بر حسب وات (W) یا کیلووات (kW) بیان میشود؛ در مدارهای DC برابر حاصلضرب ولتاژ در جریان و در AC شامل ضریب توان است. توان مبنای انتخاب تجهیزات و محاسبهٔ بار است.
برق و الکترونیکفرمان برقی
Electric power steering
فرمان برقی سامانهای است که با موتور الکتریکی روی ستون یا شانهٔ فرمان، گشتاور کمکی متناسب با سرعت و زاویهٔ فرمان تولید میکند. در آن حسگر گشتاور، پیچش ستون فرمان را میسنجد و واحد کنترل جریان موتور را تنظیم میکند.
خودرو و حملونقلخودروی برقی
Electric vehicle
خودروی برقی توان را از باتری به موتور الکتریکی میرساند و بهجای احتراق، از بازده بالا و آلایندگی موضعی صفر بهره میبرد. اجزای اصلی آن باتری، اینورتر، موتور و شارژر داخلیاند و ترمز بازیابنده بخشی از انرژی ترمز را به باتری بازمیگرداند.
خودرو و حملونقلعایق الکتریکی
Electrical insulation
عایق الکتریکی مادهای است که جریان را از خود عبور نمیدهد و بین هادیهای با پتانسیل مختلف یا بین هادی و زمین جدایی ایجاد میکند. سطح عایقی و کلاس حرارتی آن، تنش مجاز تجهیز را تعیین میکند.
برق و الکترونیکنویز الکتریکی
Electrical noise
نویز الکتریکی سیگنال ناخواستهای است که به مسیر یا سیگنال مفید اضافه میشود و دقت اندازهگیری و پایداری مدار را کاهش میدهد. منشأ آن میتواند حرارتی، القایی از میدانهای بیرونی یا مشترک بودن مسیر بازگشت جریان باشد.
برق و الکترونیکمقاومت الکتریکی
Electrical resistance
مقاومت الکتریکی مخالفت یک ماده با عبور جریان است و بر حسب اهم (Ω) اندازهگیری میشود. مقاومت به جنس، طول، سطح مقطع و دما بستگی دارد و مبنای محاسبهٔ افت ولتاژ و تلفات است.
برق و الکترونیکپمپ درونچاهی (ESP)
Electrical submersible pump
پمپ درونچاهی الکتریکی مجموعهای از پمپ گریز از مرکز چندمرحلهای، موتور الکتریکی و کابل است که درون چاه نصب میشود و سیال را با دبی بالا به سطح میرساند. ESP برای چاههای پرآب با دبی زیاد و مخازن نفتی سنگین مناسب است.
نفت، گاز و پتروشیمیپست برق
Electrical substation
پست برق تأسیساتی است که با ترانسفورماتور، باسبار و تجهیزات کلیدزنی، ولتاژ را تبدیل و میان خطوط انتقال و شبکهٔ توزیع سوئیچ میکند. پستها بر پایهٔ وظیفه به انتقال، فوق توزیع و توزیع و بر پایهٔ اجرا به انواع باز، بسته و گازی تقسیم میشوند.
برق و الکترونیکجوش الکتروگاز
Electrogas welding
جوش الکتروگاز روشی قوسی برای جوشکاری عمودی است که در آن با سیمجوش پیوسته و گاز محافظ، یک پاس کامل در امتداد ارتفاع درز اجرا میشود و صفحات مسی لغزان، حوضچهٔ مذاب را مهار میکنند. قوس الکتریکی منبع اصلی حرارت است و نرخ رسوب بالایی دارد.
جوش و بازرسیخازن الکترولیتی
Electrolytic capacitor
خازن الکترولیتی نوعی خازن با ظرفیت بالا است که در آن لایهٔ اکسید نازکی روی فویل آلومینیومی نقش دیالکتریک و الکترولیت مایع یا جامد نقش صفحهٔ مقابل را دارد. این خازنها در صافی خروجی منابع تغذیه کاربرد گسترده دارند و رعایت قطبیت آنها الزامی است.
برق و الکترونیکسازگاری الکترومغناطیسی (EMC)
Electromagnetic compatibility
سازگاری الکترومغناطیسی توانایی یک تجهیز برای کار درست در محیط الکترومغناطیسی خود، بدون ایجاد اختلال ناپذیرفتنی در تجهیزات دیگر است. این ویژگی دو روی دارد: میزان انتشار اختلال و میزان مقاومت در برابر اختلال.
برق و الکترونیکتداخل الکترومغناطیسی (EMI)
Electromagnetic interference
تداخل الکترومغناطیسی اختلالی است که یک تجهیز الکتریکی در عملکرد تجهیز دیگر ایجاد میکند یا از آن اثر میپذیرد. این تداخل از راه هدایت در سیمها یا از راه پرتوافشانی میدان الکترومغناطیسی منتقل میشود.
برق و الکترونیکجوشکاری پرتو الکترونی
Electron beam welding
جوشکاری پرتو الکترونی با پرتو الکترونهای پرانرژی در خلأ انجام میشود و چگالی توان بالا، نفوذ عمیق و باریک با حداقل اعوجاج ایجاد میکند. نبود جو اکسیدکننده در خلأ، کیفیت متالورژیکی اتصال را در فلزات حساس بالا میبرد.
جوش و بازرسینمایشگر الکترونیکی
Electronic display
نمایشگر الکترونیکی وسیلهای است که اطلاعات را بهصورت دیداری برای کاربر نشان میدهد؛ از نمایشگرهای سادهٔ هفتقطعهای تا پنلهای گرافیکی رنگی. پارامترهای اصلی آن تفکیکپذیری، روشنایی، زاویهٔ دید و بازهٔ دمای کار است.
برق و الکترونیکفیلتر الکترونیکی
Electronic filter
فیلتر الکترونیکی مداری است که بخشهایی از طیف فرکانسی سیگنال را عبور میدهد و بخشهای دیگر را تضعیف میکند. بر پایهٔ رفتار فرکانسی به انواع پایینگذر، بالاگذر، میانگذر و میاننگذر تقسیم میشود.
برق و الکترونیکفیوز الکترونیکی
Electronic fuse
فیوز الکترونیکی مدار یا قطعهای است که با پایش جریان، بار را در صورت اضافهجریان قطع میکند و برخلاف فیوز ذوبشو پس از رفع خطا قابل بازگشت است. نوع نیمههادی آن با ماسفت و مدار کنترل، سرعت قطع بسیار بالایی دارد.
برق و الکترونیکسنسور الکترونیکی
Electronic sensor
سنسور الکترونیکی قطعهای است که کمیت فیزیکی مانند دما، فشار، جابهجایی یا نور را به سیگنال الکتریکی قابل پردازش تبدیل میکند. خروجی آن میتواند آنالوگ، جریان حلقهای یا دیجیتال باشد.
برق و الکترونیکESP (کنترل پایداری)
Electronic stability control
ESP سامانهٔ کنترل پایداری است که با پایش سرعت چرخها، زاویهٔ فرمان و نرخ چرخش بدنه، لغزش خودرو را تشخیص میدهد و با ترمز انتخابی یک چرخ و کاهش گشتاور موتور، آن را در مسیر نگه میدارد. این سامانه بر پایهٔ ترمز ضدقفل و سنسورهای آن بنا شده است.
خودرو و حملونقلترموستات الکترونیکی
Electronic thermostat
ترموستات الکترونیکی وسیلهای است که دمای فرایند را با سنسور میسنجد و بر پایهٔ نقطهٔ تنظیم، فرمان وصل و قطع را بهصورت الکترونیکی صادر میکند. برخلاف نوع مکانیکی، دقت بیشتر و امکان تنظیم هیسترزیس و تأخیر دارد.
برق و الکترونیکترانسفورماتور الکترونیکی
Electronic transformer
ترانسفورماتور الکترونیکی ترانسفورماتور کوچکی با هستهٔ فریت است که در فرکانسهای بالا کار میکند و در مدارهای سوئیچینگ برای جداسازی و تغییر سطح ولتاژ به کار میرود. اندازهٔ کوچک آن نتیجهٔ کارکرد در فرکانس زیاد و کاهش تعداد دورها است.
برق و الکترونیکجوش الکترواسلاگ
Electroslag welding
جوش الکترواسلاگ فرآیندی است که در آن حرارت مقاومت الکتریکی سربارهٔ مذاب رسانا، فلز پرکننده و لبههای قطعه را ذوب میکند و حوضچهٔ جوش در قالب لغزان بهصورت عمودی بالا میآید. این روش نرخ رسوب بسیار بالا دارد و درزهای ضخیم را در یک پاس پر میکند.
جوش و بازرسیحفاظت در برابر تخلیهٔ الکترواستاتیک (ESD)
Electrostatic discharge protection
حفاظت در برابر تخلیهٔ الکترواستاتیک مجموعه اقداماتی است که از آسیب قطعات حساس الکترونیکی بهوسیلهٔ تخلیهٔ ناگهانی بار ساکن جلوگیری میکند. این تخلیه میتواند پیوندهای نیمههادی را بهطور کامل یا بهصورت پنهان تخریب کند.
برق و الکترونیکازدیاد طول
Elongation
ازدیاد طول درصد افزایش طول نمونهٔ کششی در لحظهٔ شکست نسبت به طول اولیهٔ اندازهگیری است و شاخص اصلی شکلپذیری ماده محسوب میشود. مقدار آن به طول سنجه و روش آزمون وابسته است و باید همراه با همان شرایط گزارش شود.
مواد و آزموندرب اضطراری
Emergency door
درب اضطراری دری است که در مسیر فرار قرار میگیرد و باید در جهت تخلیه باز شود، در حالت عادی قفل نباشد و با یک فشار ساده باز شود. این در باید در برابر حریق مقاوم و مجهز به بند خودکار باشد.
ایمنی حریقتخلیهٔ اضطراری
Emergency evacuation
تخلیهٔ اضطراری فرآیند سازمانیافتهٔ خارجکردن افراد از ساختمان یا محوطه در شرایط بحرانی مانند حریق، انفجار یا نشتی گاز است که با آژیر آغاز و بر پایهٔ مسیرها و درهای مشخص انجام میشود. سرعت، شمارش نفرات و کنترل نقطهٔ تجمع، ارکان آن هستند.
ایمنی حریقخروج اضطراری
Emergency exit
خروج اضطراری مسیری ایمن و مشخص برای تخلیهٔ ساکنان در حریق یا بحران است؛ عرض، فاصلهٔ پیمایش، روشنایی و علامتگذاری آن الزامات مشخصی دارد. مسیر فرار نباید در هیچ شرایطی مسدود شود.
ایمنی حریقنور اضطراری
Emergency lighting
نور اضطراری روشنایی پشتیبانی است که در قطع برق یا شرایط بحرانی، مسیرهای فرار، راهپلهها و درهای خروج را روشن نگه میدارد تا تخلیه بدون سقوط و سردرگمی انجام شود. باتری یا منبع تغذیهٔ مستقل، قلب این سیستم است.
ایمنی حریقکارفرما
Employer
کارفرما شخص یا سازمانی است که پروژه را تعریف، تأمین مالی و به پیمانکار واگذار میکند و مالکیت نتیجهٔ نهایی را میگیرد. کارفرما تأیید نقشهها، صورتوضعیتها، تغییرات و تحویل را انجام میدهد و پرداختها بر پایهٔ اسناد تأییدشدهٔ او انجام میشود.
کسبوکار و اداریرمزنگاری
Encryption
رمزنگاری تبدیل داده به شکل غیرقابلفهم برای افراد غیرمجاز است؛ با کلید، داده به شکل اصلی برمیگردد. رمزنگاری دادهٔ در حال انتقال و ذخیره، الزام پایهٔ امنیت اطلاعات است.
نرمافزار و دادهذخیرهسازی انرژی
Energy storage
ذخیرهسازی انرژی به مجموعهٔ فناوریهایی گفته میشود که انرژی الکتریکی را در زمان مازاد تولید ذخیره و در زمان اوج مصرف یا قطع شبکه آزاد میکنند. باتریها، فلایویلها و سامانههای حرارتی رایجترین گزینههای صنعتی در این حوزه هستند.
برق و الکترونیکECU (واحد کنترل الکترونیکی)
Engine control unit
ECU رایانهٔ کنترل موتور و سامانههای خودرو است که با خواندن سنسورها، زمانبندی پاشش و جرقه را مدیریت میکند. برنامهریزی و عیبیابی آن بخش اصلی تعمیرات خودروی امروزی است.
خودرو و حملونقلسوپاپ موتور
Engine valve
سوپاپ موتور دریچهای قارچیشکل است که ورود مخلوط تازه و خروج گازهای سوخته را کنترل میکند و با نشیمن خود آببندی محفظهٔ احتراق را در تراکم و انفجار حفظ میکند. سوپاپهای دود در دمای بالا کار میکنند و اغلب توخالی و پرشده با سدیماند تا خنک شوند.
خودرو و حملونقلERP (برنامهریزی منابع سازمان)
Enterprise resource planning
ERP نرمافزار یکپارچهٔ مدیریت منابع سازمان است که مالی، انبار، خرید، تولید و فروش را در یک سامانه جمع میکند. هدف آن، جریان یکپارچهٔ اطلاعات و تصمیمگیری بر پایهٔ دادهٔ واحد است.
نرمافزار و دادهپیمانکار EPC
EPC contractor
پیمانکار EPC مسئولیت یکپارچهٔ مهندسی، تأمین کالا و ساخت پروژه را در قالب یک قرارداد بر عهده میگیرد و در برابر کارفرما برای عملکرد، زمان و قیمت کل پاسخگوست. این مدل مسئولیت طراحی و اجرا را در یک نقطه متمرکز میکند.
کسبوکار و اداریاتصال همپتانسیل
Equipotential bonding
اتصال همپتانسیل به اتصال هادیهای حفاظتی، بدنههای فلزی، لولهکشی و سایر اجزای هادی یک تأسیسات گفته میشود تا اختلاف پتانسیل میان آنها در شرایط عادی و خطا حذف یا به حداقل برسد. این کار خطر برقگرفتگی و جرقه را کاهش میدهد.
برق و الکترونیکپیشبینی نهایی (EAC)
Estimate at Completion
پیشبینی نهایی (EAC) برآورد هزینهٔ کل پروژه در زمان تکمیل است که از ترکیب هزینهٔ واقعی و پیشبینی هزینهٔ کار باقیمانده به دست میآید؛ سادهترین فرمول آن تقسیم بودجهٔ پایه بر شاخص عملکرد هزینه است. EAC مبنای هشدار زودهنگام انحراف بودجهٔ پروژه است.
مدیریت پروژهاچکردن
Etching
اچکردن فرآیند روبهرو کردن سطح صیقلشدهٔ فلز با محلول شیمیایی مناسب برای آشکارسازی مرز دانهها، فازها و ساختار جوش است. انتخاب نوع اچ، مانند نیتال برای فولاد کربنی، و زمان آن کیفیت تصویر متالوگرافی را تعیین میکند.
مواد و آزموناترنت
Ethernet
اترنت پرکاربردترین استاندارد شبکهٔ سیمی محلی است که قالب فریم، کابلکشی و سرعتهای ۱۰۰ مگابیت تا ۱۰ گیگابیت و بالاتر را تعریف میکند. پایداری، تأخیر کم و امنیت بالاتر نسبت به وایفای، آن را انتخاب پایهٔ شبکههای اداری و صنعتی کرده است.
نرمافزار و دادهETL
ETL
ETL فرآیند استخراج داده از سامانههای مبدأ، تبدیل و پاکسازی آن و بارگذاری در مقصد تحلیلی است. این فرآیند، دادهٔ خام چند سامانه را همشکل و قابل تحلیل میکند و ستون فقرات انبار داده و داشبوردها است.
نرمافزار و دادهکولر آبی
Evaporative cooler
کولر آبی با عبور هوا از روی پدهای خیس، تبخیر آب را باعث میشود و هوای خنکتر و مرطوبتر به فضا میفرستد؛ این فرآیند سرمایش تبخیری در آبوهوای گرم و خشک بازده بالایی دارد. انواع آن شامل کولر پد سلولزی با راندمان بالاتر و کولرهای پوشالی سنتی است.
تأسیسات و تهویهاواپراتور
Evaporator
اواپراتور مبدل حرارتی تبخیر مبرد مایع کمفشار است که با جذب گرما از سیال هدف (هوا یا آب) تبخیر میشود و آن سیال را سرد میکند. در کولر گازی، اواپراتور کویل پرهدار واحد داخلی است و در چیلر، پوستهولولهای که آب چیلر از آن عبور میکند؛ دمای اشباع مکش و سوپرهیت خروجی، معیار عملکرد آن است.
تأسیسات و تهویهرویداد
Event
رویداد هر تغییر وضعیت ثبتشده در سیستم کنترل است؛ مانند روشن شدن پمپ، تغییر نقطهٔ تنظیم یا تأیید یک آلارم توسط اپراتور. فهرست رویدادها با مهر زمانی در تاریخچه ذخیره میشود و مبنای بررسی و علتیابی رخدادها قرار میگیرد.
ابزار دقیق و اتوماسیونتأخیرات مجاز
Excusable delay
تأخیرات مجاز تأخیرهایی ناشی از علل خارج از کنترل یا مسئولیت پیمانکارند، مانند تأخیر کارفرما در تأیید مدارک، شرایط جوی غیرمتعارف یا قوهٔ قاهره؛ در این حالت پیمانکار مستحق تمدید زمان است. تشخیص و مستندسازی این تأخیرها در تحلیل تأخیر انجام میشود.
کسبوکار و اداریعلامت خروج
Exit sign
علامت خروج تابلوی راهنمای مسیر فرار است که با رنگ و نماد استاندارد، جهت و محل درِ خروج را نشان میدهد و در بسیاری از سیستمها با نور پشتیبان روشن میماند. خوانایی، اندازه و ارتفاع نصب آن از الزامات ایمنی جان است.
ایمنی حریقدرز انبساط
Expansion joint
درز انبساط فاصلهای عمدی بین بخشهای مختلف سازه است که فضای کافی برای حرکت ناشی از تغییرات حرارتی، لرزش و نشست را فراهم میکند. این درز با مواد پرکنندهٔ ارتجاعی مانند درزگیرهای پلییورتان یا لاستیکی آببند میشود تا آب و گرد و غبار وارد آن نشود.
عمران و ساختمانانبسنجوینت
Expansion joint
انبسنجوینت قطعهای انعطافپذیر است که تغییر طول لوله در اثر دما را جذب میکند و مانع انتقال نیروی انبساط به تجهیزات و تکیهگاهها میشود. انواع فلزی — دَمبل، محوری و جانبی — و لاستیکی با حلقههای تقویتی دارد.
مکانیک و پایپینگمنبع انبساط
Expansion tank
منبع انبساط مخزنی است که تغییر حجم آب مدار گرمایش یا سرمایش را در اثر تغییر دما جبران میکند و از افزایش فشار و باز شدن شیر اطمینان جلوگیری مینماید. در نوع بسته، دیافراگم یا بالون داخلی مخزن، آب را از گاز پیششارژ جدا میکند و فشار پیششارژ باید متناسب با ارتفاع استاتیک سیستم تنظیم شود.
تأسیسات و تهویهتاریخ انقضا
Expiry date
تاریخ انقضا، آخرین تاریخی است که یک ماده یا محصول، خواص و ایمنی مورد انتظار را در شرایط نگهداری تعیینشده حفظ میکند و پس از آن نباید در تولید یا تحویل استفاده شود. این تاریخ برای چسبها، مواد شیمیایی، لاستیکها و اقلام دارای عمر محدود اهمیت حیاتی دارد.
کیفیت و مدیریتجوش انفجاری
Explosive welding
جوش انفجاری روشی حالتجامد است که در آن موج انفجار، ورق پرتابه را با سرعت زیاد روی ورق پایه میکوبد و در سطح تماس، پیوند فلزی گسترده و بدون ذوب قابلتوجه ایجاد میشود. در مرز اتصال، ساختاری موجیشکل شکل میگیرد که استحکام پیوند را بالا میبرد.
جوش و بازرسیاکسترودر
Extruder
اکسترودر ماشینی است که مواد پلیمری یا غذایی را با یک یا دو پیچ مارپیچ در بشکهٔ گرمشده حمل، مخلوط و ذوب میکند و سپس از قالب به شکل مقطع دلخواه بیرون میراند. اکسترودرهای تکپیچه و دوپیچه ستون فقرات صنعت پلاستیک و لاستیکاند.
مکانیک و پایپینگ
واژههای حرف F
۷۳ واژهشیلد صورت
Face shield
شیلد صورت سپر شفاف و مقاوم است که تمام صورت را از پرتاب ذرات، جرقه، مواد شیمیایی و حرارت محافظت میکند و روی عینک ایمنی یا کلاه ایمنی نصب میشود. این وسیله مکمل عینک است و جایگزین آن نیست.
ایمنیحالت خرابی
Failure mode
حالت خرابی، شیوهای است که یک قطعه، فرآیند یا سیستم ممکن است وظیفهٔ خود را از دست بدهد یا ناقص انجام دهد؛ مانند ترکخوردگی، نشتی، شکست مدار فرمان یا تنظیم غلط. شناسایی حالات خرابی، نقطهٔ شروع تحلیل FMEA و طراحی کنترلهای پیشگیرانه است.
کیفیت و مدیریتFMEA (تحلیل حالات خرابی و اثرها)
Failure mode and effects analysis
FMEA روش نظاممند تحلیل حالات خرابی و اثرهای آنهاست که پیش از وقوع مشکل، خرابیهای بالقوهٔ یک محصول یا فرآیند را شناسایی، رتبهبندی و کنترل میکند. FMEA طراحی و FMEA فرآیند دو نوع رایج آن در صنایع خودرو، هوافضا و تجهیزات پزشکی هستند.
کیفیت و مدیریتمهار سقوط
Fall protection
مهار سقوط مجموعه تجهیزات و روشهایی است که کار در ارتفاع را از تبدیلشدن به سقوط بازمیدارد؛ این مجموعه شامل هارنس، طناب، کارابین، لنگر و در حالت ایدهآل سامانهٔ بازدارنده است. طراحی سیستم باید ضربهٔ سقوط را به کمتر از حد مجاز بدن برساند.
ایمنیفن
Fan
فن ماشینی است که با چرخش پروانه، اختلاف فشار ایجاد میکند و حجم زیادی هوا یا گاز را با فشار پایین جابهجا میسازد. فنها در انواع محوری و سانتریفیوژ ساخته میشوند و در تهویه، خنککاری و مکش سیستمهای صنعتی به کار میروند.
مکانیک و پایپینگفنکویل
Fan coil unit
فنکویل واحد تهویهٔ کوچک با فن و کویل آب سرد/گرم است که در فضای هر اتاق یا زون نصب میشود و هوا را روی کویل عبور میدهد تا گرما یا سرما به فضا منتقل شود. انواع سقفی، دیواری، کاستی و کانالی آن رایج است.
تأسیسات و تهویهخستگی
Fatigue
خستگی تخریب تدریجی ماده تحت بارگذاری چرخهای با تنش کمتر از تنش تسلیم است که با جوانهزنی ترک و رشد آن تا شکست ناگهانی پیش میرود. بخش بزرگی از شکستهای خدمتی قطعات دوار به خستگی نسبت داده میشود.
مواد و آزمونتست خستگی
Fatigue test
تست خستگی آزمونی است که نمونه را تحت بارگذاری چرخهای با دامنه و نسبت تنش مشخص قرار میدهد تا عمر تا شکست یا حد دوام ماده تعیین شود. این آزمون مبنای منحنی S-N و طراحی قطعات دوار و تحت ارتعاش است.
مواد و آزمونفیدبک
Feedback
فیدبک بازگشت اطلاعات خروجی فرآیند به کنترلر است تا با مقایسهٔ آن با نقطهٔ تنظیم، خطای کنترلی محاسبه و اصلاح شود. بدون فیدبک، سیستم نمیتواند از رسیدن واقعی متغیر به مقدار مطلوب مطلع شود و کنترل به حالت حلقهٔ باز محدود میماند.
ابزار دقیق و اتوماسیونفیدر
Feeder
فیدر مدار یا شاخهای از شبکهٔ توزیع است که توان را از تابلو یا پست به یک محدودهٔ مصرف یا تجهیز مشخص میرساند. هر فیدر با کلید حفاظتی، کابل و در صورت نیاز ترانس اندازهگیری، حلقهای مستقل از کنترل و حفاظت را تشکیل میدهد.
برق و الکترونیککنترل فیدفوروارد
Feedforward control
کنترل فیدفوروارد پیش از آنکه اغتشاش بر متغیر اصلی اثر بگذارد، آن را اندازه میگیرد و فرمان اصلاحی مناسب را اعمال میکند. این روش مکمل کنترل بازخوردی است و در فرآیندهایی با زمان مردهٔ زیاد، پاسخ سریعتری نسبت به کنترل بازخوردی تنها دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیونفریت
Ferrite
فریت فاز محلول جامد کربن در آهن آلفا با شبکهٔ مکعبی مرکزپر است که در دمای اتاق پایدار، نرم و مغناطیسی است و حلالیت کربن بسیار کمی دارد. فریت همراه پرلیت، ساختار اصلی فولادهای کربنی آنیلشده را میسازد.
مواد و آزمونفریت بید
Ferrite bead
فریت بید قطعهٔ کوچکی از جنس فریت است که روی مسیر هادی نصب میشود و در فرکانسهای بالا امپدانس زیادی ایجاد میکند. برخلاف سلف معمولی، این قطعه تلفات مغناطیسی دارد و انرژی نویز را به گرما تبدیل میکند تا از انتشار آن جلوگیری شود.
برق و الکترونیکفیلدباس
Fieldbus
فیلدباس شبکهٔ ارتباطی دیجیتال دوطرفهای است که ابزار دقیق میدانی را به سیستم کنترل متصل میکند و بهجای سیمکشی نقطهبهنقطه، دادهٔ چند ابزار را روی یک زوج سیم منتقل میسازد. کاهش کابلکشی، اطلاعات تشخیصی گسترده و دقت بالاتر از مزایای اصلی آن است.
ابزار دقیق و اتوماسیونجوش پرکننده
Fill pass
جوش پرکننده پاسهای میانی جوش هستند که پس از جوش ریشه و پیش از جوش رو اجرا میشوند تا مقطع شیار بهتدریج پر شود. تعداد، ترتیب و انرژی ورودی این پاسها بر ریزساختار، تنشهای پسماند و کیفیت نهایی جوش تأثیر مستقیم میگذارد.
جوش و بازرسیجوش گوشهای
Fillet weld
جوش گوشهای جوشی است که در گوشهٔ دو قطعهٔ عمود بر هم یا در اتصال سوکتی و روی اتصالات اجرا میشود و مقطع آن مثلثی است. ساق جوش گوشهای و طول مؤثر آن، ظرفیت باربری اتصال را تعیین میکند.
جوش و بازرسیتسویهحساب
Final settlement
تسویهحساب فرآیند نهایی بستن حسابهای مالی پروژه است که در آن تمام صورتوضعیتها، تعدیلها، جریمهها، کسورات و مطالبات دو طرف محاسبه و ماندهٔ نهایی پرداخت میشود؛ مبنای آن صورتوضعیت نهایی است. تسویهحساب پس از تحویل و رفع نواقص انجام میگیرد.
کسبوکار و اداریتحلیل اجزای محدود (FEA)
Finite element analysis
FEA روش عددی تحلیل تنش و تغییرشکل سازه است که جسم را به اجزای کوچک تقسیم و معادلات را حل میکند. نتیجهٔ آن توزیع تنش و تغییرمکان است و مبنای تأیید طراحیهای مهندسی.
نرمافزار و دادهاعلام حریق
Fire alarm
سیستم اعلام حریق با آشکارسازهای دود و حرارت، حریق را تشخیص میدهد و با آژیر و پنل کنترل، ساکنان را هشدار میدهد. طراحی آن باید با سناریوی تخلیه و سیستم اطفا هماهنگ باشد.
ایمنی حریقپنل اعلام حریق
Fire alarm control panel
پنل اعلام حریق مغز سیستم است که سیگنال دتکتورها و شستیها را میگیرد، زون حریق را تشخیص میدهد و فرمان آژیر، فلاشر و در بعضی سیستمها فرمان خاموشکردن و بازکردن درها را صادر میکند. پنل آدرسپذیر، محل دقیق هر دتکتور را نشان میدهد.
ایمنی حریقپتو آتشنشانی
Fire blanket
پتو آتشنشانی ورق پارچهای نسوز از جنس الیاف شیشه یا مواد عملآوریشده است که روی حریق کوچک انداخته میشود و با خفهکردن اکسیژن آن را مهار میکند. کاربرد اصلی آن در حریقهای کوچک آشپزخانه و شعلهٔ لباس افراد است.
ایمنی حریقکلاس حریق A
Fire class A
کلاس حریق A به سوختن مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ، پارچه، لاستیک و بیشتر پلاستیکها گفته میشود که با خاکستر و بازماندهٔ سوخت همراه است. نشانهٔ این حریق، سوختن عمقی در بافت ماده و نیاز به سردکردن آن با آب است.
ایمنی حریقکلاس حریق B
Fire class B
کلاس حریق B حریق مایعات و گازهای قابل اشتعال مانند بنزین، گازوئیل، حلالها و روغنهاست که بهصورت شعله روی سطح مایع گسترش مییابد و خطر پخششدن سریع دارد. مهار آن با خفهکردن سطح بهکمک فوم، پودر یا CO2 انجام میشود.
ایمنی حریقکلاس حریق C
Fire class C
کلاس حریق C حریق تجهیزات و تأسیسات برقدار مانند تابلوهای برق، موتورها و کابلهاست که خطر برقگرفتگی، مهار آن را پیچیده میکند. تا قطع کامل برق، اطفا فقط با عوامل غیررسانا مانند CO2 و پودر انجام میشود.
ایمنی حریقکلاس حریق D
Fire class D
کلاس حریق D به سوختن فلزات فعال مانند منیزیم، سدیم، پتاسیم و پودر آلومینیوم اختصاص دارد که در دمای بسیار بالا میسوزند و با آب واکنش شدید و انفجاری میدهند. اطفای آن فقط با پودرهای ویژهٔ فلزی و به روش خشک ممکن است.
ایمنی حریقدمپر آتش
Fire damper
دمپر آتش دریچهای در محل عبور کانال از دیوار یا سقف مقاوم حریق است که هنگام آتشسوزی با ذوب فیوز حرارتی یا فرمان سیستم اعلام حریق بسته میشود و مانع گسترش آتش و دود در شبکهٔ کانال میگردد. مدلهای ترکیبی دود و آتش نیز با دتکتور دود فرمان میگیرند و در مسیرهای برگشت هوا کاربرد دارند.
تأسیسات و تهویهمانور آتشنشانی
Fire drill
مانور آتشنشانی تمرین برنامهریزیشدهٔ تخلیه و واکنش به حریق است که در آن کارکنان بر اساس سناریو، ساختمان را تخلیه و تیمهای اضطراری وظایف خود را اجرا میکنند. هدف آن سنجش آمادگی، شناسایی ضعفهای طرح و آموزش عملی است.
ایمنی حریقکپسول آتشنشانی
Fire extinguisher
کپسول آتشنشانی تجهیز دستی مهار حریق در مراحل اولیه است؛ انواع پودری، CO2 و آب/فوم برای کلاسهای مختلف حریق کاربرد دارند. انتخاب نوع و محل نصب آن بر اساس نوع خطر انجام میشود.
ایمنی حریقکابینت آتشنشانی
Fire hose cabinet
کابینت آتشنشانی محفظهٔ تجهیزات اطفای دستی شامل شیلنگ، نازل، شیر آتشنشانی و در بعضی انواع خاموشکنندهٔ دستی است که در مسیرهای تردد و راهپلهها نصب میشود. این کابینت باید همیشه بازشدنی، بدون مانع و با علامت مشخص باشد.
ایمنی حریقشیر آتشنشانی
Fire hose valve
شیر آتشنشانی شیر دستی روی لولهٔ ایستاده است که شیلنگ آتشنشانی به آن متصل میشود و اپراتور با بازکردن آن، جریان آب را به سمت حریق میفرستد. نوع زاویهدار آن در کابینت و نوع دو-خروجی آن در راهپلهها نصب میشود.
ایمنی حریقهیدرانت
Fire hydrant
هیدرانت شیر خروجی آب آتشنشانی در محوطهٔ بیرونی است که خودروی آتشنشانی یا تیم اطفا شیلنگ خود را به آن متصل میکند. هیدرانتهای خشک و تر با توجه به منبع آب و اقلیم انتخاب میشوند و باید در فاصلهٔ استاندارد از سازهها نصب شوند.
ایمنی حریقلولهکشی آتشنشانی
Fire protection piping
لولهکشی آتشنشانی شبکهٔ انتقال آب از منبع و پمپخانه تا آبپاشها، هیدرانت و کابینتهای آتشنشانی است که با مواد و ضخامت مشخص برای خدمات حفاظت حریق طراحی میشود. قطر، جنس و تکیهگاههای این شبکه باید افت فشار و مقاومت در برابر آتش را تأمین کند.
ایمنی حریقپمپ آتشنشانی
Fire pump
پمپ آتشنشانی تجهیزی است که فشار و دبی لازم آب حفاظت حریق را در شبکه تأمین میکند و معمولاً با دو منبع انرژی مستقل مانند برق و دیزل تغذیه میشود. پمپهای اصلی، جاکی و پشتیبان با ترتیب مشخص کار میکنند.
ایمنی حریقلباس ضدحریق
Fire-resistant clothing
لباس ضدحریق پوشاکی است که از الیاف مقاوم به حرارت یا الیاف معمولی با عملآوری ویژه ساخته میشود و در مواجهه با شعله یا قوس الکتریکی، از سوختن و چسبیدن پارچه به پوست جلوگیری میکند. کاربرد اصلی آن در کار گرم، برق و صنایع فرآیندی است.
ایمنیفوم آتشنشانی
Firefighting foam
فوم آتشنشانی مخلوط آب، هوا و کفکنندهٔ شیمیایی است که با پوشاندن سطح مایع مشتعل، تماس سوخت با اکسیژن را قطع و تبخیر آن را کاهش میدهد. فوم AFFF برای مایعات هیدروکربنی و فوم مقاوم به الکل برای حلالهای قطبی به کار میرود.
ایمنی حریقفایروال
Firewall
فایروال ترافیک شبکه را بر اساس قواعد تعریفشده فیلتر میکند و ورود و خروج غیرمجاز را میبندد. فایروال میتواند سختافزاری، نرمافزاری یا ابری باشد و اولین لایهٔ دفاع شبکه است.
نرمافزار و دادهفریمور (سفتافزار)
Firmware
فریمور نرمافزاری است که روی حافظهٔ ماندگار یک قطعهٔ الکترونیکی نصب میشود و رفتار سختافزار را تعیین میکند. برخلاف نرمافزار رایانه، فریمور معمولاً با سختافزار همان دستگاه پیوند خورده و مستقیماً با واحدهای جانبی کار میکند.
برق و الکترونیککمکهای اولیه
First aid
کمکهای اولیه اقدامات فوری برای کنترل آسیب پیش از رسیدن خدمات درمانی است: ارزیابی صحنه، تماس با اورژانس، کنترل خونریزی و احیای قلبی-ریوی. آموزش آن برای تیمهای کارگاهی ضروری است.
ایمنیFIFO (اول وارد، اول خارج)
First in, first out
FIFO یا اول وارد اول خارج، روش انبارش و مصرفی است که در آن قدیمیترین اقلام موجود ابتدا مصرف یا ارسال میشوند تا عمر انبارداری و خطر کهنگی و انقضا کاهش یابد. این روش برای مواد دارای تاریخ انقضا و قطعات دارای تغییرات نسخهای ضروری است.
کیفیت و مدیریتنمودار استخوانماهی
Fishbone diagram
نمودار استخوانماهی یا ایشیکاوا، ابزار گرافیکی تحلیل علت است که علتهای بالقوهٔ یک مشکل را در شاخههای دستهبندیشده مانند ماشین، روش، انسان، مواد، اندازهگیری و محیط سازمان میدهد. ظاهر آن به اسکلت ماهی شبیه است و تیم را از پراکندگی به جمعبندی هدایت میکند.
کیفیت و مدیریت5S (ساماندهی محیط کار)
Five S workplace organization
5S نظام ساماندهی محیط کار در پنج گام است: تفکیک و سوا کردن اقلام غیرلازم، نظم و ترتیب، پاکیزگی، استانداردسازی و انضباط. هدف آن حذف اتلاف جستوجو، افزایش ایمنی و ساختن پایهای برای بهبود مستمر است.
کیفیت و مدیریتپنج چرا
Five whys
پنج چرا تکنیک سادهٔ ریشهیابی است که با پرسیدن پیاپی «چرا؟» از نشانهٔ مشکل به علت بنیادی میرسد؛ معمولاً پس از چهار تا شش چرا علت سیستمی آشکار میشود. این روش به داده و شواهد نیاز دارد، نه حدس و گمان.
کیفیت و مدیریتفلنج
Flange
فلنج قطعهٔ اتصالی دیسکیشکل است که با پیچ، دو بخش لوله یا لوله به تجهیز را بهصورت بازشدنی به هم وصل میکند. ردهٔ فشاری، ابعاد و نحوهٔ اتصال (جوشی، رزوهای، لغزشی) آن استانداردشده است.
مکانیک و پایپینگفلر (مشعل)
Flare
فلر سامانهٔ ایمنی پالایشگاه و واحد بهرهبرداری است که گازهای اضافی، تخلیهٔ اضطراری و گازهای ترش را با احتراق کنترلشده در ارتفاع زیاد میسوزاند تا از انتشار مواد سمی و خطر انفجار جلوگیری شود. طراحی آن بر اساس بیشینهٔ بار تخلیه و راندمان احتراق انجام میشود.
نفت، گاز و پتروشیمینقطهٔ اشتعال
Flash point
نقطهٔ اشتعال پایینترین دمایی است که در آن یک مایع قابل اشتعال، بخار کافی برای تشکیل مخلوط قابل احتراق با هوا تولید میکند و با نزدیکشدن جرقه، شعلهٔ لحظهای روی سطح آن پدیدار میشود. این کمیت، معیار اصلی طبقهبندی خطر مایعات است.
ایمنیکانالکشی انعطافپذیر
Flexible duct
کانال انعطافپذیر مجرایی از لایهٔ پلاستیکی یا فویل با فنر سیمی و عایق است که برای اتصال کوتاه دیفیوزرها به شاخهٔ کانال یا اتصال واحدهای تهویه بهکار میرود. انعطاف آن نصب در فضاهای تنگ را ساده میکند، اما مقاومت اصطکاکی آن از کانال صاف بیشتر است و باید کشیده و بدون خم تند نصب شود.
تأسیسات و تهویهمخزن سقف شناور
Floating roof tank
مخزن سقف شناور مخزن ذخیرهای است که سقف آن روی سطح مایع شنا میکند و فضای بخار بالای نفت را حذف میکند؛ در نتیجه تلفات تبخیر و خطر اشتعال بهشدت کاهش مییابد. این مخازن برای فرآوردههای سبک مانند بنزین بسیار رایجاند.
نفت، گاز و پتروشیمینازل جریان
Flow nozzle
نازل جریان یک عنصر باریککنندهٔ مسیر سیال است که با ایجاد اختلاف فشار پیش و پس از خود، دبی را بر پایهٔ معادلهٔ برنولی اندازه میگیرد. در مقایسه با صفحهٔ اوریفیس، افت فشار ماندگار کمتری دارد و برای دبیهای بالا و بخار مناسبتر است.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسمیتر دبی
Flow transmitter
ترانسمیتر دبی خروجی فلومتر را به سیگنال استاندارد یا دیجیتال قابل استفاده در سیستم کنترل تبدیل میکند. بسته به نوع فلومتر، ورودی آن میتواند اختلاف فشار، پالس یا فرکانس باشد و خروجی معمولاً ۴ تا ۲۰ میلیآمپر است.
ابزار دقیق و اتوماسیونفلومتر
Flowmeter
فلومتر ابزار اندازهگیری دبی جریان سیال است؛ انواع آن شامل اختلاف فشاری (اریفیس)، الکترومغناطیسی، توربینی، کوریولیس و فراصوتی است. انتخاب نوع فلومتر به سیال، دقت لازم و شرایط خط بستگی دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیوندودکش
Flue
دودکش مجرایی است که گازهای سوختهشدهٔ حاصل از احتراق در دیگ، پکیج، آبگرمکن یا مشعل را به بیرون هدایت میکند و باید با ارتفاع و مقطع کافی، جریان طبیعی یا اجباری دود را تأمین نماید. دودکش درست از برگشت گازهای سمی به فضای داخل و از سرد شدن و تعریق دود جلوگیری میکند.
تأسیسات و تهویهخاکستر بادی
Fly ash
خاکستر بادی پوزولان مصنوعی حاصل از احتراق زغالسنگ در نیروگاههاست که با مصرف آهک آزاد سیمان در واکنش پوزولانی، دوام و کارایی بتن را بهبود میبخشد. جایگزینی بخشی از سیمان با خاکستر بادی، گرمای هیدراتاسیون و هزینهٔ بتن را کاهش میدهد.
عمران و ساختمانفلایویل (چرخ طیار)
Flywheel
فلایویل چرخ سنگینی است که به میللنگ یا شفت اصلی متصل میشود و انرژی جنبشی را ذخیره میکند تا حرکت ضربانی را یکنواخت سازد. این قطعه در موتورهای احتراقی، پرسها و سنگشکنها نقش هموارسازی گشتاور را دارد.
مکانیک و پایپینگفوتپرینت (الگوی پد)
Footprint
فوتپرینت الگوی مکانیکی پدها، سوراخها و ترسیم بدنهٔ یک قطعه روی برد است که طراحی چیدمان بر پایهٔ آن انجام میشود. اندازهٔ درست پد، تعادل لحیم مذاب، خودترازی قطعه و استحکام اتصال را تعیین میکند.
برق و الکترونیکجوش آهنگری
Forge welding
جوش آهنگری از قدیمیترین روشهای اتصال فلزات است که در آن قطعات پس از گرم شدن تا حالت خمیری در کوره، با ضربههای پتک و فشار به هم کوبیده و پیوند داده میشوند. در این فرآیند هیچ فلز پرکنندهای به کار نمیرود و اتصال از خود فلز پایه شکل میگیرد.
جوش و بازرسیفرم
Form
فرم، قالب از پیشتعیینشدهٔ ثبت اطلاعات است که تضمین میکند دادهها بهشکل یکسان، کامل و قابلردیابی جمعآوری میشوند؛ مانند فرم بازرسی، فرم درخواست خرید یا چکلیست راهاندازی. فرم پس از تکمیل و امضا، به سابقه تبدیل میشود.
کیفیت و مدیریتفشار سازند
Formation pressure
فشار سازند فشاری است که سیال موجود در حفرات سنگ مخزن اعمال میکند و تعادل آن با وزن ستون گل، ایمنی حفاری را تعیین میکند. این فشار با عمق روند نرمال دارد، اما در برخی زونها فشار غیرعادی بالا یا پایین رخ میدهد که باید پیشبینی شود.
نفت، گاز و پتروشیمیقالببندی
Formwork
قالببندی مجموعهٔ اجزای موقت چوبی، فلزی یا کامپوزیتی است که شکل و ابعاد بتن تازه را تا رسیدن به مقاومت لازم حفظ میکند. طراحی قالب شامل کنترل فشار بتن تازه، آببندی، جداسازی آسان و رعایت ایمنی کار در ارتفاع است.
عمران و ساختمانفونداسیون
Foundation
فونداسیون یا پی، بخشی از سازه است که بارهای ساختمان را به خاک یا سنگ بستر منتقل میکند و پایداری، کنترل نشست و ظرفیت باربری را تأمین مینماید. نوع پی بر اساس بارها، شرایط زمین و مطالعات ژئوتکنیکی شامل گمانهزنی و آزمایش خاک انتخاب میشود.
عمران و ساختمانسیکل چهار زمانه
Four-stroke cycle
سیکل چهار زمانه چرخهٔ کار موتورهای احتراق داخلی رفتوبرگشتی است که در چهار کورس پیستون و دو دور میللنگ کامل میشود: مکش، تراکم، انفجار و تخلیه. سوپاپهای ورودی و خروجی با میلسوپاپ در هر کورس در زمان درست باز و بسته میشوند.
خودرو و حملونقلفشار شکست
Fracture pressure
فشار شکست، حداقل فشاری است که در آن سنگ مخزن ترک میخورد و شکاف هیدرولیکی آغاز میشود. در حفاری، فشار ستون گل نباید از این حد فراتر رود تا سازند شکسته نشود و گل هرز نرود.
نفت، گاز و پتروشیمیشناوری آزاد
Free float
شناوری آزاد مقدار تأخیری است که یک فعالیت میتواند داشته باشد بدون آنکه زودترین شروع هیچیک از فعالیتهای پس از خود را جابهجا کند. این شناوری همیشه کوچکتر یا مساوی شناوری کل است و تنها بر فعالیتهای بلافاصلهٔ بعدی اثر میگذارد.
مدیریت پروژهفرکانس
Frequency
فرکانس برق، تعداد چرخههای کامل موج ولتاژ یا جریان در هر ثانیه است که در شبکههای اروپایی و ایران پنجاه هرتز و در آمریکا شصت هرتز است. فرکانس شاخص تعادل لحظهای تولید و مصرف در شبکهٔ سراسری است.
برق و الکترونیکجوش اصطکاکی
Friction welding
جوش اصطکاکی اتصال حالتجامد است که با چرخش یا نوسان یکی از قطعات و اعمال فشار محوری، حرارت اصطکاکی در سطح تماس ایجاد میشود تا مواد نرم شده و پیوند متالورژیکی شکل بگیرد. در این فرآیند ذوب گستردهای رخ نمیدهد و ناخالصیهای سطحی بیرون رانده میشوند.
جوش و بازرسیفرانتاند
Frontend
فرانتاند لایهٔ نمایش و تعامل سامانه است که در مرورگر یا نرمافزار کاربر اجرا میشود و داده را از بکاند دریافت و به شکل قابل فهم نمایش میدهد. سرعت بارگذاری، سازگاری با دستگاهها و دسترسپذیری، معیارهای اصلی کیفیت فرانتاندند.
نرمافزار و دادهپیل سوختی
Fuel cell
پیل سوختی وسیلهای الکتروشیمیایی است که با ترکیب هیدروژن و اکسیژن، بدون احتراق، برق و حرارت تولید میکند و تنها محصول جانبی آن آب است. بازده بالاتر و انتشار آلایندهٔ کمتر، آن را برای تولید پراکنده و تغذیهٔ پشتیبان مراکز داده جذاب کرده است.
برق و الکترونیکفیلتر بنزین
Fuel filter
فیلتر بنزین ذرات، زنگ و آب موجود در سوخت را پیش از رسیدن به پمپ یا سوختپاشها جدا میکند و از فرسایش قطعات دقیق سیستم سوخترسانی جلوگیری مینماید. در موتورهای دیزلی، جداکنندهٔ آب و فیلتر ذرات با راندمان بالا بخشی از همین مدار است.
خودرو و حملونقلسوختپاش (انژکتور)
Fuel injector
سوختپاش قطعهای است که سوخت را با فشار و زمانبندی دقیق به موتور میپاشد؛ کیفیت پاشش بر مصرف، توان و آلایندگی اثر مستقیم دارد. گرفتگی انژکتور، علائم رایج موتورهای امروزی است.
خودرو و حملونقلنفت کوره
Fuel oil
نفت کوره فرآوردهٔ سنگین پالایشگاهی است که بهعنوان سوخت کورهها، بویلرها و موتورهای دیزل سنگین به کار میرود و مشخصات آن با گرانروی، گوگرد و نقطهٔ اشتعال تعریف میشود. بهدلیل گوگرد و آلایندگی بالا، مصرف آن در بسیاری از کشورها محدود شده است.
نفت، گاز و پتروشیمیپمپ بنزین
Fuel pump
پمپ بنزین سوخت را از باک به ریل سوخت یا کاربراتور میرساند؛ در خودروهای انژکتوری پمپ الکتریکی درون باک کار میکند و در موتورهای دیزلی، پمپ فشار قوی مکانیکی فشار پاشش را تأمین میکند. دبی و فشار پمپ باید با نیاز موتور در همهٔ محدودهٔ بار منطبق باشد.
خودرو و حملونقلریل سوخت
Fuel rail
ریل سوخت لولهٔ توزیعی است که سوخت فشرده را میان سوختپاشهای سیلندرها تقسیم میکند و فشار را با رگولاتور یا سنسور فشار ثابت نگه میدارد. در موتورهای دیزلی جدید با ریل مشترک، فشار سوخت تا بیش از ۲۰۰۰ بار میرسد و پاشش چندمرحلهای را ممکن میکند.
خودرو و حملونقلهارنس
Full body harness
هارنس تمامبدن مجموعهٔ بندهای پارچهای است که نیروی ضربهٔ سقوط را روی شانهها، سینه و رانها پخش میکند و از آسیب نقطهای به کمر و ستون فقرات جلوگیری میکند. هارنس با کارابین به طناب یا سیستم نجات متصل میشود.
ایمنیفیوز
Fuse
فیوز حفاظت یکبارمصرفی است که با ذوب شدن در جریان بیش از حد، مدار را قطع میکند. سرعت قطع، جریان نامی و منحنی زمان-جریان آن بر اساس کاربرد انتخاب میشود.
برق و الکترونیک
واژههای حرف G
۳۰ واژهGage R&R (تکرارپذیری و بازتولیدپذیری)
Gage repeatability and reproducibility
Gage R&R یا مطالعهٔ تکرارپذیری و بازتولیدپذیری، رایجترین آزمون MSA است که با چند اپراتور و تکرار اندازهگیری روی قطعات یکسان، سهم پراکندگی ابزار و اپراتور را از پراکندگی واقعی قطعات جدا میکند. نتیجهٔ آن بهصورت درصدی از کل تغییرپذیری یا از تلرانس گزارش میشود.
کیفیت و مدیریتخوردگی گالوانیکی
Galvanic corrosion
خوردگی گالوانیکی خوردگی تسریعشدهٔ فلز فعالتر در تماس با فلز نجیبتر در حضور الکترولیت است؛ فلز با پتانسیل پایینتر (آند) خورده میشود و فلز دیگر (کاتد) سالم میماند. اختلاف پتانسیل، نسبت سطح و رسانایی محیط، شدت آن را تعیین میکند.
مواد و آزمونگالوانیزه
Galvanizing
گالوانیزه پوشش روی بر فولاد برای حفاظت از خوردگی است؛ روی بهعنوان فلز فداشونده، فولاد پایه را حفظ میکند. روش غوطهوری گرم، پرکاربردترین روش صنعتی است.
مواد و آزموننمودار گانت
Gantt chart
نمودار گانت نمایش میلهای زمانبندی پروژه است که هر فعالیت را روی محور زمان نشان میدهد و طول میله، مدت و جایگاه آن، توالی کار را مشخص میکند. این نمودار برای ارتباط با کارفرما و گزارش پیشرفت ساده و گویاست و پیشرفت واقعی را روی برنامه نمایش میدهد.
مدیریت پروژهدتکتور گاز
Gas detector
دتکتور گاز ابزاری است که غلظت گازهای قابل اشتعال یا سمی را اندازه میگیرد و در آستانهٔ خطر، هشدار میدهد. در فضاهای بسته و واحدهای فرآیندی، بخشی از سامانهٔ ایمنی است.
ایمنیجوش قوسی فلزی با گاز
Gas metal arc welding
جوش قوسی فلزی با گاز (GMAW) با ذوب سیمجوش مصرفشدنی در قوس و محافظت حوضچهٔ مذاب با گاز محافظ انجام میشود؛ بسته به جریان و ولتاژ، حالت انتقال اسپری، گلولهای یا اتصال کوتاه است. سرعت بالای آن، روش را برای جوش نیمهخودکار و رباتیک مناسب کرده است.
جوش و بازرسیشیرینسازی گاز
Gas sweetening
شیرینسازی گاز فرآیندی است که در آن سولفید هیدروژن و دیاکسید کربن از گاز ترش حذف میشود تا گاز به مشخصات انتقال و فروش برسد؛ جذب شیمیایی با آمین، جذب فیزیکی، غشا و بستر جامد از روشهای رایجاند. انتخاب فرآیند به ترکیب گاز، دبی و حد شیرینی موردنیاز بستگی دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیتوربین گازی
Gas turbine
توربین گازی ماشین دواری است که با احتراق سوخت گازی یا مایع در محفظهٔ احتراق، گاز داغ تولید و با انبساط آن در پرههای توربین، توان مکانیکی آزاد میکند. این ماشین در نیروگاههای تولید برق و بهعنوان محرک کمپرسورهای بزرگ خط لوله به کار میرود.
مکانیک و پایپینگگسکت
Gasket
گسکت واشر آببندی است که بین دو سطح فلنج قرار میگیرد و از نشت سیال جلوگیری میکند. جنس و نوع آن (غیرفلزی، نیمهفلزی، فلزی) بر اساس سیال، فشار و دما انتخاب میشود.
مکانیک و پایپینگبنزین
Gasoline
بنزین برش سبک نفت است که بهعنوان سوخت موتورهای احتراق داخلی جرقهزنی به کار میرود و کیفیت آن با عدد اکتان، فشار بخار و مقدار گوگرد سنجیده میشود. بنزین پالایشگاهی از ترکیب برشهای تقطیر، ریفرمیت، بنزین FCC و افزودنیها ساخته میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیموتور بنزینی
Gasoline engine
موتور بنزینی نوعی موتور احتراق داخلی با جرقهٔ الکتریکی است که مخلوط بنزین و هوا را در نسبت نزدیک به استوکیومتری میسوزاند. در آن، شمع زمانبندی جرقه را تعیین میکند و نسبت تراکم معمولاً پایینتر از موتور دیزل است تا از پیشاشتعال و ناک جلوگیری شود.
خودرو و حملونقلدرایور گیت
Gate driver
درایور گیت مدار واسطهای است که فرمان ضعیف منطقی را به جریان کافی برای شارژ و تخلیهٔ سریع خازن گیت ترانزیستور قدرت تبدیل میکند. سرعت روشن و خاموش شدن و در نتیجه تلفات سوئیچینگ، به عملکرد این مدار وابسته است.
برق و الکترونیکشیر دروازهای
Gate valve
شیر دروازهای با حرکت خطی دیسک (گیت) عمود بر مسیر جریان، خط را قطع یا وصل میکند و در حالت کاملاً باز افت فشار ناچیزی دارد. این شیر برای قطع و وصل کامل طراحی شده و برای تنظیم دبی مناسب نیست.
مکانیک و پایپینگگیتوی
Gateway
گیتوی یا دروازهٔ شبکه، دستگاهی است که ترافیک بستهها را از شبکهٔ محلی به شبکههای دیگر — از جمله اینترنت — هدایت میکند. در شبکهٔ IPv4، گیتوی پیشفرض نشانی روتری است که بستههای خارج از سابنت به آن فرستاده میشوند.
نرمافزار و دادهسنجه
Gauge
سنجه یا گیج، ابزار اندازهگیری یا وسیلهٔ کنترل ابعادی است که برای بررسی سریع انطباق قطعه با یک مشخصهٔ مشخص به کار میرود؛ مانند گیج پین، گیج رزوه، گیج پلاگ و گیجهای برو-نرو. گیج معمولاً اندازهٔ مطلق نمیدهد، بلکه پذیرش یا رد قطعه را مشخص میکند.
کیفیت و مدیریتچرخدنده
Gear
چرخدنده قطعهای با دندانههای برشخورده است که با درگیری با چرخدندهٔ دیگر، حرکت و گشتاور را با نسبت دقیق منتقل میکند. نسبت سرعت برابر نسبت تعداد دندانههاست و پروفیل دنده معمولاً اینولوت است تا انتقال نیرو نرم و پیوسته باشد.
مکانیک و پایپینگپمپ دندهای
Gear pump
پمپ دندهای نوعی پمپ جابهجایی مثبت است که با چرخش دو چرخدندهٔ درگیر در پوسته، حجم معینی از سیال را بین دندانهها به سمت خروجی هدایت میکند. این پمپ برای سیالات گرانرو مانند روغن، دبی یکنواخت و فشار متوسط تا بالا ایجاد میکند.
مکانیک و پایپینگگیربکس
Gearbox
گیربکس مجموعهٔ چرخدندهها برای تغییر نسبت دور و گشتاور بین موتور و چرخ است؛ دستی، اتوماتیک و CVT انواع اصلی آناند. تعویض روغن و سرویس دورهای، عمر آن را تعیین میکند.
خودرو و حملونقلGIS (سامانهٔ اطلاعات مکانی)
Geographic information system
GIS سامانهٔ ذخیره، تحلیل و نمایش دادههای مکانی است؛ لایههای نقشه با دادههای توصیفی ترکیب میشوند. در برنامهریزی شهری، شبکههای انتقال و مدیریت دارایی کاربرد دارد.
نرمافزار و دادهبرچسب GHS
GHS label
برچسب GHS نظام هماهنگ جهانی برچسبگذاری مواد شیمیایی است که با نمادهای خطر، کلمهٔ هشدار، عبارات خطر و احتیاط، خطرات ماده را بهصورت یکسان در همهٔ کشورها نمایش میدهد. این برچسب مکمل برگهٔ اطلاعات ایمنی مادهٔ شیمیایی است.
ایمنیآببند طنابی (پکینگ)
Gland packing
آببند طنابی رشتهٔ بافتهشده از الیاف گرافیتی، تفلون یا مواد مشابه است که در محفظهٔ آببند پمپ و شیر فشرده میشود و نشتی سیال از محل عبور شفت را محدود میکند. این آببند برای روغنکاری و خنککاری خود، به نشتی جزئی نیاز دارد.
مکانیک و پایپینگدانهبندی سنگدانه
Grading
دانهبندی سنگدانه توزیع اندازهٔ دانههای آن است که با الککردن نمونه و رسم منحنی دانهبندی ارزیابی میشود و از سنگدانهٔ ریز تا درشت را در بر میگیرد. دانهبندی مناسب حجم حفرات را کم میکند و مصرف سیمان و آب را برای رسیدن به کارایی و مقاومت مطلوب کاهش میدهد.
عمران و ساختماندانهبندی
Grain size
دانهبندی اندازهٔ دانههای بلوری فلز است که با شمارهٔ دانه ASTM یا روش مقایسهٔ تصویری بیان میشود و بر استحکام تسلیم، چقرمگی و رفتار شکست اثر میگذارد. دانهٔ ریزتر معمولاً استحکام تسلیم و چقرمگی بهتری میدهد.
مواد و آزمونگسکت گرافیتی
Graphite gasket
گسکت گرافیتی گسکتی است که پرکنندهٔ اصلی آن گرافیت منبسطشده یا گرافیت ورقی است و مقاومت دمایی بالایی — تا حدود ۴۵۰ درجهٔ سلسیوس در حضور هوا — دارد. این گسکت در برابر بخار، روغن حرارتی و بسیاری از مواد شیمیایی پایدار است.
مکانیک و پایپینگGraphQL
GraphQL
GraphQL زبان پرسوجو و چارچوبی برای API است که به کلاینت اجازه میدهد دقیقاً همان دادهٔ موردنیاز خود را در یک درخواست دریافت کند. برخلاف REST، شکل پاسخ را کلاینت تعیین میکند و درخواستهای اضافی و پاسخهای پرحجم کاهش مییابد.
نرمافزار و دادهشن
Gravel
شن سنگدانهٔ درشت بتن است که دانههای آن درشتتر از الک ۴٫۷۵ میلیمتر است و از بستر رودخانهها یا خردایش سنگ کوهی به دست میآید. شکل دانه (گوشهدار یا گرد)، حداکثر اندازه و دانهبندی شن، بر مقدار آب مصرفی و کارایی مخلوط بتن اثر میگذارد.
عمران و ساختمانگریس
Grease
گریس روانکاری نیمهجامد است که از روغن پایه، غلیظکنندهٔ صابونی و افزودنیها ساخته میشود و در نقاطی به کار میرود که روغن مایع نگه نمیماند. گریس با خاصیت چسبندگی خود، آببندی جزئی و حفاظت در برابر خوردگی ایجاد میکند.
مکانیک و پایپینگگریسنیپل (سر گریسخوری)
Grease nipple
گریسنیپل شیر کوچک یکطرفهای است که روی نقاط روانکاری نصب میشود و با اتصال گریسپمپ، گریس را به یاتاقان میرساند و از خروج آن جلوگیری میکند. این قطعهٔ ساده، گریسکاری تمیز و بدون بازکردن تجهیز را ممکن میسازد.
مکانیک و پایپینگگریل
Grille
گریل دریچهای با پرههای موازی یا مشبک است که در انتهای مسیر کانال روی دیوار، سقف یا کف نصب میشود و هوا را با جهت و الگوی مشخص وارد فضا یا از آن خارج میکند. گریلهای برگشت معمولاً بزرگتر و کمفشارتر از گریلهای رفت هستند و برخی مدلها دبی قابل تنظیم دارند.
تأسیسات و تهویهجوش شیاری
Groove weld
جوش شیاری نوعی جوش است که در آن دو قطعه با آمادهسازی لبه و ایجاد شیار به هم متصل میشوند و فلز جوش در تمام ضخامت نفوذ میکند. اتصال لببهلب لولهها نمونهٔ اصلی این جوش است و ظرفیت باربری آن از جوش گوشهای بیشتر است.
جوش و بازرسی
واژههای حرف H
۴۰ واژهچکش
Hammer
چکش ابزار دستی است که با سر فولادی و دستهٔ چوبی، پلاستیکی یا فلزی، ضربهٔ کنترلشده وارد میکند. انواع چکش مهندسی، چکش لاستیکی، چکش مسی و چکش نرم برای کاربردهای مختلف ساخته میشود.
مکانیک و پایپینگآزمون چکش
Hammer test
آزمون چکش روشی سنتی و کمهزینه برای ارزیابی اولیهٔ وضعیت قطعات است که در آن با ضربهٔ سبک چکش به سطح، صدای حاصل — زنگدار یا کدر — بررسی میشود تا جدایش پوشش و ترکهای سطحی آشکار گردد. این آزمون مکمل بازرسی چشمی است و نتیجهٔ آن قطعی نیست.
جوش و بازرسیجانپناه
Handrail
جانپناه نردهٔ افقی یا شیبدار در امتداد پله، رمپ و سکو است که به فرد تکیهگاه و تعادل میدهد و در ارتفاع، بهعنوان بخشی از حفاظ لبه از سقوط جلوگیری میکند. ارتفاع، فاصله از دیوار و استحکام آن تابع الزامات ایمنی است.
ایمنیسختی
Hardness
سختی مقاومت ماده در برابر فرورفتگی یا خراش است و با روشهای برینل، راکول و ویکرز اندازهگیری میشود. سختی شاخص سریع کیفیت عملیات حرارتی و وضعیت سطح است.
مواد و آزمونهارمونیک
Harmonic
هارمونیک مؤلفهای سینوسی با فرکانسی چند برابر فرکانس اصلی است که به موج ولتاژ یا جریان اضافه میشود و شکل موج را از حالت سینوسی خارج میکند. منابع اصلی آن بارهای غیرخطی مانند درایوها، یکسوسازها و لامپهای الکترونیکی هستند.
برق و الکترونیکفیلتر هارمونیک
Harmonic filter
فیلتر هارمونیک مدار تشدیدی است که برای کاهش اعوجاج هارمونیکی شبکه یا جبران توان راکتیو بهکار میرود و مؤلفههای هارمونیک جریان را جذب میکند. فیلترهای غیرفعال از سلف و خازن و فیلترهای فعال از مبدل قدرت با کنترل جبرانکننده ساخته میشوند.
برق و الکترونیکپروتکل HART
HART protocol
HART پروتکلی است که سیگنال دیجیتال را روی همان زوج سیم سیگنال ۴ تا ۲۰ میلیآمپر سوار میکند و امکان تنظیم و خواندن اطلاعات ابزار را از راه دور میدهد. امروز پایهٔ ارتباط ابزارهای هوشمند است.
ابزار دقیق و اتوماسیونهش
Hash function
هش تابع ریاضی یکطرفه است که ورودی با طول دلخواه را به خروجی با طول ثابت تبدیل میکند؛ از خروجی نمیتوان ورودی را بازسازی کرد. ذخیرهٔ رمز عبور، بررسی یکپارچگی فایل و پایهٔ امضای دیجیتال بر هش استوار است.
نرمافزار و دادههاستلوی
Hastelloy
هاستلوی خانوادهٔ آلیاژهای پایه نیکل-مولیبدن و نیکل-کروم-مولیبدن است که مقاومت استثنایی به اسیدهای کاهنده و اکسیدکننده، کلریدها و خوردگی موضعی دارد. گریدهای C-276 و C-22 در تجهیزات شیمیایی خورندهٔ شدید به کار میروند.
مواد و آزمونهازوپ (HAZOP)
Hazard and operability study
HAZOP روشی نظاممند برای شناسایی خطرات و مشکلات بهرهبرداری یک فرآیند است؛ تیم چندتخصصی با کلمات راهنما (بیشتر، کمتر، معکوس…) انحرافات ممکن را بررسی و اقدامات اصلاحی تعیین میکند.
ایمنیHSE
Health, Safety and Environment
HSE چارچوب مدیریت ایمنی، بهداشت شغلی و محیط زیست در سازمان است؛ هدف آن پیشگیری از حادثه، بیماری شغلی و آسیب محیطی است. HSE امروز بخشی از سیستم مدیریتی سازمانهای صنعتی است.
ایمنیگوشی ایمنی
Hearing protection
گوشی ایمنی وسیلهٔ حفاظت شنوایی است که شدت صدای رسیده به گوش را کاهش میدهد؛ انواع روگوشی، داخلگوشی و قالبگیری شخصی آن با نرخ کاهش نویز مشخص میشوند. مواجههٔ طولانی با صدای بالای ۸۵ دسیبل، افت شنوایی شغلی ایجاد میکند.
ایمنیدتکتور حرارت
Heat detector
دتکتور حرارت آشکارسازی است که افزایش دما یا نرخ افزایش آن را در فضا تشخیص میدهد و در آستانهٔ تنظیمشده هشدار میدهد. انواع ثابت-دما، نرخ-افزایش و ترکیبی آن در آشپزخانهها، پارکینگها و فضاهای گردوغباری کاربرد دارند.
ایمنی حریقمبدل حرارتی
Heat exchanger
مبدل حرارتی تجهیزی است که گرما را بین دو سیال بدون اختلاط آنها منتقل میکند؛ نوع پوستهلوله و صفحهای رایجتریناند. سطح تبادل، ضریب انتقال حرارت و اختلاف دما، ظرفیت آن را تعیین میکند.
مکانیک و پایپینگپمپ حرارتی
Heat pump
پمپ حرارتی دستگاهی است که با یک چرخهٔ تبرید، گرما را از منبع سرد (هوا، زمین یا آب) به فضای گرمتر منتقل میکند و با تغییر مسیر مبرد بهوسیلهٔ شیر چهارطرفه، هم سرمایش و هم گرمایش فراهم میسازد. ضریب عملکرد آن در گرمایش چند برابر گرمکن مقاومتی است و بازده آن با دمای منبع بیرونی تغییر میکند.
تأسیسات و تهویههیتسینک
Heat sink
هیتسینک قطعهٔ فلزی با سطح گسترده است که گرمای تولیدشده در قطعات الکترونیکی را جذب و به هوا منتقل میکند. کارایی آن به مساحت سطح، جنس، شکل پرهها و شرایط جریان هوا وابسته است.
برق و الکترونیکترسینگ
Heat tracing
ترسینگ گرمایشی است که در طول لوله یا تجهیزات اعمال میشود تا دمای سیال در حد مطلوب نگه داشته شود و از یخزدگی، افزایش گرانروی یا تبلور جلوگیری کند. انواع اصلی آن ترسینگ بخار و ترسینگ برقی است.
مکانیک و پایپینگعملیات حرارتی
Heat treatment
عملیات حرارتی چرخههای گرمایش و سرمایش کنترلشده برای تغییر ساختار فلز است: نرماله کردن، تنشگیری، کوئنچ و تمپر. این فرآیند سختی، چقرمگی و تنش داخلی قطعه را تعیین میکند.
مواد و آزمونکویل گرمایش
Heating coil
کویل گرمایش کویل فینولولهای است که با آب گرم، بخار یا انرژی الکتریکی، هوای عبوری را گرم میکند و در هواساز و یونیتهای تهویه پیش از ورود هوا به فضا قرار میگیرد. ظرفیت آن از موازنهٔ دبی هوا و اختلاف دمای دو سر کویل به دست میآید و کنترل دبی آب گرم با شیر سهطرفه یا دوطرفه انجام میشود.
تأسیسات و تهویهرادیاتور گرمایش
Heating radiator
رادیاتور مبدل حرارتیای است که آب گرم مدار بسته در آن جریان دارد و با جابهجایی طبیعی هوا و تابش، گرما را به فضای اتاق میدهد. رادیاتورهای فولادی پنلی، آلومینیومی و چدنی رایجاند و ظرفیت هر پره یا هر متر طول آن بر اساس دمای طرح و اختلاف دمای آب ورودی و خروجی تعیین میشود.
تأسیسات و تهویهفیلتر هپا
HEPA filter
فیلتر هپا فیلتری با بازده بسیار بالا است که بر پایهٔ استانداردهای مربوط، حداقل ۹۹٫۹۷ درصد ذرات با اندازهٔ ۰٫۳ میکرومتر را جدا میکند. سازوکار جداسازی آن ترکیبی از بهدامافتادن، برخورد اینرسی و انتشار است و در اتاقهای تمیز، اتاق عمل، آزمایشگاه و صنایع دارویی کاربرد دارد.
تأسیسات و تهویهفولاد تندبر
High-speed steel
فولاد تندبر فولاد ابزاری با تنگستن، مولیبدن، وانادیم و کبالت است که در دمای کار ابزار برش سختی خود را حفظ میکند و سرعت برش بالاتری از فولاد کربنی را تحمل مینماید. این فولاد در ساخت مته، تیغهٔ فرز و قلاویز کاربرد اصلی دارد.
مواد و آزمونجلیقهٔ شبرنگ
High-visibility vest
جلیقهٔ شبرنگ پوشاکی با نوارهای بازتابندهٔ نور است که کارگر را در شرایط نور کم، ترافیک ماشینآلات و محوطههای پرتردد برای راننده و اپراتور قابلتشخیص میکند. رنگ، پهنای نوار و سطح بازتاب، الزامات استاندارد دارد.
ایمنیپایگاه دادهٔ تاریخچه (Historian)
Historian
پایگاه دادهٔ تاریخچه (Historian) نرمافزاری است که دادههای فرآیندی را با نرخ نمونهبرداری بالا از سیستم کنترل جمع، فشرده و برای دورهٔ طولانی نگهداری میکند. این دادهها مبنای تحلیل عملکرد، گزارشگیری و بهینهسازی فرآیند هستند.
ابزار دقیق و اتوماسیونHMI (رابط انسان-ماشین)
HMI (Human-Machine Interface)
رابط انسان-ماشین (HMI) واسط گرافیکی بین اپراتور و سیستم کنترل است که دادههای فرآیند، آلارمها و روندها را نمایش میدهد. طراحی صحیح آن با سلسلهمراتب اطلاعاتی روشن، خطای انسانی را کاهش میدهد و واکنش به شرایط غیرعادی را سرعت میبخشد.
ابزار دقیق و اتوماسیونترک گرم
Hot crack
ترک گرم ترکی است که در دمای بالا، هنگام انجماد حوضچه یا درست پس از آن، بهویژه در مرکز جوش یا مرز دانهها رخ میدهد و به جدایش گوگرد و فسفر و تنش انقباضی مربوط است. این ترک اغلب در جوشهای با نسبت عمق به عرض زیاد و در آلیاژهای حساس دیده میشود.
جوش و بازرسیهوتتپ
Hot tapping
هوتتپ اتصال شاخه به خط لولهٔ در سرویس و بدون قطع جریان است؛ با نصب فلنج یا سوکت روی لوله و سوراخکردن آن با ماشین مخصوص، شاخهٔ جدید به سیستم اضافه میشود. این عملیات نیازمند محاسبهٔ ضخامت و کنترل ریسک است.
مکانیک و پایپینگکار گرم
Hot work
کار گرم هر عملیاتی است که جرقه، شعله یا حرارت تولید میکند — جوشکاری، برش، سنگزنی و لحیمکاری — و میتواند بخار یا گردوغبار قابل اشتعال را مشتعل کند. این عملیات، پرخطرترین فعالیت کارگاهی از نظر آتشسوزی است.
ایمنی حریقفولاد گرمکار
Hot-work tool steel
فولاد گرمکار گروهی از فولادهای ابزار است که برای کار در دمای بالا طراحی شده و مقاومت به نرم شدن گرم، مقاومت به ضربهٔ گرم و پایداری حرارتی دارد. این فولادها در قالبهای فورج، قالبهای ریختهگری تحت فشار و قالب اکستروژن آلومینیوم به کار میروند.
مواد و آزمونHTTPS
HTTPS
HTTPS نسخهٔ امن پروتکل HTTP است که ارتباط مرورگر و سرور را روی لایهٔ TLS رمزنگاری میکند و یکپارچگی داده را تضمین میسازد. امروز مرورگرها و موتورهای جستوجو، سایت بدون HTTPS را ناامن و کماعتبار میدانند.
نرمافزار و دادهخودروی هیبریدی
Hybrid vehicle
خودروی هیبریدی دو منبع توان دارد — موتور احتراق داخلی و موتور مولد الکتریکی — که بسته به بار و سرعت بهصورت سری یا موازی همکاری میکنند. این ترکیب، کارکرد موتور را در ناحیهٔ بازده بهتر نگه میدارد و مصرف و آلایندگی را کاهش میدهد.
خودرو و حملونقلشکاف هیدرولیکی
Hydraulic fracturing
شکاف هیدرولیکی روشی است که در آن سیال پرفشار به سازند تزریق میشود تا شکافها باز و با دانههای پروپانت نگه داشته شوند و مسیر جریان سیال به چاه بهبود یابد. این عملیات در مخازن کمتراوا و چاههای نفتی و گازی رایج است.
نفت، گاز و پتروشیمیپمپ هیدرولیک
Hydraulic pump
پمپ هیدرولیک انرژی مکانیکی را به انرژی سیال تبدیل میکند و جریان روغن پرفشار را برای حرکت جکها، موتورهای هیدرولیک و شیرهای کنترل تأمین میکند. این پمپها در انواع دندهای، پرهای و پیستونی ساخته میشوند و قلب سیستمهای هیدرولیکاند.
مکانیک و پایپینگهیدروکراکینگ
Hydrocracking
هیدروکراکینگ فرآیندی است که در آن برشهای سنگین نفت با فشار هیدروژن بالا و کاتالیست، به محصولات سبک باکیفیت مانند گازوئیل و بنزین تبدیل میشوند. این فرآیند انعطافپذیری بالایی در تعیین ترکیب محصولات دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیهیدروتسفوریزاسیون
Hydrodesulfurization
هیدروتسفوریزاسیون فرآیندی است که با واکنش ترکیبات گوگردی با هیدروژن روی کاتالیست، گوگرد را بهصورت سولفید هیدروژن حذف میکند و محصول کمگوگرد تولید میشود. این فرآیند برای رعایت سختگیریهای زیستمحیطی سوخت ضروری است.
نفت، گاز و پتروشیمیترک ناشی از هیدروژن
Hydrogen cracking
ترک ناشی از هیدروژن نوعی ترک سرد و تأخیری است که در فولادهای پراستحکام، ساعتها یا روزها پس از جوشکاری رخ میدهد و از ورود هیدروژن به فلز جوش و منطقهٔ متأثر از حرارت ناشی میشود. رطوبت الکترود، سطح آلوده و سرد شدن سریع از عوامل آناند.
جوش و بازرسیگاز هیدروژن سولفید (H2S)
Hydrogen sulfide
هیدروژن سولفید گازی سمی، قابل اشتعال و بیاثر بر حس بویایی در غلظتهای بالا است که در چاهها، مخازن و فرآیندهای نفت و گاز آزاد میشود. این گاز در غلظتهای پایین بوی تخممرغ گندیده دارد اما در غلظت بالا حس بویایی را از کار میاندازد.
ایمنیسولفید هیدروژن (H2S)
Hydrogen sulfide
سولفید هیدروژن گازی بیرنگ، بسیار سمی و قابل اشتعال است که در مخازن ترش و واحدهای فرآورش نفت و گاز وجود دارد و حتی در غلظتهای پایین میتواند کشنده باشد. بوی تخممرغ گندیده در غلظت کم آن حس میشود، اما در غلظت بالا حس بویایی از کار میافتد.
نفت، گاز و پتروشیمیترک هیدروژنی
Hydrogen-induced cracking
ترک هیدروژنی نوعی ترک سرد تأخیری است که بر اثر نفوذ هیدروژن اتمی به فولاد و تجمع آن در نواحی تمرکز تنش رخ میدهد؛ رطوبت پوشش الکترود، آلودگی سطح و رطوبت گاز محافظ از منابع اصلی آناند. این ترک غالباً در منطقهٔ متأثر حرارتی و موازی درز شکل میگیرد.
جوش و بازرسیهیدروتست
Hydrostatic test
هیدروتست آزمون فشار با آب است که برای اثبات استحکام و نشتینداشتن سیستم لولهکشی یا مخزن انجام میشود. فشار آزمون و مدت نگهداری آن در کد مشخص شده و پیش از آزمون، همهٔ جوشها بازرسی شدهاند.
مکانیک و پایپینگ
واژههای حرف I
۴۶ واژهتیرآهن
I-beam
تیرآهن پروفیل فولادی I شکل است که از یک جان و دو بال تشکیل شده و در سازههای فولادی بهعنوان تیر، ستون یا تیر حمال به کار میرود. تیرآهنها در ایران بر اساس ارتفاع و ضخامت در دو خانوادهٔ IPE و INP تولید و در جدول اشتال فهرست میشوند.
عمران و ساختمانI/O (ورودی/خروجی)
I/O (Input/Output)
ورودی/خروجی (I/O) به کانالهای اتصال سیستم کنترل با دنیای بیرون گفته میشود؛ ورودیها سیگنال سنسورها را میخوانند و خروجیها فرمان تجهیزات را صادر میکنند. تعداد و نوع نقاط I/O یکی از معیارهای اصلی برآورد هزینهٔ سیستم کنترل است.
ابزار دقیق و اتوماسیونکوئل
Ignition coil
کوئل ترانسفورماتوری است که ولتاژ پایین باتری را با نسبت دور بالا به چند هزار ولت افزایش میدهد تا شمع جرقه بزند. در سیستمهای قدیمی یک کوئل مرکزی با دلکو به همهٔ شمعها تغذیه میداد و امروز هر سیلندر کوئل اختصاصی روی شمع خود دارد.
خودرو و حملونقلIQI
Image quality indicator
IQI یا شاخص کیفیت تصویر، ابزار مرجع در پرتونگاری است که روی نمونه یا کنار آن قرار میگیرد و نشان میدهد کیفیت تصویر، حداقلهای استاندارد را برآورده میکند. IQI سیمی و شیاری رایجترین انواع آناند و شمارهٔ سیم قابلمشاهده، معیار پذیرش تصویر است.
جوش و بازرسیایموبیلایزر
Immobilizer
ایموبیلایزر سامانهٔ ضدسرقت الکترونیکی است که با تراشهٔ کلید و واحد کنترل، اجازهٔ روشنشدن موتور را تنها به کلید مجاز میدهد. در آن، واحد کنترل موتور یا بدنه بدون دریافت پاسخ صحیح رمزنگاریشده، مدار جرقه یا سوخترسانی را فعال نمیکند.
خودرو و حملونقلتست ضربه
Impact test
تست ضربه چقرمگی ماده را در برابر بار ناگهانی میسنجد؛ نمونهٔ نوچدار با پاندول شکسته میشود و انرژی جذبشده ثبت میگردد. برای سرویسهای دمای پایین، این آزمون الزامی میشود.
مواد و آزمونپروانه (ایمپلر)
Impeller
پروانه عضو دوار پمپها، فنها و کمپرسورهای گریز از مرکز است که پرههای آن انرژی مکانیکی را به سیال منتقل میکند. شکل و زاویهٔ پرهها، منحنی دبی-هد و راندمان ماشین را مشخص میسازد.
مکانیک و پایپینگفرصت بهبود
Improvement opportunity
فرصت بهبود، پیشنهاد یا یافتهای است که الزاماً عدم انطباق نیست، اما اجرای آن اثربخشی، کارایی یا رضایت مشتری را بهتر میکند؛ مانند سادهسازی یک فرم یا حذف یک مرحلهٔ زائد. این فرصتها سوخت بهبود مستمر سازمان هستند.
کیفیت و مدیریتنرخ تکرار حادثه
Incident frequency rate
نرخ تکرار حادثه شاخصی است که تعداد حوادث ازکارافتادگی را نسبت به مجموع ساعتهای کار میسنجد و معمولاً بر پایهٔ یک میلیون ساعت کار محاسبه میشود. این شاخص امکان مقایسهٔ عملکرد ایمنی بین واحدها و دورهها را فراهم میکند.
ایمنیگزارش حادثه
Incident report
گزارش حادثه سند رسمی ثبت واقعه است که زمان، مکان، افراد درگیر، شرح رویداد، شاهدها و اقدامات اولیه را مستند میکند و مبنای تحلیل علت و اقدام اصلاحی قرار میگیرد. گزارش باید بدون سرزنش و در کوتاهترین زمان ممکن تنظیم شود.
ایمنیآمار حادثه
Incident statistics
آمار حادثه مجموعهٔ دادههای کمّی و طبقهبندیشدهٔ حوادث، شبهحوادث و بیماریهای شغلی در بازهٔ زمانی مشخص است که روندها، نقاط پرخطر و اثربخشی اقدامات را آشکار میکند. طبقهبندی بر اساس نوع حادثه، واحد و علت انجام میشود.
ایمنینفوذ ناقص
Incomplete penetration
نفوذ ناقص حالتی است که در آن فلز جوش ریشهٔ درز را بهطور کامل پر نمیکند و در خط مرکزی اتصال، ناحیهٔ پیوندنشده باقی میماند. این عیب مقطع مؤثر جوش را کم میکند و بهعنوان یک ترک اولیه، خطر رشد ترک و نشت را افزایش میدهد.
جوش و بازرسیاینکونل
Inconel
اینکونل خانوادهٔ آلیاژهای پایه نیکل با کروم و مقادیر قابل توجه آهن است که در دمای بالا استحکام و مقاومت به اکسیداسیون و خوردگی خوبی دارد. گریدهای ۶۰۰ و ۶۲۵ پرکاربردترین آنها در صنعت نفت و پتروشیمیاند.
مواد و آزمونهزینهٔ غیرمستقیم
Indirect cost
هزینهٔ غیرمستقیم هزینهای است که به یک فعالیت یا آیتم مشخص قابل انتساب نیست و برای ادارهٔ کل پروژه لازم است؛ مانند سرپرستی، دفتر پروژه، انبار، امنیت و هزینههای سربار. این هزینهها با درصدی از هزینهٔ مستقیم یا نرخ روزانه تخصیص مییابند.
مدیریت پروژهموتور القایی
Induction motor
موتور القایی پرکاربردترین محرک صنعتی است که با میدان گردان استاتور، جریان را در روتور القا میکند و میچرخاند. مشخصهٔ گشتاور-دور، جریان راهاندازی و راندمان آن بر اساس استاندارد ردهبندی میشود.
برق و الکترونیکسلف (القاگر)
Inductor
سلف قطعهٔ غیرفعالی است که انرژی را در میدان مغناطیسی خود ذخیره میکند و در برابر تغییر ناگهانی جریان مقاومت نشان میدهد؛ مقدار آن بر حسب هانری بیان میشود. سلفها در فیلترها، مبدلهای سوئیچینگ و مدارهای تنظیم فرکانس نقش کلیدی دارند.
برق و الکترونیکتوموگرافی صنعتی
Industrial computed tomography
توموگرافی صنعتی روش پرتویی پیشرفتهای است که با چرخش نمونه در برابر منبع پرتو و ثبت صدها تصویر، مقطعهای لایهلایه و مدل سهبعدی از داخل قطعه را بازسازی میکند. این روش عیوب داخلی، تخلخل و ناهمگنی را با دقت ابعادی بالا نشان میدهد.
جوش و بازرسیاترنت صنعتی
Industrial Ethernet
اترنت صنعتی نسخهٔ مقاوم و بلادرنگ اترنت برای محیط کارخانه است که در برابر ارتعاش، دما و نویز الکترومغناطیسی محافظت شده است. پروتکلهایی مانند PROFINET و EtherNet/IP روی آن اجرا میشوند و دادهٔ کنترل و پایش را در یک شبکهٔ یکپارچه گرد میآورند.
ابزار دقیق و اتوماسیونگیربکس صنعتی
Industrial gearbox
گیربکس صنعتی مجموعهای از چرخدندهها، شفتها و یاتاقانها در یک پوسته است که دور و گشتاور ورودی را با نسبت مشخص به خروجی تبدیل میکند. این تجهیز در خطوط تولید، نوارهای نقاله و تجهیزات دوار صنعتی، سرعت موتور را به سرعت موردنیاز ماشین میرساند.
مکانیک و پایپینگرنگآمیزی صنعتی
Industrial painting
رنگآمیزی صنعتی فرآیند اعمال سیستم پوششی چندلایه روی سطح فلزی آمادهشده است تا آن را از خوردگی، پرتو UV و شرایط جوی حفاظت کند. این کار شامل آمادهسازی سطح، اعمال آستر، لایههای میانی و لایهٔ نهایی با ضخامت کنترلشده است.
مواد و آزمونسوزن انژکتور
Injector nozzle
سوزن انژکتور انتهای سوختپاش است که سوخت را با فشار بالا بهصورت پودر ریز در محفظهٔ احتراق یا منیفولد پاشش میکند. الگوی پاشش، اندازهٔ قطرات و مدت باز بودن سوزن، مستقیماً بر مصرف، توان و آلایندگی موتور اثر میگذارد.
خودرو و حملونقلجریان هجومی
Inrush current
جریان هجومی جریان گذرای بزرگی است که هنگام برقدارکردن ترانسفورماتور، خازن یا موتور جاری میشود و چند برابر جریان نامی است. در ترانسفورماتور، این جریان از اشباع هسته و پدیدهٔ مغناطیسشدن باقیماندهٔ هسته ناشی میشود.
برق و الکترونیکبازرسی
Inspection
بازرسی بررسی محصول یا فعالیت با معیارهای از پیش تعیینشده است تا انطباق آن تأیید یا عدم انطباق ثبت شود. بازرسی میتواند چشمی، ابعادی یا با روشهای غیرمخرب باشد.
کیفیت و مدیریتبرنامهٔ بازرسی و آزمون (ITP)
Inspection and Test Plan
برنامهٔ بازرسی و آزمون سندی است که تعیین میکند در هر مرحلهٔ ساخت، چه بازرسی یا آزمونی، توسط چه کسی و با چه معیار پذیرشی انجام شود. ITP نقاط توقف (Hold) و نقاط شاهد (Witness) را هم مشخص میکند.
کیفیت و مدیریتگواهی بازرس
Inspector certification
گواهی بازرس سندی است که نشان میدهد فرد بر پایهٔ آموزش، تجربه و قبولی در آزمونها، صلاحیت اجرای آزمون غیرمخرب در روش و سطح مشخص را دارد. این گواهی بر پایهٔ ISO 9712 یا SNT-TC-1A صادر میشود و اعتبار آن با آزمونهای دورهای حفظ میگردد.
جوش و بازرسیهوای ابزار دقیق
Instrument air
هوای ابزار دقیق هوای فشردهٔ خشک و روغنزداییشدهای است که شیرهای کنترل پنوماتیکی و ابزارهای نیوماتیک را تغذیه میکند. کیفیت آن (نقطهٔ شبنم، ذرات، روغن) الزامات مشخصی دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسفورماتور اندازهگیری
Instrument transformer
ترانسفورماتور اندازهگیری اصطلاح کلی ترانسهای جریان و ولتاژ است که کمیتهای بزرگ شبکه را متناسب و ایمن برای مدارهای اندازهگیری و حفاظت بازتولید میکنند. این تجهیزات مرز میان دنیای فشار قوی و تجهیزات فشار ضعیف اتاق کنترل هستند.
برق و الکترونیکدستکش عایق
Insulated gloves
دستکش عایق، دستکش لاستیکی چندلایه با کلاس ولتاژ مشخص است که در کار روی تجهیزات برقدار، از عبور جریان از بدن جلوگیری میکند. کلاس دستکش، بیشینهٔ ولتاژ کاری مجاز را تعیین میکند و رنگ آن نشانهٔ همان کلاس است.
ایمنیآیجیبیتی (IGBT)
Insulated-gate bipolar transistor
آیجیبیتی قطعهای است که ورودی آن مانند ماسفت با ولتاژ کنترل میشود و مسیر خروجی آن مانند ترانزیستور دوقطبی در جریان بالا افت ولتاژ کمی دارد. به همین دلیل برای کلیدزنی توان بالا در درایوها و اینورترها انتخاب میشود.
برق و الکترونیکروکش عایق
Insulation cladding
روکش عایق پوشش بیرونی روی عایق حرارتی است که آن را از رطوبت، آسیب مکانیکی، باد و باران محافظت میکند و ظاهر منظمی به خطوط میدهد. جنس آن معمولاً ورق آلومینیوم، گالوانیزه یا فولاد زنگنزن و در موارد خاص PVC است.
مکانیک و پایپینگهماهنگی عایقی
Insulation coordination
هماهنگی عایقی انتخاب سطح عایقی تجهیزات بر اساس بیشینهٔ اضافهولتاژهای مورد انتظار و مشخصهٔ حفاظتی برقگیرهاست تا تجهیزات با کمترین هزینه در برابر اضافهولتاژ مصون بمانند. این مطالعه میان قابلیت تحمل عایق و تنشهای ولتاژی شبکه توازن برقرار میکند.
برق و الکترونیکمقره
Insulator
مقره وسیلهای عایقی است که هادیهای برقدار خطوط هوایی و پستها را از سازههای زمینشده جدا و بهصورت مکانیکی نگه میدارد. مقرهها از جنس چینی، شیشه یا کامپوزیت ساخته میشوند و بهصورت سوزنی، بشقابی یا میلهٔ بلند به کار میروند.
برق و الکترونیکاینترکولر
Intercooler
اینترکولر مبدل حرارتی هوابههوا یا هوابهآب است که هوای فشردهشدهٔ خروجی توربوشارژر یا سوپرشارژر را خنک میکند. کاهش دما، چگالی هوا را بالا میبرد و از ناک و پیشاشتعال در موتور پرتوان جلوگیری میکند.
خودرو و حملونقلصورتوضعیت
Interim payment
صورتوضعیت صورتطلب دورهای پیمانکار برای دریافت وجه کار انجامشده در بازهٔ معین است که بر پایهٔ مترهٔ وضعیت، آیتمهای فهرستبها و پیشرفت تأییدشده تنظیم میشود. این صورت پس از تأیید مشاور و کارفرما و کسر پیشپرداخت و کسورات قابل پرداخت میشود.
کسبوکار و اداریاینترلاک
Interlock
اینترلاک منطق حفاظتی است که از انجام یک عمل خطرناک تا برقراری شرایط ایمن جلوگیری میکند؛ مثلاً جلوگیری از روشن شدن پمپ تا بسته بودن شیر تخلیه. اینترلاکها جان و تجهیز را حفظ میکنند.
ایمنیممیزی داخلی
Internal audit
ممیزی داخلی، بررسی برنامهریزیشدهٔ فرآیندها و سیستم مدیریتی توسط تیم آموزشدیدهٔ خود سازمان است تا انطباق با الزامات و اثربخشی سیستم ارزیابی شود. ممیزی داخلی ابزار خودارزیابی است و جای ممیزی مستقل صدور گواهی را نمیگیرد.
کیفیت و مدیریتموتور احتراق داخلی
Internal combustion engine
موتور احتراق داخلی ماشینی است که انرژی سوخت را با احتراق در محفظهٔ بسته به کار مکانیکی تبدیل میکند؛ پیستون رفتوبرگشت میکند و میللنگ آن را به حرکت دورانی تبدیل میسازد. موتورهای بنزینی با جرقه و دیزلیها با خوداشتعالی احتراق را آغاز میکنند.
خودرو و حملونقلتمیزکاری پاس
Interpass cleaning
تمیزکاری پاس پاککردن سرباره، پاشش، اکسید و آلودگیها از سطح جوش پیش از اجرای پاس بعدی است. انجام نشدن آن باعث گرفتگی سرباره، ذوب ناقص و تخلخل میشود و در بازرسی چشمی، سطح هر پاس باید عاری از آلودگی و عیب آشکار باشد.
جوش و بازرسیدمای بینپاس
Interpass temperature
دمای بینپاس دمای فلز پایه در فاصلهٔ بلافاصله پیش از شروع پاس بعدی است که باید در محدودهٔ تعیینشدهٔ دستورالعمل جوشکاری باقی بماند. دمای زیاد باعث درشتشدن دانهها و کاهش چقرمگی میشود و دمای خیلی پایین، کنترل نرخ سردشدن و هیدروژن را به هم میزند.
جوش و بازرسیباریر ایمنی ذاتی
Intrinsic safety barrier
باریر ایمنی ذاتی مدار الکتریکی ابزار در منطقهٔ خطرناک را محدود میکند تا انرژی قابلدسترس، جرقهٔ قابل اشتعال ایجاد نکند. این محدودکنندهٔ ولتاژ و جریان باید با ابزار و کابل تأییدشدهٔ متناظر و مطابق الزامات IEC 60079 انتخاب شود.
ابزار دقیق و اتوماسیونIDS
Intrusion detection system
IDS یا سامانهٔ تشخیص نفوذ، ترافیک شبکه و رخدادهای سامانه را پایش میکند و الگوهای حمله یا رفتار مشکوک را هشدار میدهد. این سامانه معمولاً در نقطهٔ دید شبکه نصب میشود و پس از شناسایی، فقط هشدار میدهد و ترافیک را نمیبندد.
نرمافزار و دادهاینورتر (مبدل DC به AC)
Inverter
اینورتر مداری است که ولتاژ مستقیم را به ولتاژ متناوب با فرکانس و دامنهٔ کنترلشده تبدیل میکند. این مبدل پایهٔ کار درایوهای موتور، منابع تغذیهٔ بدون وقفه و سامانههای فتوولتائیک متصل به شبکه است.
برق و الکترونیکآدرس IP
IP address
آدرس IP شناسهٔ عددی هر دستگاه در شبکه است که مبدأ و مقصد بستهها را مشخص میکند و به دو نسخهٔ IPv4 و IPv6 تقسیم میشود. آدرس میتواند ثابت برای سرورها یا پویا و تخصیصی از DHCP برای کلاینتها باشد.
نرمافزار و دادهجزیرهای شدن
Islanding
جزیرهای شدن وضعیتی است که در آن بخشی از شبکه با وجود قطع اتصال از شبکهٔ سراسری، همچنان توسط منابع تولید پراکنده مانند اینورتر خورشیدی و دیزلژنراتور برقدار میماند. این وضعیت برای تعمیرکاران و تجهیزات شبکه خطرناک است و باید بهسرعت تشخیص داده شود.
برق و الکترونیکترانس ایزوله
Isolation transformer
ترانس ایزوله ترانسفورماتوری با نسبت تبدیل یک به یک است که مدار مصرف را گالوانیکی از شبکه جدا میکند و مانع عبور جریان نشتی، نویز و اضافهولتاژ گذرا به تجهیزات حساس میشود. این ترانس در سامانههای پزشکی، مدارهای فرمان و تغذیهٔ درایوها کاربرد دارد.
برق و الکترونیکنقشهٔ ایزومتریک
Isometric drawing
نقشهٔ ایزومتریک نمایش سهبعدی یک مسیر لولهکشی است که طولها، زوایا، جوشها و اجزای هر اسپول را برای ساخت و نصب مشخص میکند. در پروژههای پایپینگ، ایزو سند اصلی ساخت و بازرسی خط است.
عمومی مهندسی
واژههای حرف J
۴ واژهتحلیل ایمنی کار (JSA)
Job safety analysis
تحلیل ایمنی کار روشی است که یک وظیفه را به گامهای آن تقسیم میکند و برای هر گام، خطرات و کنترلها را تعیین میکند. JSA ابزار روزمرهٔ سرپرستان برای کارهای غیرروتین است.
ایمنیسقف تیرچهبلوک
Joist-and-block slab
سقف تیرچهبلوک نوعی سقف بتنی مرکب از تیرچههای پیشساختهٔ بتنی یا فولادی و بلوکهای سبک میان آنهاست که پس از چیدن و آرماتوربندی رویه، بتن رویه روی کل سقف ریخته میشود. این سقف سبک، اقتصادی و پرکاربرد در ساختمانهای مسکونی ایران است.
عمران و ساختمانJSON
JSON
JSON قالب متنی سبک و خوانا برای تبادل داده است که داده را بهصورت جفتهای کلید-مقدار و آرایهها نمایش میدهد. ساختار ساده و پشتیبانی گستردهٔ زبانهای برنامهنویسی، آن را به قالب غالب APIهای وب تبدیل کرده است.
نرمافزار و دادهJWT
JSON Web Token
JWT استانداردی برای توکن مبتنی بر JSON است که اطلاعات هویت و مجوز را بهصورت امضاشده در خود حمل میکند. سرویسها میتوانند توکن را بدون مراجعه به پایگاه داده بررسی کنند، به شرط آنکه امضا، صادرکننده و زمان انقضا کنترل شود.
نرمافزار و داده
واژههای حرف K
۴ واژهکایزن
Kaizen
کایزن رویکرد بهبود مستمر و تدریجی است که در آن همهٔ کارکنان، در کار روزمرهٔ خود، پیشنهاد و اجرای بهبودهای کوچک را بر عهده میگیرند. فلسفهٔ آن این است که بهبودهای کوچک پیوسته، در بلندمدت از جهشهای بزرگ و پراکنده مؤثرترند.
کیفیت و مدیریتشاخص کلیدی عملکرد (KPI)
Key performance indicator
شاخص کلیدی عملکرد معیاری کمّی برای سنجش پیشرفت بهسوی هدف است؛ مثل نرخ عدم انطباق، زمان توقف خط یا رضایت مشتری. KPI خوب مشخص، قابلاندازهگیری و دارای هدف و بازهٔ زمانی است.
کیفیت و مدیریتهود آشپزخانه
Kitchen hood
هود آشپزخانه سازهای است که بالای اجاقهای آشپزخانه نصب میشود و دود، بخار، چربی و بوی حاصل از پخت را جمع و به بیرون هدایت میکند. هودهای صنعتی با فیلتر چربی، تشتک جمعآوری و شبکهٔ کانال اختصاصی طراحی میشوند و در آشپزخانههای حرفهای، سیستم تزریق هوای جبرانی نیز دارند.
تأسیسات و تهویهکوبرنتیز
Kubernetes
کوبرنتیز سامانهٔ ارکستراسیون کانتینر است که استقرار، مقیاسدهی، خودترمیمی و توزیع بار سرویسها را در خوشهای از سرورها مدیریت میکند. این سامانه سلامت کانتینرها را میپاید و نمونهٔ ازکارافتاده را خودکار جایگزین میکند.
نرمافزار و داده
واژههای حرف L
۳۸ واژهسیل لابیرنتی
Labyrinth seal
سیل لابیرنتی آببندی بدون تماس است که با ایجاد مسیر پرپیچوخم بین روتور و استاتور، جریان سیال را با افت فشار تدریجی محدود میکند. نبود تماس، سایش را حذف میکند و همین ویژگی آن را برای سرعتهای بالا و دماهای زیاد مناسب میسازد.
مکانیک و پایپینگذوب ناقص
Lack of fusion
ذوب ناقص عیبی است که در آن مرز بین فلز جوش و فلز پایه یا بین پاسهای متوالی بهطور کامل ذوب و پیوند نمیشود. این عیب خطمانند و تیزگوشه است، تمرکز تنش ایجاد میکند و در آزمون فراصوت بهصورت بازتاب شدید نمایان میشود.
جوش و بازرسینردبان
Ladder
نردبان وسیلهٔ دسترسی موقت به ارتفاع است که در انواع یکتکه، کشویی، مفصلی و پلهای ساخته میشود و باید متناسب با ارتفاع کار، ظرفیت بار و شرایط محیط انتخاب شود. زاویهٔ درست قرارگیری، پایهٔ محکم و قید بالای آن از شرایط استفادهٔ ایمن است.
ایمنیپاگرد
Landing
پاگرد سطح افقی میانی راهپله است که بین ردیفهای پله قرار میگیرد و برای استراحت، تغییر جهت و تقسیم ارتفاع طبقه به کار میرود. ابعاد پاگرد باید حداقل برابر عرض راهپله و مطابق ضوابط باشد و در مسیرهای فرار برای حمل برانکارد کنترل میشود.
عمران و ساختمانفلنج لپجوینت
Lap joint flange
فلنج لپجوینت از دو جزء ساخته میشود: استاباند که به لوله جوش میشود و فلنج آزادی که پشت آن میچرخد. چرخش آزاد فلنج، هممحور کردن سوراخهای پیچ را در نصبهای دشوار ساده میکند.
مکانیک و پایپینگجوشکاری لیزری
Laser beam welding
جوشکاری لیزری اتصال فلزات با تمرکز پرتو لیزری با چگالی توان بسیار بالاست که فلز را سریع ذوب و حوضچهٔ باریکی ایجاد میکند. دقت، سرعت و منطقهٔ متأثر حرارتی کوچک این فرآیند، آن را برای صنایع خودرو، هوافضا و جوشهای ریز الکترونیکی مناسب کرده است.
جوش و بازرسیتراز لیزری
Laser level
تراز لیزری دستگاهی است که با تاباندن خط یا صفحهٔ لیزر، مرجع افقی یا عمودی دقیقی برای ترازکردن، نصب و اجرای کارهای ساختمانی فراهم میکند. این دستگاه نسبت به تراز حبابی سریعتر است و در نصب قابها، سقف کاذب، کاشیکاری و لولهکشی کاربرد گسترده دارد.
عمران و ساختمانتراز لیزری محورها
Laser shaft alignment
تراز لیزری روشی دقیق برای هممحوری محورها و ترازبندی ماشینآلات است که در آن پرتو لیزر بین دو واحد فرستاده میشود و انحراف با سنسورهای حساس اندازهگیری میگردد. این روش دقت بالاتر، سرعت بیشتر و مستندسازی قابل ردیابی نسبت به روشهای سنتی دارد.
مکانیک و پایپینگLOPA (تحلیل لایههای حفاظتی)
Layer of Protection Analysis (LOPA)
تحلیل لایههای حفاظتی (LOPA) روشی نیمهکمّی برای ارزیابی کفایت لایههای مستقل حفاظت در برابر یک رخداد است. در این روش، احتمال وقوع سناریو با میزان کاهش ریسک هر لایه مقایسه و مشخص میشود آیا به لایهٔ ایمنی جدید نیاز است یا نه.
ابزار دقیق و اتوماسیونباتری سرب-اسیدی
Lead-acid battery
باتری سرب-اسیدی باتری قابل شارژی است که الکترودهای آن از سرب و دیاکسید سرب و الکترولیت آن از اسید سولفوریک تشکیل شده است. این باتری در دو خانوادهٔ وِنتد (مایع) و تنظیمشده با شیر (VRLA) ساخته میشود و در UPS، دیزلژنراتور و پستها کاربرد دارد.
برق و الکترونیکنشتییابی
Leak detection
نشتییابی، شناسایی نشت سیال از خطوط لوله، مخازن یا تجهیزات با روشهای مستقیم مانند بازرسی میدانی و روشهای محاسباتی مانند موازنهٔ جرم و تحلیل موج فشار است. سامانههای برخط با مقایسهٔ ورودی و خروجی، نشتی را سریع آشکار و موقعیت آن را تخمین میزنند.
نفت، گاز و پتروشیمیتست نشتی
Leak test
تست نشتی مجموعه روشهایی است که نبود نشت در اتصالات، جوشها، شیرها و آببندها را بررسی میکند؛ از آزمون حباب صابون و افت فشار تا روشهای حساس مانند آشکارسازی هلیوم و طیفسنجی جرمی. انتخاب روش به حد نشت مجاز، اندازهٔ تجهیز و شرایط محیطی بستگی دارد.
جوش و بازرسیلین
Lean
لین رویکردی برای حذف اتلاف از فرآیند و افزایش ارزش از دید مشتری است؛ تولید ناب با شناسایی فعالیتهای ارزشآفرین و غیرارزشآفرین، زمان تحویل، هزینه و موجودی را کاهش میدهد. لین در تولید، خدمات و پروژهها قابل پیادهسازی است.
کیفیت و مدیریتثبت درسآموختهها
Lessons learned
ثبت درسآموختهها فرآیند مستندسازی تجربههای موفق و ناموفق پروژه است تا علل انحراف، راهکارهای اثربخش و هشدارهای تکرارشدنی برای پروژههای بعدی در دسترس باشد. این ثبت در طول پروژه و در پایان هر مرحله انجام میشود، نه فقط در مرحلهٔ اختتام.
مدیریت پروژهلول گیج (گیج سطح)
Level gauge
لول گیج وسیلهای است که سطح سیال در مخزن را بهصورت مستقیم یا با قرائت محلی نشان میدهد؛ مانند شیشهٔ سطح، گیج شناوری و نوع مغناطیسی. این ابزار مکمل ترانسمیتر سطح است و برای راستیآزمایی میدانی و قرائت اپراتور در محل نصب میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونبازرس سطح ۱
Level I inspector
بازرس سطح ۱ پایینترین سطح صلاحیت پرسنل آزمون غیرمخرب است که مجاز به اجرای آزمونهای مشخص تحت نظارت سطح ۲ یا ۳، تنظیم تجهیزات و ثبت نتایج است. او اختیار تفسیر و پذیرش نهایی ندارد و کارها را بر پایهٔ دستورکار و رویههای نوشتهشده انجام میدهد.
جوش و بازرسیبازرس سطح ۲
Level II inspector
بازرس سطح ۲ صلاحیت تفسیر نتایج آزمونها و ارزیابی پذیرش بر پایهٔ معیارهای استاندارد را دارد و میتواند پرسنل سطح ۱ را آموزش و نظارت کند. او مسئول تهیهٔ دستورکار، تنظیم تجهیزات و گزارشدهی نتایج است و در بسیاری از پروژهها بازرس اصلی است.
جوش و بازرسیبازرس سطح ۳
Level III inspector
بازرس سطح ۳ بالاترین سطح صلاحیت NDT است و مسئولیت طراحی رویهها، انتخاب روش و تکنیک، تدوین دستورکارها و تأیید نهایی نتایج را بر عهده دارد. او همچنین صلاحیتسنجی و آموزش سایر پرسنل را هدایت میکند و پاسخگوی فنی کیفیت آزمونها در سطح سازمان است.
جوش و بازرسیلول سوییچ
Level switch
لول سوییچ کلیدی است که با رسیدن سطح سیال به یک ارتفاع مشخص، وضعیت تماس خود را تغییر میدهد و فرمان روشن/خاموش یا آلارم تولید میکند. انواع شناوری، دیاپازونی، خازنی و رسانایی آن برای جلوگیری از سرریز و خشککارکردن پمپ به کار میرود.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسمیتر سطح
Level transmitter
ترانسمیتر سطح ارتفاع یا حجم سیال در مخزن و ظرف را بهصورت پیوسته اندازهگیری و به سیگنال استاندارد تبدیل میکند. روشهای اختلاف فشار، شناوری، راداری، اولتراسونیک و خازنی رایجترین فناوریهای آن هستند.
ابزار دقیق و اتوماسیونخط زندگی
Lifeline
خط زندگی سامانهٔ طناب یا کابل افقی یا عمودی است که نقطهٔ اتصال متحرک برای هارنس کارگران در ارتفاع فراهم میکند و امکان جابهجایی ایمن روی سطوح مرتفع را میدهد. خط زندگی میتواند موقت یا دائمی و از نوع سخت (کابل) یا نرم (طناب) باشد.
ایمنیدیود نورگسیل (LED)
Light-emitting diode
دیود نورگسیل قطعهای نیمههادی است که با عبور جریان از پیوند آن، نور تولید میکند و بازده نوری آن بسیار بیشتر از لامپ رشتهای است. رنگ نور به شکاف انرژی مادهٔ نیمههادی وابسته است و شدت آن با جریان کنترل میشود.
برق و الکترونیکصاعقهگیر
Lightning rod
صاعقهگیر میله یا سامانهٔ فلزی نوکتیزی است که در بلندترین نقطهٔ سازه نصب میشود تا صاعقه را پیش از اصابت به سازه، جذب و از مسیر هادی به سیستم زمین منتقل کند. سامانههای نوین با روش کرهٔ غلتان یا قفس فارادی طراحی میشوند.
برق و الکترونیکبتن سبک
Lightweight concrete
بتن سبک بتنی با وزن مخصوص کمتر از حدود ۱۸۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب است که با استفاده از سنگدانههای سبک مانند پوکه، پرلیت یا لیکا ساخته میشود. کاهش وزن مردهٔ سازه، بهبود عایق حرارتی و کاهش بار وارد بر پی از مزایای اصلی آن است.
عمران و ساختمانرگولاتور خطی
Linear regulator
رگولاتور خطی ولتاژ خروجی را با تغییر مقاومت داخلی ترانزیستور تنظیم میکند و مازاد ولتاژ را به گرما تبدیل مینماید. نویز خروجی آن بسیار کم و پاسخ آن سریع است، اما بازده آن در اختلاف ولتاژ زیاد پایین میآید.
برق و الکترونیکلینوکس
Linux
لینوکس سیستمعامل متنباز و چندکاربره بر پایهٔ هستهٔ لینوکس است که در توزیعهای گوناگون مانند اوبونتو، دبیان و ردهت عرضه میشود. سهم بالای آن در سرورها، سامانههای صنعتی و زیرساخت ابری، آن را به مهارت پایهٔ مهندسی فناوری اطلاعات تبدیل کرده است.
نرمافزار و دادهجریمهٔ تأخیر
Liquidated damages
جریمهٔ تأخیر مبلغ توافقشده در قرارداد است که بهازای هر روز یا هفته تأخیر غیرمجاز پیمانکار از صورتوضعیتها یا ضمانتنامهها کسر میشود و هدف آن جبران تقریبی خسارت کارفرما است. سقف جریمه معمولاً درصدی از مبلغ قرارداد تعیین میشود.
کسبوکار و اداریباتری لیتیوم-یونی
Lithium-ion battery
باتری لیتیوم-یونی باتری قابل شارژی است که در آن یونهای لیتیوم میان دو الکترود جابهجا میشوند و چگالی انرژی بالا، عمر طولانی و راندمان نزدیک به صد درصد فراهم میکنند. این باتریها در خودروهای برقی، ذخیرهسازی انرژی و تجهیزات قابل حمل کاربرد دارند.
برق و الکترونیکقفلگذاری و برچسبگذاری (LOTO)
Lockout/tagout
LOTO رویهای است که پیش از سرویس تجهیزات، همهٔ منابع انرژی (برق، فشار، حرارت) قطع، قفل و برچسبگذاری میشوند تا روشن شدن ناخواسته رخ ندهد. رعایت آن از جدیترین حوادث نگهداری جلوگیری میکند.
ایمنیلاگ
Log
لاگ ثبت زماندار وقایع، تغییرات و اقدامات سامانهٔ کنترل است که برای ردیابی، عیبیابی و اثبات عملکرد صحیح استفاده میشود. نگهداری لاگها با چرخهٔ زمانی مشخص و محافظت در برابر دستکاری، الزام بسیاری از سامانههای مدیریتی و ایمنی است.
ابزار دقیق و اتوماسیونپروفیل طولی
Longitudinal profile
پروفیل طولی نمای برش قائم مسیر در راستای محور پروژه است که تغییرات ارتفاع زمین طبیعی و خط پروژه را در طول مسیر نشان میدهد. این نقشه مبنای محاسبهٔ حجم عملیات خاکی، طراحی شیبها و تعیین ترازهای اجرایی راه، کانال و خطوط لوله است.
عمران و ساختمانکالیبراسیون حلقه
Loop calibration
کالیبراسیون حلقه، بررسی و تنظیم کل مسیر اندازهگیری از سنسور تا ورودی سیستم کنترل و مسیر فرمان از خروجی تا عنصر نهایی است. این آزمون با تزریق سیگنال مرجع، صحت کل زنجیره شامل ترانسمیتر، سیمکشی و کارت I/O را تأیید میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونفولاد کمآلیاژ
Low-alloy steel
فولاد کمآلیاژ فولادی است که مجموع عناصر آلیاژی آن (کروم، مولیبدن، وانادیم و مانند آن) کمتر از حدود پنج درصد است و خواص مکانیکی برتر یا مقاومت به دما را فراهم میکند. این فولادها در لولهکشی دما بالا، مخازن تحت فشار و سازههای پرمقاومت کاربرد دارند.
مواد و آزمونفیلتر پایینگذر
Low-pass filter
فیلتر پایینگذر فرکانسهای پایینتر از فرکانس قطع را عبور میدهد و فرکانسهای بالاتر را تضعیف میکند. این فیلتر رایجترین ابزار حذف نویز فرکانسبالا در ورودی سنسورها، خروجی منابع تغذیه و مسیرهای سیگنال است.
برق و الکترونیکشبکهٔ توزیع فشار ضعیف
Low-voltage distribution network
شبکهٔ توزیع فشار ضعیف بخش انتهایی شبکهٔ برق است که ولتاژ آن معمولاً چهارصد بر دویستوسی به ولت سهفاز است و انرژی را از ترانسهای توزیع به کنتور و مصرفکنندگان نهایی میرساند. این شبکه بهصورت شعاعی یا حلقهای و با کابل زمینی یا خط هوایی اجرا میشود.
برق و الکترونیکحد انفجار پایین و بالا (LEL/UEL)
Lower and upper explosive limit
LEL کمترین درصد حجمی گاز یا بخار در هواست که مخلوط قابل اشتعال میسازد و UEL بیشترین درصد آن؛ خارج از این بازه، مخلوط به جرقه واکنش نمیدهد. دتکتورهای گاز قابل اشتعال معمولاً بر حسب درصد LEL کالیبره میشوند.
ایمنیروانکار (لوبریکنت)
Lubricant
روانکار مادهای است که بین سطوح متحرک قرار میگیرد و با کاهش اصطکاک و سایش، انتقال حرارت و حمل آلودگی، عمر تجهیز را افزایش میدهد. روانکارها به گروههای معدنی، روغنی و مصنوعی و در دو حالت مایع (روغن) و نیمهجامد (گریس) تقسیم میشوند.
مکانیک و پایپینگقرارداد مقطوع
Lump-sum contract
قرارداد مقطوع قراردادی است که در آن مبلغ کل کار پیش از اجرا تعیین و ثابت میشود و پیمانکار ریسک افزایش هزینهها را میپذیرد. این نوع قرارداد زمانی مناسب است که دامنهٔ کار، نقشهها و مشخصات فنی کامل و روشن باشد.
کسبوکار و اداری
واژههای حرف M
۴۴ واژهیادگیری ماشین
Machine learning
یادگیری ماشین شاخهای از هوش مصنوعی است که مدل از دادهها الگو میآموزد و برای پیشبینی یا طبقهبندی به کار میرود. نگهداری پیشبینیکننده و تشخیص عیب، از کاربردهای صنعتی آن است.
نرمافزار و دادهماکروگرافی
Macrography
ماکروگرافی بررسی ساختار فلز در بزرگنمایی کم، تا حدود ۱۰ برابر، روی سطح آمادهشده و اچشده است که مقطع جوش، عمق نفوذ، ترک، تخلخل و عیبهای بزرگ را نشان میدهد. این روش برای بازرسی مقطعی جوش و تأیید صلاحیت رویهٔ جوشکاری کاربرد دارد.
مواد و آزمونفلومتر مغناطیسی
Magnetic flowmeter
فلومتر مغناطیسی بر پایهٔ قانون فارادی کار میکند: سیال رسانا در میدان مغناطیسی، ولتاژ متناسب با سرعت جریان تولید میکند. این فلومتر بدون قطعهٔ متحرک و افت فشار است و برای سیالات رسانا، دوغابها، آب و پساب بسیار رایج محسوب میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونآزمون ذرات مغناطیسی (MT)
Magnetic particle testing
آزمون ذرات مغناطیسی برای مواد فرومغناطیس به کار میرود؛ میدان مغناطیسی در قطعه ایجاد میشود و ذرات آهنربا در محل عیب سطحی یا زیرسطحی جمع میشوند. این روش برای یافتن ترکهای سطحی سریع و حساس است.
جوش و بازرسیبازنگری مدیریت
Management review
بازنگری مدیریت جلسهٔ دورهای تیم مدیریت برای بررسی عملکرد سیستم مدیریتی بر پایهٔ دادههاست: نتایج ممیزی، رضایت مشتری، اقدامات اصلاحی و ریسکها. خروجی آن تصمیم و منبع است، نه صورتجلسه.
کیفیت و مدیریتمنگنز
Manganese
منگنز عنصر آلیاژی اصلی فولادهای کربنی است که برای اکسیژنزدایی و گوگردزدایی افزوده میشود و سختیشوندگی فولاد را افزایش میدهد. منگنز در فولادهای آستنیتی مقاوم به سایش، عنصر پایه محسوب میشود.
مواد و آزمونکلکتور
Manifold
کلکتور قطعهای است که جریان سیال را از یک لولهٔ اصلی به چند شاخه تقسیم میکند و در سیستم گرمایش از کف، آب گرم را میان مدارهای لوله میفرستد و برگشت آنها را جمع میکند. کلکتورهای امروزی معمولاً شیر تنظیم دبی، شیر هواگیری و دبیسنج برای متعادلسازی هر مدار دارند.
تأسیسات و تهویهشستی اعلام حریق
Manual call point
شستی اعلام حریق کلید دستی است که فرد در صورت مشاهدهٔ حریق آن را فعال میکند و پیام هشدار به پنل کنترل ارسال میشود. رنگ قرمز، علامت واضح و نصب در خروجیها و مسیرهای فرار، مشخصهٔ استاندارد آن است.
ایمنی حریقگیربکس دستی
Manual transmission
گیربکس دستی مجموعهٔ چرخدندههای ثابت و متحرک روی دو محور است که با اهرم دنده و انتخاب نسبتهای مختلف، دور و گشتاور موتور را با نیاز چرخها متناسب میکند. در آن، سینکرومشها با اصطکاک مخروطی دور محورها را برابر و تعویض نرم را ممکن میسازند.
خودرو و حملونقلمارتنزیت
Martensite
مارتنزیت فاز سخت و تردی است که در کوئنچ سریع فولاد از آستنیت تشکیل میشود؛ اتمهای کربن فرصت نفوذ نمییابند و شبکهٔ آهن بهصورت اعوجاجیافته باقی میماند. سختی بالای مارتنزیت، اساس سختکردن فولاد و ساخت فولاد ابزار است.
مواد و آزمونبرآورد مواد (MTO)
Material Take-Off
برآورد مواد محاسبهٔ مقدار مواد موردنیاز پروژه از روی نقشهها و مدارک فنی است؛ مثلاً متراژ لوله، تعداد فلنج و وزن سازه. MTO مبنای اولیهٔ BOM و برنامهریزی خرید است.
عمومی مهندسیحداکثر خطای مجاز
Maximum permissible error
حداکثر خطای مجاز یا MPE، مرز بالای خطای یک ابزار یا سیستم اندازهگیری است که استاندارد، سازنده یا مقررات برای آن تعیین میکند و ابزار تا زمانی قابلقبول است که خطای آن از این حد فراتر نرود. MPE مبنای قضاوت در گواهی کالیبراسیون است.
کیفیت و مدیریتردیاب نقطهٔ بیشینه توان (MPPT)
Maximum power point tracking
MPPT الگوریتمی الکترونیکی است که نقطهٔ کار پنل را بهطور پیوسته روی نقطهای از منحنی جریان-ولتاژ نگه میدارد که توان خروجی در آن بیشینه است. این نقطه با تابش، دما و شرایط محیطی جابهجا میشود و ردیابی خودکار آن بازده تولید را بالا میبرد.
برق و الکترونیکMSA (تحلیل سیستم اندازهگیری)
Measurement system analysis
MSA یا تحلیل سیستم اندازهگیری، مجموعهٔ روشهایی برای ارزیابی کیفیت دادههای حاصل از سیستم اندازهگیری است؛ بررسی میکند که تغییرپذیری مشاهدهشده چقدر از خود فرآیند و چقدر از ابزار، اپراتور و روش اندازهگیری میآید. تکرارپذیری، بازتولیدپذیری، بایاس، خطیبودن و پایداری اجزای آن هستند.
کیفیت و مدیریتعدم قطعیت
Measurement uncertainty
عدم قطعیت اندازهگیری بازهٔ تردیدی است که مقدار واقعی با احتمال مشخص در آن قرار میگیرد و از ترکیب خطاهای ابزار، روش، شرایط محیطی و اپراتور محاسبه میشود. بدون بیان عدم قطعیت، نتیجهٔ اندازهگیری یا کالیبراسیون ناقص است.
ابزار دقیق و اتوماسیونترمز مکانیکی
Mechanical brake
ترمز مکانیکی سامانهای است که با ایجاد اصطکاک بین لنت و سطح دوار، انرژی جنبشی ماشین را به گرما تبدیل میکند و آن را متوقف یا نگه میدارد. ترمزهای کفشی، دیسکی و چندصفحهای در جرثقیلها، بالابرها و تجهیزات دوار به کار میروند.
مکانیک و پایپینگآببند مکانیکی
Mechanical seal
آببند مکانیکی قطعهای است که نشتی سیال از محل عبور شافت پمپ را با تماس دو سطح صیقلی (روتور و استاتور) کنترل میکند. انتخاب و نصب درست آن، عمر و نشتی پمپ را تعیین میکند.
مکانیک و پایپینگشبکهٔ توزیع فشار متوسط
Medium-voltage distribution network
شبکهٔ توزیع فشار متوسط شبکهای با ولتاژ نامی معمولاً بیست یا سیوسه کیلوولت است که برق را از پستهای فوق توزیع به ترانسهای توزیع و مشترکان صناعی میرساند. ساختار آن غالباً حلقهای یا شعاعی با امکان مانور است تا تعمیرات بدون قطع طولانی انجام شود.
برق و الکترونیکجوشکاری MIG/MAG
Metal inert/active gas welding
MIG/MAG جوشکاری قوسی با سیم مصرفی پیوسته و گاز محافظ است؛ سرعت بالا و اجرای آسان آن را برای تولید و سازه مناسب کرده است. MAG با گاز فعال (CO2) و MIG با گاز خنثی کار میکند.
جوش و بازرسیماسفت (MOSFET)
Metal-oxide-semiconductor field-effect transistor
ماسفت ترانزیستوری است که با ولتاژ گیت کنترل میشود و مسیر درین-سورس را میبندد یا باز میکند. امپدانس ورودی بسیار بالا، سرعت سوئیچینگ زیاد و تلفات راهاندازی کم، آن را به انتخاب نخست مدارهای سوئیچینگ قدرت تبدیل کرده است.
برق و الکترونیکنمونهبرداری متالوگرافی
Metallographic sampling
نمونهبرداری متالوگرافی انتخاب و برش نمونه از محل نمایندهٔ قطعه با کمترین تغییر ساختار ناشی از حرارت برش است تا نتیجهٔ بررسی معتبر باشد. محل نمونه باید بر اساس هدف بررسی، مانند ارزیابی جوش، لایهٔ سخت یا ناحیهٔ خرابی، انتخاب شود.
مواد و آزمونمتالوگرافی
Metallography
متالوگرافی مطالعهٔ ساختار داخلی فلزات با آمادهسازی نمونه، اچکردن و مشاهدهٔ آن زیر میکروسکوپ است تا دانهبندی، فازها، عیبها و کیفیت عملیات حرارتی ارزیابی شود. این روش ابزار اصلی تشخیص ریشهٔ خرابی و کنترل کیفیت جوش است.
مواد و آزمونگاز متان
Methane
متان سادهترین هیدروکربن و جزء اصلی گاز طبیعی است؛ گازی بیرنگ، بیبو و سبکتر از هوا که با هوا مخلوط انفجاری میسازد. افزودن مادهٔ بودارکننده به گاز شهری برای تشخیص نشتی انجام میشود.
ایمنیمیکروکنترلر
Microcontroller
میکروکنترلر رایانهٔ تکتراشهای است که در آن پردازنده، حافظهٔ برنامه، حافظهٔ داده و واحدهای جانبی مانند مبدل آنالوگ به دیجیتال و تایمر روی یک تراشه جای گرفتهاند. این قطعه مغز کنترلکنندههای الکترونیکی و تجهیزات هوشمند است.
برق و الکترونیکمیکروگرافی
Micrography
میکروگرافی بررسی ریزساختار فلز در بزرگنمایی بالا، معمولاً ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر، است که فازها، مرز دانهها، آخالها و رسوبها را نمایان میکند. تصاویر میکروگرافی مبنای ارزیابی دانهبندی، عمق لایهٔ سخت و مکانیزمهای خرابیاند.
مواد و آزمونریزشبکه
Microgrid
ریزشبکه مجموعهای از منابع تولید، ذخیرهسازها و بارهاست که با یک نقطهٔ اتصال به شبکهٔ اصلی کار میکند و در صورت نیاز میتواند بهصورت جزیرهٔ مستقل بهرهبرداری شود. ریزشبکهها برای افزایش تابآوری، پیکسایی و یکپارچهسازی تجدیدپذیرها توسعه یافتهاند.
برق و الکترونیکمیکروسرویس
Microservice
میکروسرویس سبک معماری نرمافزار است که سامانه را به سرویسهای کوچک، مستقل و متمرکز بر یک وظیفه تقسیم میکند؛ هر سرویس جداگانه استقرار و مقیاسدهی میشود. این سبک، توسعهٔ موازی تیمها و بهروزرسانی مستقل بخشها را ممکن میسازد.
نرمافزار و دادهمایلاستون (نقطهٔ عطف)
Milestone
مایلاستون رویداد یا نقطهٔ کنترلی مهم پروژه است که زمان صفر و بدون مدت دارد و تحقق یک تعهد کلیدی مانند پایان مهندسی، تکمیل نصب یا شروع راهاندازی را نشان میدهد. مایلاستونها ابزار اصلی گرهزدن پرداخت، تحویل و گزارشدهی به برنامه هستند.
مدیریت پروژهگواهی میل
Mill certificate
گواهی میل یا گواهی کارخانهٔ سازندهٔ فولاد، سندی است که ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و شرایط تولید یک محصول فولادی مانند ورق، لوله یا میلگرد را با ارجاع به شمارهٔ ذوب و استاندارد مربوط اعلام میکند. این گواهی، شناسنامهٔ مواد اولیهٔ ورودی به پروژه است.
کیفیت و مدیریتمینیچیلر
Mini chiller
مینیچیلر نوعی چیلر هواخنک با ظرفیت کم (معمولاً زیر ده تن تبرید) است که برای آپارتمان، ویلای بزرگ یا فضای اداری کوچک بهکار میرود و آب سرد تولیدی آن به فنکویلها یا یونیتهای داخلی میرسد. کمپرسور آن معمولاً اسکرال یا روتاری است و ممکن است مخزن آب و پمپ سیرکولاسیون را نیز در خود داشته باشد.
تأسیسات و تهویهکلید مینیاتوری (MCB)
Miniature circuit breaker
کلید مینیاتوری کلید خودکاری است که مدار را در برابر اضافهجریان و اتصال کوتاه حفاظت میکند و پس از رفع خطا قابل بازنشانی است. منحنی قطع (B، C، D) رفتار آن را در جریانهای راهاندازی تعیین میکند.
برق و الکترونیکعدم انطباق جزئی
Minor nonconformity
عدم انطباق جزئی، نقصی موضعی در سیستم مدیریتی یا محصول است که الزاماً به عملکرد نادرست سیستم منجر نمیشود و معمولاً با اصلاح محدود برطرف میشود؛ مانند یک سابقهٔ تکمیلنشده یا فرم قدیمی در محل کار. این یافته، سیستم را بهطور کلی زیر سؤال نمیبرد.
کیفیت و مدیریتصورتجلسه
Minutes of meeting
صورتجلسه سند رسمی ثبت مذاکرات، تصمیمها، مسئولیتها و مهلتهای جلسه است که پس از تأیید طرفین به سند قابل استناد پروژه تبدیل میشود؛ صورتجلسهٔ کارگاهی نمونهٔ رایج آن در جلسات هفتگی کارفرما، مشاور و پیمانکار است. این سند مبنای پیگیری اقدامات است.
مدیریت پروژهشیر میکسر
Mixing valve
شیر میکسر شیری است که دو جریان با دما یا فشار متفاوت را با هم مخلوط میکند و جریان خروجی با دمای تنظیمشده تحویل میدهد؛ مانند مخلوط کردن آب برگشتی گرمایش از کف با آب گرم دیگ برای رساندن دمای مدار به حدود ۴۵ درجه. در سرویس آب مصرفی، شیر میکسر ترموستاتیک از سوختگی کاربر جلوگیری میکند.
تأسیسات و تهویهمودباس
Modbus
مودباس پروتکل ارتباطی سریالی و سادهای است که در گونههای RTU و ASCII روی RS-485 و همچنین نسخهٔ TCP روی اترنت اجرا میشود. ساختار باز و پیادهسازی آسان آن را به یکی از رایجترین پروتکلهای تبادل داده در ابزار دقیق و PLC تبدیل کرده است.
ابزار دقیق و اتوماسیونمدول الاستیسیته
Modulus of elasticity
مدول الاستیسیته شیب ناحیهٔ خطی نمودار تنش-کرنش است و سختی ذاتی ماده در برابر تغییرشکل کشسان را نشان میدهد. مقدار آن برای فولاد حدود ۲۰۰ گیگاپاسکال و برای آلومینیوم حدود ۷۰ گیگاپاسکال است و با عملیات حرارتی تغییر نمیکند.
مواد و آزمونکلید اتوماتیک (MCCB)
Molded case circuit breaker
کلید اتوماتیک کلید حفاظتی فشار ضعیف با محفظهٔ قالبی است که جریانهای اتصال کوتاه تا چند ده کیلوآمپر را قطع میکند و حفاظت اضافهجریان را با تنظیمپذیری بیشتر از کلید مینیاتوری فراهم میکند. در تابلوهای توزیع اصلی و فیدرهای پرجریان به کار میرود.
برق و الکترونیکمولیبدن
Molybdenum
مولیبدن عنصر آلیاژی مؤثر در افزایش استحکام در دمای بالا، مقاومت به خزش و سختیشوندگی فولاد است و در فولادهای Cr-Mo، فولاد ابزار و فولاد زنگنزن مصرف میشود. افزودن حدود ۰٫۵ درصد مولیبدن، مقاومت به خزش فولاد کربنی را بهطور محسوسی بالا میبرد.
مواد و آزمونمونل
Monel
مونل آلیاژ پایه نیکل با حدود ۳۰ درصد مس است که مقاومت عالی به آب دریا، اسیدهای غیراکسیدکننده و خوردگی جوی دارد و در تجهیزات دریایی و پتروشیمی به کار میرود. گرید رایج آن مونل ۴۰۰ است.
مواد و آزمونمونولیت
Monolith
مونولیت معماری نرمافزاری است که همهٔ اجزای سامانه در یک واحد استقرار واحد ساخته و اجرا میشوند. سادگی توسعه، آزمون و استقرار در آغاز پروژه از مزیتهای آن است، اما با رشد سامانه، وابستگی بخشها و زمان استقرار زیاد میشود.
نرمافزار و دادهاتلاف
Muda (waste)
اتلاف یا مودا در ادبیات ناب، هر فعالیتی است که منابع مصرف میکند اما برای مشتری ارزش نمیآفریند؛ هفت اتلاف کلاسیک شامل اضافهتولید، انتظار، حملونقل، پردازش اضافی، موجودی، حرکت و ضایعات است. حذف اتلاف، محور اصلی افزایش بهرهوری در لین است.
کیفیت و مدیریتMFA
Multi-factor authentication
MFA یا احراز هویت چندعاملی، ترکیب دو یا چند عامل مستقل از دستههای مختلف — دانش، مالکیت یا مشخصهٔ زیستی — برای تأیید هویت است. حتی اگر رمز عبور لو برود، بدون عامل دوم ورود به حساب ممکن نیست.
نرمافزار و دادهجوش پاس چندگانه
Multi-pass welding
جوش پاس چندگانه روشی است که در آن یک درز ضخیم با چند پاس متوالی پر میشود و هر پاس، لایهٔ نازکی را ذوب کرده و روی پاس قبلی مینشیند. این تکنیک کنترل ورودی حرارت و ریزساختار را بهتر میکند و تنش پسماند را نسبت به پاسهای حجیم کاهش میدهد.
جوش و بازرسیلولهکشی پنجلایه
Multilayer composite pipe
لولهٔ پنجلایه لولهای است که هستهٔ آلومینیومی آن بین دو لایهٔ پلیاتیلن داخلی و خارجی و دو لایهٔ چسب قرار گرفته است؛ این ساختار ترکیبی از انعطاف پلاستیک و پایداری و نفوذناپذیری اکسیژن فلز را فراهم میکند. کاربرد اصلی آن در تأسیسات آب گرم و سرد و مدار گرمایش از کف است.
تأسیسات و تهویه
واژههای حرف N
۱۶ واژهتراز طبیعی
Natural ground level
تراز طبیعی ارتفاع سطح زمین پیش از هرگونه خاکبرداری یا خاکریزی در محل پروژه است که در نقشههای توپوگرافی و پروفیل طولی نمایش داده میشود. اختلاف تراز طبیعی با تراز تمامشدهٔ پروژه، مبنای محاسبهٔ حجم عملیات خاکی و انتخاب روش گودبرداری است.
عمران و ساختمانشبهحادثه
Near miss
شبهحادثه رویدادی است که در آن، حادثه رخ نداده اما شرایطش فراهم بوده است؛ گزارش آن فرصت رفع خطر پیش از وقوع حادثه واقعی است. فرهنگ گزارشدهی شبهحادثه، شاخص بلوغ ایمنی سازمان است.
ایمنیشیر سوزنی
Needle valve
شیر سوزنی نوعی شیر با دیسک مخروطی و باریک است که تنظیم دقیق دبی در سایزهای کوچک را ممکن میکند. کاربرد اصلی آن در خطوط ابزار دقیق، نمونهبرداری، تخلیهٔ گاز و مدارهای کمجریان هیدرولیک است.
مکانیک و پایپینگNAT
Network Address Translation
NAT فناوری ترجمهٔ نشانی شبکه است که نشانیهای خصوصی داخلی را هنگام خروج به یک نشانی عمومی تبدیل میکند. این فناوری مصرف نشانیهای عمومی را کاهش میدهد و تا حدی ساختار داخلی شبکه را از دید بیرون پنهان میدارد.
نرمافزار و دادهNAS
Network Attached Storage
NAS ذخیرهساز متصل به شبکه است که فضای فایل را از طریق پروتکلهای اشتراکگذاری در اختیار کاربران و سرویسها میگذارد. راهاندازی ساده، هزینهٔ معقول و پشتیبانی از RAID و پشتیبانگیری، آن را برای سهم شبکه و آرشیو مناسب کرده است.
نرمافزار و دادهبرنامهریزی شبکهای
Network scheduling
برنامهریزی شبکهای روشی برای مدلسازی توالی فعالیتهای پروژه بهصورت شبکهٔ گرهها و روابط است تا مسیر بحرانی، شناوریها و تاریخهای زودترین و دیرترین شروع محاسبه شود. این روش مبنای تحلیل و بهروزرسانی زمانبندی در پروژههای پیچیدهٔ چندپیمانکاری است.
مدیریت پروژهسوئیچ شبکه
Network switch
سوئیچ شبکه دستگاه لایهٔ دوم است که دستگاههای متصل را در یک شبکهٔ محلی به هم وصل میکند و بستهها را بر پایهٔ آدرس MAC فقط به پورت مقصد میفرستد. سوئیچ مدیریتی امکان تعریف VLAN، پایش ترافیک و اعمال سیاستهای امنیتی را میدهد.
نرمافزار و دادهشبکه عصبی
Neural network
شبکه عصبی مصنوعی مدل محاسباتی الهامگرفته از مغز است که از لایههایی از واحدهای پردازش و وزنهای قابل آموزش ساخته میشود. با آموزش روی داده، این شبکه روابط غیرخطی پیچیده را میآموزد و برای طبقهبندی، پیشبینی و تشخیص الگو به کار میرود.
نرمافزار و دادهنیکل
Nickel
نیکل عنصر آلیاژی است که چقرمگی و مقاومت به خوردگی فولاد را بهبود میدهد و در فولادهای زنگنزن آستنیتی، پایهٔ ساختار آستنیتی است. نیکل همچنین در آلیاژهای دمای بالا و آلیاژهای مقاوم به خوردگی، عنصر پایه محسوب میشود.
مواد و آزمونپوشش نیکل
Nickel plating
پوشش نیکل لایهٔ نازکی از نیکل است که با آبکاری الکتریکی یا روش شیمیایی الکترولس روی سطح فلز نشانده میشود تا مقاومت به خوردگی و سایش و ظاهر تزئینی ایجاد کند. پوشش الکترولس نیکل-فسفر یکنواختتر است و در قطعات با شکل پیچیده به کار میرود.
مواد و آزموننیپل
Nipple
نیپل قطعهای کوتاه از لوله است که دو سر آن رزوه، پخ جوش یا ترکیبی از این دوست و برای اتصال نزدیک دو جزء مانند دو اتصال، اتصال به تجهیز یا ایجاد شاخه به کار میرود. طول نیپل از چند سانتیمتر تا حدود یک متر متغیر است.
مکانیک و پایپینگنیتروره کردن
Nitriding
نیتروره کردن فرآیند نفوذ نیتروژن به سطح فولاد در دمای ۵۰۰ تا ۵۵۰ درجهٔ سانتیگراد است که بدون کوئنچ، لایهٔ سطحی سخت و مقاوم به سایش ایجاد میکند و اعوجاج قطعه را کم نگه میدارد. این روش برای فولادهای آلیاژی حاوی کروم یا آلومینیوم مناسب است.
مواد و آزمونمحصول نامنطبق
Nonconforming product
محصول نامنطبق، کالا یا قطعهای است که یک یا چند مشخصهٔ آن با الزامات مطابقت ندارد؛ مانند ابعاد خارج از تلرانس، جنس نادرست یا مدرک کیفیت ناقص. شناسایی، برچسبگذاری و جداسازی فوری آن، قاعدهٔ اول کنترل کیفیت است.
کیفیت و مدیریتعدم انطباق
Nonconformity
عدم انطباق، برآوردهنشدن یک الزام مشخص است: قطعهٔ خارج از تلرانس، سند ناقص یا فرآیند انجامنشده طبق رویه. هر عدم انطباق باید ثبت، ارزیابی و تعیین تکلیف شود.
کیفیت و مدیریتنرماله کردن
Normalizing
نرماله کردن عملیات حرارتی گرمایش فولاد تا حدود ۵۰ درجه بالای دمای بحرانی و سردکردن در هوای آرام است که ساختار یکنواخت و دانهریزتر، تنشزدایی و اصلاح دانهبندی پس از نورد یا جوش را ایجاد میکند. این فرآیند نقطهٔ شروع عملیات حرارتیهای بعدی است.
مواد و آزمونمهره
Nut
مهره قطعهٔ رزوهداری است که روی پیچ یا استاد میپیچد و با ایجاد نیروی کششی در پیچ، قطعات را محکم به هم میفشارد. مهرهها در کلاسهای استحکامی مختلف و اشکال ششگوش، فلنجدار و قفلی ساخته میشوند.
مکانیک و پایپینگ
واژههای حرف O
۲۸ واژهاورینگ
O-ring
اورینگ حلقهٔ لاستیکی یا الاستومری با مقطع دایرهای است که درون شیار جا میگیرد و با فشردهشدن، آببندی استاتیک یا دینامیک ایجاد میکند. اورینگ سادهترین و پرکاربردترین آببند صنعتی است و در شیرها، فلنجها و اتصالات هیدرولیک فراوان یافت میشود.
مکانیک و پایپینگOAuth
OAuth 2.0
OAuth چارچوب استاندارد مجوزدهی است که به یک برنامه اجازه میدهد بدون دریافت رمز عبور کاربر، به منابع او در سرویس دیگر دسترسی محدود بگیرد. توکن دسترسی کوتاهعمر جای رمز عبور را میگیرد و دامنهٔ دسترسی را مشخص میکند.
نرمافزار و دادهمشاهده
Observation
مشاهده در ممیزی، یافتهای است که عدم انطباق محسوب نمیشود، اما شرایطی است که میتواند به عدم انطباق، ریسک یا از دست رفتن فرصت بهبود منجر شود. مشاهده در گزارش ممیزی ثبت و برای بررسی به واحد مربوطه اعلام میشود.
کیفیت و مدیریتدرجهٔ احتمال
Occurrence
درجهٔ احتمال در FMEA، معیار تکرر وقوع یک حالت خرابی در طول عمر محصول یا اجرای فرآیند است و روی مقیاس ۱ تا ۱۰ امتیاز میگیرد. این امتیاز بر پایهٔ دادههای تاریخی، نرخ ضایعات و کارایی کنترلهای پیشگیرانهٔ موجود تعیین میشود.
کیفیت و مدیریتعدد اکتان
Octane number
عدد اکتان معیاری برای مقاومت بنزین به ضربهٔ موتور یا کوبش است که با مقایسهٔ رفتار سوخت با مخلوط مرجع ایزواکتان و نرمالهپتان اندازهگیری میشود. هرچه عدد اکتان بالاتر باشد، سوخت در نسبت تراکم بالاتر بدون کوبش میسوزد.
نفت، گاز و پتروشیمیفیلتر روغن موتور
Oil filter
فیلتر روغن ناخالصیهای فلزی، کک و رسوب روغن را جدا میکند تا یاتاقانها و سطوح لغزان موتور در برابر سایش محافظت شوند. بیشتر فیلترهای خودرویی از نوع قابفرماناند و شیر یکطرفهٔ آنها در توقف موتور از تخلیهٔ مدار روغن جلوگیری میکند.
خودرو و حملونقلفیلتر روغن
Oil filter
فیلتر روغن قطعهای است که ذرات فلزی، لجن و آلودگیهای معلق در روانکار را جدا میکند و روغن تمیز را به یاتاقانها و سطوح لغزشی میرساند. فیلترها در انواع کارتریجی، صفحهای و دوار ساخته میشوند و افت فشار دوسوی آنها پایش میشود.
مکانیک و پایپینگاندازهگیری نفت
Oil metering
اندازهگیری نفت، تعیین دقیق حجم یا جرم نفت تولیدشده یا مبادلهشده است و در تحویل تجاری (Custody Transfer) باید مطابق استانداردهای بینالمللی و با تصحیح دما و فشار انجام شود. دقت این اندازهگیری مستقیماً بر تسویهٔ مالی و توازن مواد اثر میگذارد.
نفت، گاز و پتروشیمیکاسهٔ نمد (سیل روغنی)
Oil seal
کاسهٔ نمد حلقهای الاستومری با لبهٔ آببندی و فنر داخلی است که روی شفت دوار مینشیند و از نشت روغن از پوسته و ورود گردوغبار جلوگیری میکند. این قطعه در گیربکسها، پمپها و الکتروموتورها پرکاربردترین آببند محور است.
مکانیک و پایپینگجداکنندهٔ روغن
Oil separator
جداکنندهٔ روغن تجهیزی است که قطرات روغن را از جریان گاز خروجی کمپرسور اسکرو جدا میکند و روغن را به مدار روانکاری برمیگرداند. راندمان جداسازی آن، هم مصرف روغن و هم کیفیت هوای فشردهٔ ارسالی به خط را تعیین میکند.
مکانیک و پایپینگتانک ذخیره نفت
Oil storage tank
تانک ذخیره نفت مخزن اتمسفریک بزرگی است که نفت خام یا فرآوردهها را برای تنظیم بین تولید و صادرات نگهداری میکند و با استاندارد API 650 طراحی و ساخته میشود. سقف ثابت یا شناور، سیستم تخلیه، ولو تنفس و حفاظت کف از اجزای آن است.
نفت، گاز و پتروشیمیواحد الفین
Olefin unit
واحد الفین یا کراکر بخار، قلب مجتمعهای پتروشیمی است که با شکستن حرارتی نفتا یا گاز مایع در کورههای بخار، اتیلن و پروپیلن تولید میکند. این الفینها خوراک واحدهای پلیمری مانند پلیاتیلن و پلیپروپیلن هستند.
نفت، گاز و پتروشیمیOBD (عیبیاب خودرو)
On-board diagnostics
OBD استاندارد پورت و پروتکل خواندن دادههای خودروست؛ کدهای خطا و دادههای زندهٔ سنسورها از آن استخراج میشود. در بازرسی فنی و تعمیرات، ابزار اول تشخیص است.
خودرو و حملونقلکنترل روشن/خاموش
On-off control
کنترل روشن/خاموش سادهترین شکل کنترل است که در آن خروجی فقط دو حالت دارد و با عبور متغیر از نقطهٔ تنظیم تغییر میکند. برای جلوگیری از کلیدزنی مکرر، محدودهٔ مرده یا دیفرنسیال میان نقاط روشن و خاموش تعریف میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونرمز عبور یکبارمصرف
One-time password
رمز عبور یکبارمصرف کدی است که تنها برای یک ورود یا بازهٔ زمانی کوتاه اعتبار دارد و پس از استفاده باطل میشود. این رمز معمولاً با برنامهٔ تأییدکننده یا پیامک تولید میشود و بهعنوان عامل دوم در احراز هویت کاربرد دارد.
نرمافزار و دادهحلقهٔ باز
Open loop
حلقهٔ باز حالت کنترلی است که در آن خروجی فرآیند اندازهگیری و به کنترلر بازخورد نمیشود؛ کنترلر فقط بر پایهٔ ورودی و مدل از پیش تعیینشده فرمان میدهد. در این حالت خطای ناشی از اغتشاش فرآیند بهصورت خودکار اصلاح نمیشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونسیستمعامل
Operating system
سیستمعامل نرمافزار پایهای است که منابع سختافزاری مانند پردازنده، حافظه و دیسک را مدیریت و برای برنامهها واسط میسازد. ویندوز، لینوکس و نسخههای سروریشان رایجترین سیستمعاملهای سازمانیاند و انتخابشان ابزارهای مدیریتی و امنیتی را تعیین میکند.
نرمافزار و دادهتقویتکنندهٔ عملیاتی (Op-Amp)
Operational amplifier
تقویتکنندهٔ عملیاتی تقویتکنندهٔ اختلافی با بهرهٔ بسیار بالا و امپدانس ورودی زیاد است که با بازخورد منفی، رفتار مدار را بهصورت دقیق تعیین میکند. با آن میتوان تقویت، جمع، تفریق، انتگرالگیری و فیلترسازی سیگنال را انجام داد.
برق و الکترونیکپنل اپراتور
Operator panel
پنل اپراتور مجموعهای از نمایشگرها، کلیدها و نشانگرهاست که اپراتور از طریق آن وضعیت فرآیند را میبیند و فرمان میدهد. در سیستمهای مدرن، این پنل معمولاً بهصورت نرمافزاری روی HMI یا ایستگاه کاری اپراتور پیادهسازی میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیوناپتوکوپلر
Optocoupler
اپتوکوپلر مجموعهای از یک دیود نورگسیل و یک آشکارساز نوری در یک بسته است که سیگنال را تنها با نور منتقل میکند و دو مدار را بهطور کامل الکتریکی جدا میسازد. این قطعه برای جداسازی گالوانیکی فرمانهای دیجیتال و کاهش اثر نویز به کار میرود.
برق و الکترونیکاورفیس فلنج
Orifice flange
اورفیس فلنج نوعی فلنج جوشی با سوراخهای اضافی برای نصب صفحهٔ اوریفیس و پیچهای جک است که اندازهگیری دبی را ممکن میکند. دو فلنج با فاصلهٔ معین و صفحهٔ اوریفیس میان آنها، مجموعهٔ اندازهگیری دبی را میسازد.
مکانیک و پایپینگاریفیس (صفحهٔ سوراخ)
Orifice plate
اریفیس صفحهای فلزی با سوراخ کالیبره است که در مسیر سیال قرار میگیرد و با ایجاد اختلاف فشار دو طرف، امکان اندازهگیری دبی را فراهم میکند. ساده، ارزان و پرکاربردترین روش اندازهگیری دبی در صنایع فرآیندی است.
ابزار دقیق و اتوماسیوننوسانساز
Oscillator
نوسانساز مداری است که با بازخورد مثبت و تقویت، سیگنال متناوب پایدار با فرکانس مشخص تولید میکند. این مدار قلب ساعت پردازندهها، فرستندهها، منابع سوئیچینگ و سامانههای اندازهگیری است.
برق و الکترونیکرلهٔ اضافهجریان
Overcurrent relay
رلهٔ اضافهجریان رلهٔ حفاظتی است که در صورت عبور جریانی بیشتر از مقدار تنظیمشده، پس از تأخیر متناسب با منحنی انتخابشده فرمان قطع میدهد. منحنیهای زمان-جریان مانند معکوس، بسیار معکوس و لحظهای امکان هماهنگی میان رلههای آبشاری را فراهم میکنند.
برق و الکترونیکخط هوایی
Overhead line
خط هوایی سامانهٔ انتقال یا توزیع برق است که در آن هادیها روی دکل یا تیر و با مقره معلق میشوند و هوا نقش عایق اصلی را ایفا میکند. این روش در مسیرهای طولانی و خارج از شهر اقتصادیترین گزینه به شمار میرود.
برق و الکترونیکسرریز جوش
Overlap
سرریز جوش برآمدگی فلز جوش روی سطح فلز پایه بدون پیوند متالورژیکی با آن است که معمولاً در پاشنهٔ جوش یا کنارههای آن پدید میآید. این عیب هندسهٔ اتصال را تغییر میدهد، تمرکز تنش ایجاد میکند و ظاهر جوش را نامنظم میسازد.
جوش و بازرسیاضافهولتاژ
Overvoltage
اضافهولتاژ افزایش ولتاژ شبکه بالاتر از حد مجاز عایقی است که میتواند موقت یا گذرا باشد؛ موجهای صاعقه و عملیات کلیدزنی از منابع رایج آناند. اضافهولتاژهای موقت ناشی از خطای زمین یا قطع بار سنگین، اغلب دامنهٔ کمتر اما مدت طولانیتری دارند.
برق و الکترونیکسنسور اکسیژن
Oxygen sensor
سنسور اکسیژن مقدار اکسیژن باقیمانده در گاز خروجی را میسنجد و به واحد کنترل موتور گزارش میدهد تا نسبت سوخت و هوا نزدیک به استوکیومتری تنظیم شود. سنسور بالادست کاتالیست تنظیم مخلوط و سنسور پاییندست، کارایی کاتالیست را میسنجد.
خودرو و حملونقل
واژههای حرف P
۱۱۲ واژهدیگ پکیج
Packaged boiler
دیگ پکیج مجموعهای از دیگ، مشعل، تابلو کنترل، پمپها و شیرهای ایمنی است که روی یک شاسی مشترک مونتاژ شده و آمادهٔ نصب در محل است. این یکپارچگی خطای اجرا در محل را کم و راهاندازی را سریع میکند و در دیگهای صنعتی متوسط تا بزرگ و موتورخانههای گرمایش رایج است.
تأسیسات و تهویهچیلر پکیج
Packaged chiller
چیلر پکیج مجموعهای یکپارچه از کمپرسور، کندانسور، اواپراتور و تابلو کنترل است که روی یک شاسی مشترک سوار شده و پس از اتصال آب و برق آمادهٔ کار است. در مدل هواخنک، کندانسور فنپرهدار روی خود دستگاه و در مدل آبخنک، کندانسور پوستهولولهای جداگانه در مدار برج قرار میگیرد.
تأسیسات و تهویهپکر
Packer
پکر ابزار درونچاهی است که با انبساط عناصر لاستیکی یا فلزی، فضای حلقوی بین مغزی و جداری را مسدود میکند تا زونهای مختلف از هم جدا و جریان سیال کنترل شود. پکرها در تکمیل، اسیدکاری، شکاف هیدرولیکی و تعمیرات چاه کاربرد دارند.
نفت، گاز و پتروشیمیترمز دستی
Parking brake
ترمز دستی سامانهٔ ترمز مکانیکی مستقلی است که با اهرم یا پدال و کابل، چرخهای عقب را در حالت توقف قفل میکند و در توقفهای طولانی یا سرازیری بار ترمز هیدرولیکی را بر عهده میگیرد. نوع الکترونیکی آن با موتور برقی روی کالیپر کار میکند.
خودرو و حملونقلشناسهٔ قطعه
Part identification
شناسهٔ قطعه، کد یا شمارهٔ یکتایی است که هر قطعه، ماده یا محصول را در طول زنجیرهٔ تأمین مشخص و قابلردیابی میکند و به نقشه، مشخصات فنی و سوابق کیفیت آن ارجاع میدهد. شناسهٔ درست، شرط جلوگیری از استفادهٔ قطعهٔ مشابه اما نادرست است.
کیفیت و مدیریتمونتاژ برد الکترونیکی
PCB assembly
مونتاژ برد الکترونیکی مجموعه فرایندهایی است که قطعات را بر پایهٔ نقشهٔ چیدمان روی برد قرار میدهد و با لحیمکاری به آن متصل میکند. این فرایند شامل چاپ خمیر لحیم، جایگذاری قطعات، ریفلو، شستوشو و بازرسی است.
برق و الکترونیکچرخهٔ PDCA
PDCA cycle
PDCA چرخهٔ بهبود مستمر شامل برنامهریزی، اجرا، بررسی و اقدام است؛ پایهٔ همهٔ سیستمهای مدیریتی مدرن. هر دور چرخه، فرآیند را یک پله بهبود میدهد.
کیفیت و مدیریتپیکسایی
Peak shaving
پیکسایی کاهش عمدی مصرف در ساعات اوج بار است تا از پرداخت هزینهٔ توان بیشینه یا جریمهٔ عبور از دیماند جلوگیری شود. این کار با مدیریت بار، ذخیرهسازها، دیزلژنراتور یا تغییر برنامهٔ فرآیند انجام میشود.
برق و الکترونیکپرلیت
Pearlite
پرلیت ساختار لایهای متشکل از فریت و سمنتیت است که در سردکردن آرام آستنیت تشکیل میشود و ظاهر مرواریدی زیر میکروسکوپ دارد. نسبت پرلیت و فاصلهٔ لایههای آن، استحکام و سختی فولاد کربنی را تعیین میکند.
مواد و آزمونآزمون مایعات نافذ (PT)
Penetrant testing
آزمون مایعات نافذ با اعمال مایع رنگی یا فلورسنت روی سطح و مکش آن به داخل عیوب باز سطحی، ناپیوستگیها را آشکار میکند. PT برای همهٔ مواد — فلزی و غیرفلزی — قابل استفاده است.
جوش و بازرسیتجهیزات حفاظت فردی (PPE)
Personal protective equipment
تجهیزات حفاظت فردی وسایلی هستند که کارکنان برای کاهش مواجهه با خطر به کار میبرند: کلاه، عینک، دستکش، ماسک، گوشی و کفش ایمنی. PPE آخرین لایهٔ حفاظتی پس از حذف و کنترل مهندسی خطر است.
ایمنیلوله پکس
PEX pipe
لوله PEX از پلیاتیلن شبکهایشده ساخته میشود که پیوندهای عرضی میان زنجیرههای پلیمری، مقاومت آن را در برابر دما و فشار و ترک تنشی بالا میبرد. این لوله سبک، انعطافپذیر و مقاوم به خوردگی است و در گرمایش از کف، آب گرم و سرد و اتصال رادیاتورها استفاده میشود.
تأسیسات و تهویهpH
pH
pH معیار اسیدی یا بازی بودن محلول آبی است و از صفر تا ۱۴ متغیر است؛ عدد ۷ خنثی، مقادیر کمتر اسیدی و بیشتر بازی است. در آب صنعتی، pH بر رسوبگذاری، خوردگی و کارایی بازدارندهها اثر مستقیم دارد.
مواد و آزمونفیشینگ
Phishing
فیشینگ حملهٔ مهندسی اجتماعی است که با ایمیل، پیام یا سایت جعلی، کاربر را به افشای رمز عبور، کلیک روی پیوند آلوده یا انتقال وجه وادار میکند. این حمله بهجای نفوذ فنی، اعتماد انسان را هدف میگیرد و رایجترین دروازهٔ ورود باجگیرها است.
نرمافزار و دادهفسفاته
Phosphating
فسفاته فرآیند تبدیل شیمیایی سطح فولاد است که با واکنش با محلول اسید فسفریک، لایهٔ متخلخل فسفات روی سطح ایجاد میکند و چسبندگی رنگ و مقاومت به خوردگی را بهبود میدهد. این پوشش بهعنوان آستر پیش از رنگ کورهای در صنعت کاربرد گسترده دارد.
مواد و آزمونفسفر
Phosphorus
فسفر عنصری ناخواسته در فولاد است که در محلول جامد باقی میماند، چقرمگی را کاهش میدهد و پدیدهٔ تردی تمپر و تردی سرد را تقویت میکند. حد فسفر در فولادهای سازهای، لولههای خط و فولادهای سرویس دمای پایین سختگیرانه تعیین میشود.
مواد و آزمونفوتودیود
Photodiode
فوتودیود دیودی است که در بایاس معکوس کار میکند و با تابش نور، جریان نشتی آن افزایش مییابد؛ این جریان متناسب با شدت نور است. این قطعه پایهٔ کار سنسورهای نوری، شمارندهها و گیرندههای مخابرات نوری است.
برق و الکترونیککنترلکنندهٔ PID
PID controller
کنترلکنندهٔ PID پرکاربردترین الگوریتم کنترل صنعتی است که با سه جملهٔ تناسبی، انتگرالی و مشتقگیر، خطای بین مقدار واقعی و مطلوب را کم میکند. تنظیم درست این سه پارامتر، رفتار حلقه را تعیین میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونپیگرانی
Pigging
پیگرانی عملیات فرستادن پیگ یا ابزار درون خط لوله برای تمیزکاری، جداسازی محصولات، بازرسی یا تعیین موقعیت عیبها است. پیگهای تمیزکننده رسوب و مایع جمعشده را خارج میکنند و پیگهای هوشمند با حسگرهای پیشرفته ضخامت و ترک را ثبت میکنند.
نفت، گاز و پتروشیمیشمع
Pile
شمع عضو سازهای بلند و باریک بتنی، فولادی یا چوبی است که برای انتقال بار سازه به لایههای عمیقتر و مقاومتر زمین در پیهای عمیق به کار میرود. شمعها بر اساس نحوهٔ انتقال بار به شمع اتکایی و شمع اصطکاکی تقسیم میشوند.
عمران و ساختمانسرشمع
Pile cap
سرشمع یا کلاهک شمع، دالی بتنی مسلح است که سر شمعها را به هم متصل و بار ستون را بهصورت یکنواخت بین گروه شمع توزیع میکند. آرماتوربندی سرشمع باید برای برش منگنهای و مهار میلگردهای ستون و شمع بر اساس آییننامه طراحی شود.
عمران و ساختماننشیمن یاتاقان (پیلو بلاک)
Pillow block
نشیمن یاتاقان یا پیلو بلاک، مجموعهٔ آمادهای است که یاتاقان را نگه میدارد و امکان بستن آن روی شاسی را فراهم میکند. نوع نشیمندار با پوستهٔ چدنی و یاتاقان قابل تنظیم، در نوارهای نقاله و ماشینهای کشاورزی و صنعتی بسیار رایج است.
مکانیک و پایپینگرک لوله
Pipe rack
رک لوله سازهٔ فلزی قابی است که چند تراز لولهٔ موازی را در ارتفاع نگه میدارد و مسیرهای اصلی لولهکشی واحد را از میان تجهیزات عبور میدهد. طراحی آن بر پایهٔ تعداد ترازها، عرض مسیر، بار لولهها و الزامات انبساط انجام میشود.
مکانیک و پایپینگلنگهٔ لوله
Pipe shoe
لنگهٔ لوله قطعهای فولادی است که زیر لوله جوش میشود و واسط تماس لوله با سازهٔ تکیهگاه است. این قطعه نیروی اصطکاک و وزن را به سازه منتقل میکند و در صورت نیاز، ارتفاع لوله را تا حد مطلوب تنظیم میکند.
مکانیک و پایپینگتحلیل تنش لولهکشی
Pipe stress analysis
تحلیل تنش لولهکشی محاسبهٔ تنشها و جابهجاییهای سیستم لوله است که با مدلسازی لوله، تکیهگاهها، انبساطها و نازل تجهیزات انجام میشود تا الزامات کد B31 برآورده گردد. هدف آن تأمین انعطافپذیری کافی و بار مجاز روی تجهیزات است.
مکانیک و پایپینگتکیهگاه لوله
Pipe support
تکیهگاه لوله سازهای است که وزن لوله، سیال، عایق و بارهای ناشی از انبساط یا زلزله را تحمل و به سازهٔ اصلی منتقل میکند. انواع آن شامل تکیهگاه ثابت، کشویی، غلتکی، فنری و راهنماست و بر پایهٔ تحلیل تنش انتخاب میشود.
مکانیک و پایپینگبازرسی خط لوله
Pipeline inspection
بازرسی خط لوله اقدامهایی است که یکپارچگی جوش، پوشش و آببندی خط را در ساخت و بهرهبرداری بررسی میکند؛ از بازرسی چشمی و آزمونهای غیرمخرب جوشها تا آزمون فشار و بازرسی درخط. این بازرسی بر پایهٔ کدهای API 1104 و ISO 13847 انجام و مستند میشود.
جوش و بازرسیپیگ
Pipeline pig
پیگ ابزار داخلخطی است که برای تمیزکاری، جداسازی محصولات، تخلیهٔ مایع یا بازرسی خطوط لوله در طول آن حرکت داده میشود. انواع آن شامل پیگ تمیزکننده، پیگ جداکننده و پیگ هوشمند برای ثبت عیوب و ضخامت است.
نفت، گاز و پتروشیمیپیاندآیدی (P&ID)
Piping and Instrumentation Diagram
P&ID نقشهای شماتیک است که مسیر خطوط، تجهیزات فرآیندی، شیرآلات و حلقههای ابزار دقیق را در یک واحد صنعتی نشان میدهد. این نقشه مبنای طراحی، نصب، راهاندازی و بهرهبرداری سیستمهای فرآیندی است.
عمومی مهندسیپیستون موتور
Piston
پیستون قطعهای استوانهای است که فشار احتراق را به نیروی خطی تبدیل میکند و با شاتون به میللنگ میرساند. رینگهای تراکم و روغن دور آن، آببندی محفظهٔ احتراق و کنترل لایهٔ روغن روی دیوارهٔ سیلندر را بر عهده دارند.
خودرو و حملونقلپیستون
Piston
پیستون قطعهای استوانهای است که درون سیلندر حرکت رفتوبرگشتی میکند و با تغییر حجم محفظه، سیال را میمکد یا فشرده میسازد. پیستون در موتورها، کمپرسورها و پمپهای رفتوبرگشتی نقش عضو اصلی انتقال نیرو را دارد.
مکانیک و پایپینگپمپ پیستونی
Piston pump
پمپ پیستونی پمپی جابهجایی مثبت است که با حرکت رفتوبرگشتی پیستون در سیلندر، سیال را مکیده و با فشار به خروجی میراند. این پمپ فشارهای بسیار بالا و دبی دقیق ایجاد میکند و در سیستمهای هیدرولیک، شستوشوی فشار قوی و تزریق مواد کاربرد دارد.
مکانیک و پایپینگرینگ پیستون
Piston ring
رینگ پیستون حلقهٔ فلزی فنری است که در شیارهای روی پیستون جا میگیرد و بین پیستون و جدارهٔ سیلندر آببندی ایجاد میکند. رینگها همزمان وظیفهٔ انتقال حرارت به جداره و کنترل لایهٔ روغن را نیز انجام میدهند.
مکانیک و پایپینگیاتاقان ساده
Plain bearing
یاتاقان ساده نوعی یاتاقان بدون عضو غلتشی است که سطح محور روی یک بوش یا آستر فلزی غیرآهنی میلغزد و لایهٔ روانکار، اصطکاک را کاهش میدهد. این یاتاقانها بیصدا، کمهزینه و مقاوم در برابر ضربهاند و برای بارهای سنگین با سرعت پایین یا متوسط کاربرد دارند.
مکانیک و پایپینگگیربکس سیارهای
Planetary gearbox
گیربکس سیارهای مجموعهٔ دندههایی است که حول یک دندهٔ مرکزی (خورشیدی) میچرخند و نسبت کاهش بالا را در حجم کوچک و با هممحوری ورودی و خروجی فراهم میکنند. توزیع بار بین چند سیاره، گشتاور بالا با راندمان مناسب را ممکن میسازد.
مکانیک و پایپینگارزش برنامهای (PV)
Planned Value
ارزش برنامهای (PV) بودجهٔ مصوب کار برنامهریزیشده تا یک تاریخ مشخص است؛ یعنی مقدار هزینهای که طبق برنامه باید تا آن مقطع خرج شده باشد. PV مبنای مقایسه با ارزش کسبشده و هزینهٔ واقعی در تحلیل ارزش کسبشده و ترسیم منحنی S است.
مدیریت پروژهجوش پلاسما
Plasma arc welding
جوش پلاسما (PAW) گونهای از جوشکاری قوسی با گاز تنگستن است که در آن قوس از میان نازل مسی فشرده میشود و پلاسمای دمابالا با چگالی انرژی زیاد ایجاد میگردد. حالت کلیدسوراخ آن، نفوذ کامل در یک پاس را ممکن میکند و برای جوشهای دقیق کاربرد دارد.
جوش و بازرسیروانکننده
Plasticizer
روانکننده افزودنی شیمیایی بتن است که با کاهش کشش سطحی آب و پراکندهکردن دانههای سیمان، کارایی مخلوط را بدون افزودن آب افزایش میدهد. این افزودنی اجازه میدهد نسبت آب به سیمان پایینتر و در نتیجه مقاومت و دوام بالاتر حفظ شود.
عمران و ساختمانپلاگ
Plug
پلاگ اتصال رزوهدار بستهکنندهای است که انتهای پریز، سوراخ تخلیه یا اتصال بدون مصرف را میبندد. پلاگهای ششگوش، مربعی و سرتخت در سرویسهای مختلف و در نقاط بازدید، هوگیری و تخلیهٔ خط به کار میروند.
مکانیک و پایپینگشیر سماوری
Plug valve
شیر سماوری با چرخش پلاگ مخروطی یا استوانهای سوراخدار در داخل بدنه، مسیر جریان را باز یا بسته میکند. طراحی ساده و مسیر مستقیم آن، این شیر را برای سیالات دوغابی، ویسکوز و سرویسهای حاوی ذرات جامد مناسب میکند.
مکانیک و پایپینگشاقول
Plumb bob
شاقول وسیلهای است که از یک وزنهٔ مخروطی فلزی و نخ تشکیل شده و برای کنترل قائمبودن دیوارها، ستونها و اجرای بنایی به کار میرود. شاقول در کارهای ساختمانی و نصب، مرجع ساده و دقیق قائمیت است.
عمران و ساختمانPMBOK (راهنمای مدیریت پروژه)
PMBOK Guide
PMBOK راهنمای مدیریت پروژهٔ مؤسسهٔ PMI است که دانش مدیریت پروژه را در قالب حوزههای دانش و گروههای فرآیندی سازمان میدهد و مرجع رایج واژگان این حوزه است؛ گواهینامهٔ PMP نیز صلاحیت حرفهای مدیران پروژه را بر پایهٔ همین چارچوب میسنجد.
مدیریت پروژهاکچویتور پنوماتیکی
Pneumatic actuator
اکچویتور پنوماتیکی محرکی است که با فشار هوای فشرده، حرکت خطی یا دورانی تولید میکند و برای باز و بسته کردن شیرهای کنترل به کار میرود. نوع فنری-دیافراگمی آن طوری طراحی میشود که در قطع ناگهانی هوا، شیر به وضعیت ایمن باز یا بسته برود.
ابزار دقیق و اتوماسیونتست پنوماتیک
Pneumatic test
تست پنوماتیک آزمون فشار با گاز فشرده مانند هوا یا نیتروژن است که استحکام و آببندی مخازن و سامانههای تحت فشار را بررسی میکند. انرژی ذخیرهشدهٔ گاز خطر انفجار دارد؛ بنابراین این آزمون با فشار کمتر و فاصلهٔ ایمنی بیشتر از هیدروتست اجرا میشود.
جوش و بازرسیپلیاتیلن
Polyethylene
پلیاتیلن پرمصرفترین پلیمر جهان است که از پلیمریزاسیون اتیلن به دست میآید و بسته به چگالی و ساختار به انواع سبک، سنگین و خطی تقسیم میشود. کاربرد آن از فیلم بستهبندی و لوله تا مخزن و قطعات صنعتی گسترده است.
نفت، گاز و پتروشیمیپلیمر
Polymer
پلیمر مادهای است که از زنجیرههای بلند مولکولی ساخته میشود؛ از پلاستیکهای عمومی تا مهندسی (PA، POM، PTFE). سبکی، مقاومت به خوردگی و شکلپذیری، مزایای اصلی آنهاست.
مواد و آزمونپلیپروپیلن
Polypropylene
پلیپروپیلن پلیمری است که از پلیمریزاسیون پروپیلن تولید میشود و بهدلیل استحکام، سبکی و مقاومت حرارتی در بستهبندی، خودروسازی و منسوجات کاربرد فراوان دارد. انواع هموپلیمر و کوپلیمر آن خواص متفاوتی دارند.
نفت، گاز و پتروشیمیفشار منفذی
Pore pressure
فشار منفذی فشاری است که سیال درون حفرات و منافذ سنگ مخزن دارد و تعیینکنندهٔ تعادل ستون گل با سازند است. اختلاف فشار منفذی و فشار چاه، جهت تبادل سیال بین چاه و سازند را مشخص میکند.
نفت، گاز و پتروشیمیتخلخل
Porosity
تخلخل حبابهای گازی گیرافتاده در فلز جوش است که بهصورت منافذ گرد یا سوزنی در سطح یا داخل جوش دیده میشود و از عوامل تضعیف مقطع و نشت در اتصالات آببند است. رطوبت الکترود، آلودگی سطح، گاز محافظ ناکافی و سرعت جوش نامناسب از علل اصلی آناند.
جوش و بازرسیسیمان تیپ ۱
Portland cement type I
سیمان تیپ ۱ سیمان پرتلند معمولی است که برای مصارف عمومی ساختمانی و بتنریزیهای متعارف به کار میرود و در آن هیچ محدودیت ویژهای برای گرمای هیدراتاسیون یا مقاومت سولفاتی اعمال نشده است. این سیمان به دلیل گیرش و کسب مقاومت سریعتر، پرکاربردترین نوع سیمان در پروژههای معمول است.
عمران و ساختمانسیمان تیپ ۲
Portland cement type II
سیمان تیپ ۲ سیمان پرتلند اصلاحشده با گرمای هیدراتاسیون متوسط و مقاومت نسبی در برابر سولفات است که برای بتنریزیهای حجیم و محیطهای نیمهسولفاته تجویز میشود. در این سیمان مقدار آلومینات تریکلسیم و سیلیکاتهای تولیدکنندهٔ گرما محدود میشود.
عمران و ساختمانسیمان تیپ ۵
Portland cement type V
سیمان تیپ ۵ سیمان پرتلند مقاوم به سولفات است که میزان آلومینات تریکلسیم آن بسیار پایین نگه داشته شده و در تماس با آب و خاک سولفاته، حملهٔ شیمیایی را کنترل میکند. این سیمان در سازههای دریایی، کانالهای آب و پیهای واقع در خاک سولفاته کاربرد دارد.
عمران و ساختمانپوزیشن 1G
Position 1G
پوزیشن 1G وضعیت جوشکاری لوله یا ورق در حالت تخت است که در آن محور جوش افقی قرار میگیرد و لوله در حین جوش چرخانده میشود تا جوش همیشه از بالا و در وضعیت تخت اجرا شود. این آسانترین پوزیشن جوشکاری است و بیشترین سرعت و کیفیت را ممکن میکند.
جوش و بازرسیپوزیشن 2G
Position 2G
پوزیشن 2G وضعیت جوشکاری افقی است که در آن محور جوش در راستای افق قرار دارد و جوش روی صفحهٔ قائم، از سمت جانبی و بدون چرخش قطعه اجرا میشود. در این حالت نیروی گرانش مذاب را به سمت پایین میکشد و کنترل حوضچه دشوارتر از پوزیشن تخت است.
جوش و بازرسیپوزیشن 3G
Position 3G
پوزیشن 3G وضعیت جوشکاری عمودی است که در آن محور جوش در راستای قائم قرار دارد و پیشروی از پایین به بالا یا بالا به پایین انجام میشود. در این پوزیشن، حوضچهٔ مذاب تمایل به ریزش دارد و جوشکار باید با تکنیک مناسب آن را مهار کند.
جوش و بازرسیپوزیشن 4G
Position 4G
پوزیشن 4G وضعیت سقفی است که در آن جوشکاری از زیر قطعه و بهصورت وارونه انجام میشود و نیروی گرانش، مذاب را به سمت جوشکار میرانَد. جریان کمتر، الکترود نازکتر و مهارت بالای دست برای نگهداشتن حوضچه و جلوگیری از ریزش آن لازم است.
جوش و بازرسیپوزیشن 5G
Position 5G
پوزیشن 5G وضعیت جوشکاری لولهٔ ثابت با محور افقی است که در آن جوشکار باید تمام دور لوله را در حالتهای تخت، افقی، عمودی و سقفی جوش دهد. این پوزیشن آزمون رایج صلاحیت جوشکاران خطوط لوله است و عبور از آن به مهارت بالا و تجربهٔ کافی نیاز دارد.
جوش و بازرسیپوزیشن 6G
Position 6G
پوزیشن 6G وضعیتی است که در آن لوله با زاویهٔ ۴۵ درجه نسبت به سطح افقی ثابت میشود و جوشکاری تمام دور آن بدون چرخش انجام میگیرد. این پوزیشن سختترین حالت آزمون لوله است، زیرا همهٔ حالتهای جوشکاری را در خود جای داده و در نقطهٔ سقفی به اوج میرسد.
جوش و بازرسیپوزیشن 6GR
Position 6GR
پوزیشن 6GR همان حالت 6G است با این تفاوت که یک حلقهٔ محدودکننده (Restraint) نزدیک درز جوش نصب میشود تا دسترسی و آزادی حرکت مشعل یا الکترود محدود شود. این پوزیشن شرایط سخت واقعی اتصال لولههای فراساحلی و سازههای شلوغ را شبیهسازی میکند.
جوش و بازرسیحرارتدهی پس از جوش
Post-weld heat treatment
حرارتدهی پس از جوش (PWHT) گرمکردن کنترلشدهٔ قطعه پس از جوشکاری، نگهداشت در دمای معین و سپس سردکردن تدریجی است. این عملیات تنشهای پسماند را میکاهد، چقرمگی و ریزساختار را اصلاح میکند و در مخازن تحت فشار و لولهکشی ضخیم الزامی است.
جوش و بازرسیپتانسیومتر
Potentiometer
پتانسیومتر یک مقاومت سهسر با لغزندهٔ متحرک است که به کمک آن میتوان نسبت تقسیم ولتاژ را بهصورت دستی تغییر داد. این قطعه در تنظیم نقطهٔ کار مدار، تنظیم بهره و بهعنوان ورودی فرمان اپراتور به کار میرود.
برق و الکترونیککابل برق
Power cable
کابل برق مجموعهای از هادیهای عایقشده در غلاف محافظ است که انرژی را در مسیرهای ثابت منتقل میکند. سطح مقطع، نوع عایق و شرایط نصب، جریان مجاز و کاربرد کابل را تعیین میکنند.
برق و الکترونیککلید قدرت
Power circuit breaker
کلید قدرت تجهیز کلیدزنی است که میتواند جریان بار عادی و جریان اتصال کوتاه را قطع کند و پس از آن دوباره وصل شود. بر پایهٔ محیط خاموشکنندهٔ قوس به انواع خلأ، گاز SF6 و هوایی تقسیم میشود و در پستها و تابلوی فشار متوسط کاربرد دارد.
برق و الکترونیکضریب توان
Power factor
ضریب توان نسبت توان اکتیو به توان ظاهری است و بین صفر تا یک تغییر میکند؛ ضریب توان پایین یعنی مصرف توان راکتیو بالا و جریان شبکهٔ بیشتر. اصلاح آن با بانک خازنی یا فیلتر انجام میشود.
برق و الکترونیکنیروگاه
Power plant
نیروگاه مجموعهای صنعتی است که با تبدیل منابع انرژی مانند سوخت فسیلی، آب، باد یا خورشید به برق، انرژی موردنیاز شبکه یا یک مجتمع صنعتی را تولید میکند. واحدهای نیروگاه بر پایهٔ نوع محرک، ظرفیت و نقش به انواع پایه، میانی و پیک دستهبندی میشوند.
برق و الکترونیککیفیت توان
Power quality
کیفیت توان مجموعهٔ مشخصههایی است که با آنها انحراف برق از موج سینوسی ایدهآل سنجیده میشود؛ شامل هارمونیک، افت و بیشولتاژ، فلیکر، نامتعادلی فاز و تغییرات فرکانس. برق با کیفیت نامناسب، عمر تجهیزات حساس را کاهش و توقف تولید را افزایش میدهد.
برق و الکترونیکمنبع تغذیه
Power supply
منبع تغذیه مداری است که توان الکتریکی ورودی را به ولتاژ و جریان مناسب برای بار تبدیل میکند. انواع خطی و سوئیچینگ آن در بازده، اندازه، نویز خروجی و قیمت تفاوت دارند و انتخاب بر پایهٔ حساسیت بار انجام میشود.
برق و الکترونیکبازرسی تجهیزات حفاظتی
PPE inspection
بازرسی تجهیزات حفاظت فردی، بررسی دورهای سلامت، تطابق و تاریخ اعتبار وسایلی مانند هارنس، کلاه، دستکش عایق و ماسک است تا از کارکرد آنها در لحظهٔ خطر مطمئن شویم. تجهیزات با عمر مشخص مانند هارنس و طناب، سابقهٔ بازرسی مستند دارند.
ایمنیبتن پیشساخته
Precast concrete
بتن پیشساخته به اعضای بتنی گفته میشود که در کارخانه یا محوّطهٔ کارگاه ساخته و پس از کسب مقاومت لازم به محل نصب حمل میشوند. پیشساختگی کیفیت، سرعت اجرا و کنترل ابعادی را بهبود میدهد و برای تیر، ستون، دیوار، پل و قطعات صنعتی به کار میرود.
عمران و ساختمانپیشنیاز (رابطهٔ پیشنیازی)
Predecessor
پیشنیاز فعالیتی است که باید پیش از شروع یا پایان فعالیت دیگر انجام شود و رابطهٔ منطقی میان آن دو در شبکهٔ زمانبندی تعریف میشود. روابط متداول شامل پایانبهشروع (FS)، شروعبهشروع (SS)، پایانبهپایان (FF) و شروعبهپایان (SF) است.
مدیریت پروژهدمای پیشگرمایش
Preheat temperature
دمای پیشگرمایش مقدار دمایی است که پیش از جوشکاری به کل ضخامت ناحیهٔ درز داده میشود و در جدولهای استاندارد بر پایهٔ ضخامت، کربن معادل و نوع فولاد تعیین میگردد. این دما باید در طول جوشکاری پایش شود تا از افت آن به زیر حداقل مجاز جلوگیری گردد.
جوش و بازرسیپیشگرمایش جوش
Preheating
پیشگرمایش جوش گرمکردن موضعی قطعه پیش از شروع جوشکاری است تا سرعت سرد شدن کاهش یابد، رطوبت و هیدروژن از ناحیهٔ جوش دور شود و خطر ترک سرد کم گردد. دمای پیشگرمایش بر پایهٔ جنس، ضخامت و کربن معادل تعیین میشود.
جوش و بازرسیپیشگرمایش
Preheating
پیشگرمایش گرمکردن فلز پایه پیش از شروع جوشکاری تا دمای مشخصی است که سرعت سردشدن را کاهش میدهد و خطر ترک سرد و هیدروژنی را کم میکند. این کار همچنین رطوبت سطحی را میزداید و نفوذ و پیوند جوش را در فولادهای ضخیم و پرکربن بهبود میبخشد.
جوش و بازرسیجبران فشار و دما
Pressure and temperature compensation
جبران فشار و دما اصلاح محاسباتی دبی گاز یا بخار بر پایهٔ انحراف فشار و دمای واقعی از شرایط مبنا است، چون حجم گاز با این دو کمیت تغییر میکند. بدون این جبران، دبی گزارششده در شرایط غیرمبنا خطای قابلتوجهی خواهد داشت.
ابزار دقیق و اتوماسیونکلاس فشاری
Pressure class
کلاس فشاری سامانهٔ درجهبندی اجزای لولهکشی بر پایهٔ فشار و دمای کاری است؛ مثلاً فلنج کلاس ۱۵۰ در دمای محیط فشار بالاتری از همان کلاس در دمای بالا تحمل میکند. این درجهبندی از جداول استاندارد استخراج میشود.
مکانیک و پایپینگفشارسنج
Pressure gauge
فشارسنج ابزار نمایش فشار سیال است؛ نوع مکانیکی آن با بوردنتیوب یا دیافراگم کار میکند و نوع دیجیتال با سنسور فشار. فشارسنج محلی، سادهترین و پرکاربردترین ابزار پایش فشار است.
ابزار دقیق و اتوماسیونشیر فشارشکن
Pressure reducing valve
شیر فشارشکن فشار ورودی بالا را به فشار خروجی تنظیمشده و پایینتر کاهش میدهد و آن را در محدودهٔ تنظیم نگه میدارد. این شیر معمولاً با فنر و دیافراگم کار میکند و در خطوط بخار، هوا، آب و گاز به کار میرود.
مکانیک و پایپینگشیر اطمینان
Pressure relief valve
شیر اطمینان تجهیزی است که با رسیدن فشار سیستم به مقدار تنظیمشده، بهصورت خودکار باز میشود و سیال را تخلیه میکند تا از ترکیدن مخزن، لوله یا تجهیز جلوگیری شود. این شیر پس از کاهش فشار دوباره میبندد و آخرین لایهٔ حفاظتی تجهیزات تحت فشار است.
مکانیک و پایپینگسوییچ فشار
Pressure switch
سوییچ فشار با رسیدن فشار فرآیند به مقدار تنظیمشده، یک کنتاکت الکتریکی را قطع یا وصل میکند و برای فرمان پمپ، آلارم یا اینترلاک به کار میرود. نقطهٔ عمل آن با فنر یا پیچ تنظیم و در زمان راهاندازی با فشار مرجع بررسی میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسمیتر فشار
Pressure transmitter
ترانسمیتر فشار کمیت فشار فرآیند را اندازه میگیرد و آن را به سیگنال استاندارد مانند ۴ تا ۲۰ میلیآمپر یا دیجیتال تبدیل و به سیستم کنترل ارسال میکند. انواع گیج، مطلق و اختلافی آن در پایش فشار خطوط، مخازن و تجهیزات دوار کاربرد دارند.
ابزار دقیق و اتوماسیونبتن پیشتنیده
Prestressed concrete
بتن پیشتنیده نوعی بتن مسلح است که پیش از بارگذاری، به کمک فولاد پرمقاومت تنش فشاری در آن ایجاد میشود تا ترکخوردگی و تغییرشکل کاهش یابد. در روش پیشکشیده تاندونها قبل از بتنریزی کشیده میشوند و در روش پسکشیده، پس از سختشدن بتن کشش اعمال و دوغابریزی میشود.
عمران و ساختماناقدام پیشگیرانه
Preventive action
اقدام پیشگیرانه، اقدامی است که برای حذف علت یک عدم انطباق بالقوه و جلوگیری از وقوع آن انجام میشود؛ مانند رفع ریسک شناساییشده در تحلیل FMEA یا مهار روند نامطلوب شاخصها. تفاوت آن با اقدام اصلاحی، در بالقوه بودن مشکل است، نه واقعی و رخداده بودن آن.
کیفیت و مدیریتتعدیل
Price adjustment
تعدیل سازوکاری قراردادی برای جبران اثر تورم بر مبلغ کارهای انجامشده است که بر پایهٔ شاخصهای رسمی و فرمول توافقشده محاسبه میشود. تعدیل مبلغ قرارداد را بدون تغییر شرح کارها بهروز میکند و از ادعای جداگانهٔ تورم جلوگیری مینماید.
کسبوکار و اداریبرد مدار چاپی (PCB)
Printed circuit board
برد مدار چاپی صفحهای عایق با مسیرهای هادی مسی است که قطعات الکترونیکی روی آن نصب و به هم متصل میشوند. طراحی مسیرها، عرض هادی، فاصلهٔ عایقی و تعداد لایهها بر عملکرد الکتریکی و قابلیت ساخت برد اثر مستقیم دارد.
برق و الکترونیکرویه
Procedure
رویه سند سطح دوم سیستم مدیریتی است که مشخص میکند چه کسی، چه کاری را چگونه و با چه ترتیبی انجام میدهد و معمولاً الزامات، مسئولیتها، سوابق و ارجاعهای مرتبط را در بر میگیرد. رویه، فرآیند را به زبان اجرایی ترجمه میکند.
کیفیت و مدیریتگزارش صلاحیت رویه (PQR)
Procedure qualification record
گزارش صلاحیت رویه سندی است که ثبت میکند یک رویهٔ جوشکاری با جوش نمونهٔ آزمون و آزمونهای مکانیکی، الزامات کد را برآورده کرده است. PQR متغیرهای واقعی بهکاررفته و نتایج آزمون را مستند میکند.
جوش و بازرسیفرآیند
Process
فرآیند مجموعهٔ فعالیتهای بههمپیوستهای است که ورودیها را به خروجیهای ارزشآفرین برای مشتری تبدیل میکند و برای آن معیارهای عملکرد تعریف میشود. رویکرد فرآیندی، سازمان را شبکهای از فرآیندهای مرتبط میبیند، نه مجموعهای از جزیرههای جدا از هم.
کیفیت و مدیریتقابلیت فرآیند (Cp و Cpk)
Process capability (Cp and Cpk)
قابلیت فرآیند، توانایی یک فرآیند پایدار برای تولید در محدودهٔ حدهای مشخصات است و با شاخصهایی مانند Cp یعنی نسبت پهنای تلرانس به پراکندگی و Cpk یعنی فاصلهٔ مرکز فرآیند از نزدیکترین حد سنجیده میشود. Cpk کمتر از ۱٫۳۳ معمولاً نیازمند بهبود فرآیند است.
کیفیت و مدیریتنویز فرآیندی
Process noise
نویز فرآیندی تغییرات تصادفی و پرتکرار سیگنال اندازهگیری است که از تلاطم سیال، ارتعاش تجهیزات یا نویز الکتریکی ناشی میشود. نویز زیاد باعث نوسان فرمان کنترلر، سایش شیر و افت کیفیت محصول میشود و باید با فیلتر یا دمپینگ کاهش یابد.
ابزار دقیق و اتوماسیونPLM (مدیریت چرخهٔ عمر محصول)
Product lifecycle management
PLM سامانهٔ مدیریت داده و فرآیند چرخهٔ عمر محصول است: از ایده و طراحی تا تولید، پشتیبانی و بازنشستگی. نسخهبندی، تغییرات و مستندات محصول در PLM کنترل میشود.
نرمافزار و دادهواحد بهرهبرداری
Production facility
واحد بهرهبرداری مجموعهٔ تجهیزات سطحی است که سیال خروجی چاهها را برای تفکیک نفت، گاز و آب، نمکزدایی، پایدارسازی و اندازهگیری فرآورش میکند. طراحی آن بر اساس دبی اوج، خواص سیال و شرایط محیطی انجام میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیPPAP (تأیید قطعهٔ تولیدی)
Production part approval process
PPAP فرآیندی در صنایع خودرو است که تأمینکننده با ارسال بستهٔ مدارک و نمونهٔ قطعه اثبات میکند فرآیند تولید او قادر به تولید محصول منطبق با مشخصات، بهصورت پایدار و در حجم انبوه است. تأیید PPAP پیششرط شروع تحویل انبوه است.
کیفیت و مدیریتپروتکل Profibus
Profibus
پروفیباس یک پروتکل فیلدباس صنعتی است که در دو گونهٔ DP برای اتوماسیون کارخانه و PA برای ابزار دقیق فرآیندی به کار میرود. گونهٔ PA امکان تغذیهٔ ابزار و انتقال داده را روی یک کابل مشترک فراهم و برای محیطهای انفجاری طراحی شده است.
ابزار دقیق و اتوماسیونشبکهٔ PERT
Program Evaluation and Review Technique
PERT روشی برای زمانبندی پروژههایی با عدمقطعیت بالاست که مدت هر فعالیت را با سه برآورد خوشبینانه، محتمل و بدبینانه مدل میکند و امید ریاضی و انحراف معیار مدت را به دست میدهد. شبکهٔ PERT احتمال تکمیل پروژه در تاریخ معین را تخمین میزند.
مدیریت پروژهPLC (کنترلکنندهٔ منطقی برنامهپذیر)
Programmable logic controller
PLC رایانهٔ صنعتی مستحکمی است که منطق فرمان و کنترل ماشینها و فرآیندها را اجرا میکند؛ ورودیها را میخواند، برنامه را اجرا و خروجیها را فرمان میدهد. زبان برنامهنویسی آن استانداردشده است.
ابزار دقیق و اتوماسیونگزارش پیشرفت
Progress report
گزارش پیشرفت سند دورهای (روزانه، هفتگی یا ماهانه) است که پیشرفت واقعی کار در برابر برنامه، منابع مصرفشده و مسائل جاری را نشان میدهد و مبنای جلسات کنترل پروژه و تصمیمگیری مدیریت است. گزارش روزانهٔ کارگاه ثبت رویدادهای اجرایی و نیروی کار است.
مدیریت پروژهمنشور پروژه
Project charter
منشور پروژه سندی رسمی است که موجودیت پروژه را اعلام و اختیارات مدیر پروژه را تعیین میکند؛ در آن هدف، دامنهٔ کلی، ذینفعان کلیدی، بودجهٔ اولیه، تاریخهای اصلی و معیارهای موفقیت مشخص میشود. منشور با امضای کارفرما یا حامی پروژه اعتبار مییابد.
مدیریت پروژهبیمهٔ پروژه
Project insurance
بیمهٔ پروژه پوششی است که خسارتهای ناشی از رویدادهای غیرمنتظره مانند آتشسوزی، سیل، سرقت و حوادث کارگاهی را در طول اجرا جبران میکند؛ رایجترین نوع آن بیمهٔ همهٔ خطرات نصب و ساخت است. تعهد بیمهگذاری معمولاً بر عهدهٔ کارفرما یا پیمانکار است.
کسبوکار و اداریPMO (دفتر مدیریت پروژه)
Project Management Office
PMO واحدی سازمانی است که استانداردها و روشهای مدیریت پروژه را مستقر میکند و از مدیران پروژه با الگو، گزارشدهی یکپارچه و ممیزی پشتیبانی میکند؛ دفتر پروژه نام رایج همین واحد است. سطح اختیار PMO از پشتیبانی تا کنترل کامل پروژهها متغیر است.
مدیریت پروژهمدیر پروژه
Project manager
مدیر پروژه فردی است که مسئولیت یکپارچهٔ برنامهریزی، اجرا و تحویل پروژه در محدودهٔ دامنه، زمان، هزینه و کیفیت را بر عهده دارد و بهعنوان مرکز هماهنگی میان کارفرما، مشاور و پیمانکاران عمل میکند. مهارت او ترکیبی از دانش فنی و توان مدیریتی است.
مدیریت پروژهدامنهٔ پروژه
Project scope
دامنهٔ پروژه مجموع کارهایی است که برای تحویل خروجیهای مورد انتظار باید انجام شود؛ شامل شرح کار، تحویلدادنیها، الزامات و مرزهای پروژه. مدیریت دامنه یعنی تعریف، تأیید و کنترل همین مرزها در طول پروژه تا کار اضافی ناخواسته وارد نشود.
مدیریت پروژههماهنگی حفاظتی
Protection coordination
هماهنگی حفاظتی فرایند تنظیم رلهها و مشخصههای قطع کلیدها در سطوح مختلف شبکه است تا در هنگام خطا، نزدیکترین حفاظت به محل خطا و پیش از تجهیزات بالادست عمل کند. هدف آن، قطع حداقلی شبکه و جلوگیری از قطع سراسری است.
برق و الکترونیکرلهٔ حفاظتی
Protection relay
رلهٔ حفاظتی دستگاهی است که کمیتهای جریان، ولتاژ و فرکانس را پایش میکند و در صورت تشخیص خطا، فرمان قطع کلید قدرت را صادر میکند تا تجهیزات و افراد در ایمنی بمانند. رلههای دیجیتال امروزی با پورت ارتباطی، اطلاعات خطا را ثبت و ارسال میکنند.
برق و الکترونیکتحویل موقت و قطعی
Provisional and final taking-over
تحویل موقت مرحلهای است که کار پروژه با بازدید و تنظیم صورتجلسه به بهرهبردار سپرده میشود و دورهٔ نگهداری آغاز میگردد؛ تحویل قطعی پس از رفع نواقص و پایان دورهٔ مسئولیت پیمانکار انجام میشود. تأیید کارفرما در هر دو مرحله با صورتجلسه ثبت میگردد.
مدیریت پروژهسنسور مجاورتی
Proximity sensor
سنسور مجاورتی بدون تماس مکانیکی، نزدیک شدن یک جسم را تشخیص میدهد و خروجی دیجیتال میدهد. انواع القایی برای فلزات، خازنی برای مواد مختلف و نوری برای فواصل بیشتر به کار میروند.
برق و الکترونیکپروکسی
Proxy server
پروکسی سرور واسطی است که درخواست کاربران را بهجای خودشان به اینترنت میفرستد و پاسخ را برمیگرداند. سازمانها با آن کنترل دسترسی کاربران، ثبت ترافیک، پنهانکردن ساختار شبکه و کاهش مصرف پهنای باند را محقق میکنند.
نرمافزار و دادهکلید عمومی
Public key
کلید عمومی در رمزنگاری نامتقارن، کلیدی است که آزادانه منتشر میشود و دو کاربرد دارد: رمزگذاری پیام برای دارندهٔ کلید خصوصی و بررسی امضای دیجیتال او. جفت کلید عمومی و خصوصی، هویت رمزنگاشتی یک طرف ارتباط را میسازد.
نرمافزار و دادهپولی
Pulley
پولی چرخی است که روی شفت نصب میشود و با تسمه یا کابل، حرکت را منتقل یا جهت آن را تغییر میدهد. در انتقال قدرت، قطر پولی تعیینکنندهٔ نسبت دور است و شیارهای آن باید با مقطع تسمه دقیقاً همخوانی داشته باشد.
مکانیک و پایپینگمدولاسیون عرض پالس (PWM)
Pulse-width modulation
مدولاسیون عرض پالس روشی برای کنترل مقدار مؤثر ولتاژ یا توان است که در آن فرکانس ثابت میماند و نسبت زمان روشن به دورهٔ تناوب تغییر میکند. این روش کمترین تلفات را در کنترل موتور، روشنایی و منابع تغذیه دارد.
برق و الکترونیکپمپ
Pump
پمپ ماشینی است که انرژی مکانیکی را به سیال منتقل میکند و آن را جابهجا میسازد؛ انواع دینامیکی (سانتریفیوژ) و جابهجایی مثبت (پیستونی، دندهای) رایجاند. نقطهٔ کار پمپ از تلاقی منحنی پمپ و سیستم تعیین میشود.
مکانیک و پایپینگچکلیست نواقص (Punch List)
Punch list
چکلیست نواقص فهرست کارهای باقیمانده یا معیوبی است که پیش از تحویل نهایی باید رفع شوند. هر مورد با محل، شرح، مسئول و مهلت ثبت میشود و پس از رفع، بازبینی و بسته میشود.
عمومی مهندسیشیر پاککننده
Purge valve
شیر پاککننده شیر کوچکی است که برای تخلیهٔ هوا، گاز یا باقیماندهٔ سیال از یک مقطع خط یا تجهیز، پیش از راهاندازی یا پس از تعمیرات به کار میرود. با آن، سیستم از آلودگی و گاز محبوس پاک میشود.
مکانیک و پایپینگ
واژههای حرف Q
۶ واژهسیستم مدیریت کیفیت (QMS)
Quality management system
سیستم مدیریت کیفیت مجموعهٔ فرآیندها، مستندات و مسئولیتهایی است که سازمان برای تضمین کیفیت پایدار محصول یا خدمت استقرار میدهد. ISO 9001 پرکاربردترین چارچوب بینالمللی آن است.
کیفیت و مدیریتهدف کیفیت
Quality objective
هدف کیفیت نتیجهٔ قابلاندازهگیری است که سازمان برای بهبود کیفیت در بازهٔ زمانی مشخص تعیین میکند؛ مانند کاهش نرخ ضایعات به کمتر از دو درصد در یک سال. اهداف باید از سیاست کیفیت مشتق شوند و کمی، دارای مسئول، منبع و مهلت باشند.
کیفیت و مدیریتسیاست کیفیت
Quality policy
سیاست کیفیت بیانیهٔ کوتاه و بالادستی سازمان است که تعهد مدیریت ارشد به برآوردهکردن الزامات و بهبود مستمر را اعلام میکند و چارچوب تعیین اهداف کیفیت است. سیاست کیفیت باید متناسب با زمینهٔ سازمان باشد، به همهٔ سطوح ابلاغ و بهصورت دورهای بازنگری شود.
کیفیت و مدیریتمتره
Quantity take-off
متره اندازهگیری و محاسبهٔ مقادیر کار بر پایهٔ نقشههای اجرایی و مشخصات فنی است؛ خروجی آن فهرست آیتمها با شرح، مقدار و واحد است که مبنای برآورد، صورتوضعیت و کنترل پیشرفت قرار میگیرد. مترهٔ دقیق، شرط تسویهٔ بیاختلاف در پایان پروژه است.
مدیریت پروژهقرنطینه
Quarantine
قرنطینه، نگهداری موقت محصول، مواد یا محمولهٔ مشکوک در محل مشخص و جدا از جریان تولید است تا تکلیف انطباق آن پیش از هر استفاده یا تحویل روشن شود. قرنطینه مانع ورود ناخواستهٔ محصول نامنطبق به مرحلهٔ بعد تولید یا بازار میشود.
کیفیت و مدیریتکوئنچ
Quenching
کوئنچ سردکردن سریع فولاد آستنیتهشده در آب، روغن، پلیمر یا هوا برای رسیدن به ساختار مارتنزیتی و سختی بالا است. نرخ سردکردن باید بیشتر از سرعت بحرانی باشد تا ساختار تعادلی تشکیل نشود.
مواد و آزمون
واژههای حرف R
۶۱ واژهدنده شانهای و پینیون
Rack and pinion
مجموعهٔ شانهای و پینیون، حرکت دورانی پینیون را به حرکت خطی شانهٔ دندانهدار تبدیل میکند یا برعکس. این مکانیزم در فرمان خودرو، دربهای اتوماتیک، بالابرها و محورهای حرکتی ماشینابزار به کار میرود.
مکانیک و پایپینگرادیاتور موتور
Radiator
رادیاتور مبدل حرارتی است که گرمای مایع خنککنندهٔ موتور را به هوا میدهد؛ مایع داغ از موتور وارد لولههای پرهدار آن میشود و با عبور جریان هوا خنک و به موتور بازمیگردد. درپوش فشار آن نقطهٔ جوش مایع را بالا میبرد و انبساط حجمی را جبران میکند.
خودرو و حملونقلفیلم رادیوگرافی
Radiographic film
فیلم رادیوگرافی محیط ثبت تصویر در پرتونگاری صنعتی است که پس از نوردهی با پرتو ایکس یا گاما و طی مراحل ظهور و ثبوت، چگالی نوری متناسب با شدت پرتو عبوری را نشان میدهد. کیفیت تصویر به کلاس فیلم، چگالی، فاصلهٔ منبع تا فیلم و شرایط ظهور وابسته است.
جوش و بازرسیحساسیت تصویر
Radiographic sensitivity
حساسیت تصویر در پرتونگاری، کوچکترین ناهنجاری قابلتشخیص در تصویر است و معمولاً بهصورت درصدی نسبت به ضخامت قطعه بیان میشود؛ مثلاً حساسیت ۲٪ یعنی تشخیص ناهنجاری در حد ۲٪ ضخامت. حساسیت نهایی با انتخاب منبع پرتویی و هندسهٔ نوردهی تعیین میشود.
جوش و بازرسیرادیوگرافی صنعتی (RT)
Radiographic testing
رادیوگرافی صنعتی روشی غیرمخرب برای بازرسی جوش و قطعات است که با پرتو ایکس یا گاما، عیوب داخلی مانند ترک، تخلخل و نفوذ ناقص را روی فیلم یا آشکارساز دیجیتال نشان میدهد. RT یکی از دقیقترین روشهای NDT است.
جوش و بازرسیپی گسترده
Raft foundation
پی گسترده یا رافت، دالی بتنی مسلح است که تمام سطح زیربنای سازه را پوشش میدهد و بار ستونها و دیوارها را بهصورت یکنواخت به خاک منتقل میکند. این پی در زمینهای ضعیف با ظرفیت باربری کم و برای کاهش نشستهای ناهمگون ساختمانهای بلند استفاده میشود.
عمران و ساختمانRAID
RAID
RAID آرایهای افزونه از چند دیسک است که برای افزایش کارایی یا تحمل خرابی کنار هم قرار میگیرند؛ سطوح رایج آن RAID 0، 1، 5 و 10 هستند. RAID تحمل خرابی دیسک میآورد، اما جایگزین پشتیبانگیری نیست.
نرمافزار و دادهنمونهبرداری تصادفی
Random sampling
نمونهبرداری تصادفی، انتخاب اقلام نمونه از یک جمعیت بهگونهای است که هر واحد شانس مشخص و مستقل برای انتخاب داشته باشد و سوگیری انسانی حذف شود. این روش، پیششرط اعتبار آماری نتیجهٔ بازرسی و آزمون است.
کیفیت و مدیریتکنترل نسبت
Ratio control
کنترل نسبت، دبی یک جریان را بهصورت نسبت ثابت با دبی جریان دیگر تنظیم میکند؛ مانند نسبت سوخت به هوا در کوره یا نسبت دو مادهٔ اولیه در واکنش. تغییر دبی جریان مرجع، نقطهٔ تنظیم جریان پیرو را متناسب جابهجا میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونتوان راکتیو
Reactive power
توان راکتیو توانی است که میان منبع و بارهای سلفی یا خازنی جابهجا میشود و در انرژی مفید سهیم نیست، اما برای برقراری میدان مغناطیسی موتورها و ترانسها ضروری است. واحد آن وار است و بزرگی آن با ضریب توان رابطهٔ مستقیم دارد.
برق و الکترونیککمپرسور پیستونی
Reciprocating compressor
کمپرسور پیستونی گاز را با حرکت رفتوبرگشتی پیستون در سیلندر فشرده میکند و برای نسبتهای فشار بالا و ظرفیتهای کوچک تا متوسط مناسب است. این کمپرسور فشار بسیار بالا تولید میکند، اما دبی آن ضربانی است و به میراکنندهٔ نوسان نیاز دارد.
مکانیک و پایپینگسابقه
Record
سابقه، سند حاصل از اجرای یک فعالیت است که شواهد عینی انجام کار و نتیجهٔ آن را نگه میدارد؛ مانند گزارش بازرسی، برگهٔ کالیبراسیون یا صورتجلسهٔ تحویل. بدون سابقه، ادعای انطباق قابل اثبات نیست.
کیفیت و مدیریتیکسوساز (رکتیفایر)
Rectifier
یکسوساز مداری است که جریان متناوب را به جریان مستقیم تبدیل میکند و پایهٔ کار همهٔ منابع تغذیهٔ DC است. یکسوسازی با دیود انجام میشود و بر پایهٔ تعداد مسیر هدایت به نیمموج، تمامموج و پل دیودی تقسیم میگردد.
برق و الکترونیکردیوسر
Reducer
ردیوسر اتصال تغییر قطر خط است و در دو نوع متحدالمرکز و خارج از مرکز ساخته میشود. نوع خارج از مرکز در خطوط دوغابی و پمپها برای جلوگیری از تجمع گاز یا رسوب استفاده میشود.
مکانیک و پایپینگاستاندارد مرجع
Reference standard
استاندارد مرجع ابزار یا مادهٔ مرجعی است که دقت آن با ردیابی به استانداردهای ملی یا بینالمللی اثبات شده و برای کالیبراسیون سایر ابزارها به کار میرود. کل زنجیرهٔ کالیبراسیون تا مرجع اولیه باید مستند و قابلردیابی باشد.
ابزار دقیق و اتوماسیونحریق پالایشگاهی
Refinery fire
حریق پالایشگاهی، آتشسوزی در واحدهای فرآورش هیدروکربن است که معمولاً از نشت مواد قابل اشتعال، نقص تجهیزات یا خطای عملیاتی آغاز میشود و میتواند به انفجار و انتشار مواد سمی بیانجامد. مقابله با آن به سامانهٔ اطفای فوم، آبپاش، تیم واکنش اضطراری و طرح تخلیه نیاز دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیلحیمکاری ریفلو
Reflow soldering
لحیمکاری ریفلو روش اتصال قطعات نصب سطحی است که در آن خمیر لحیم ابتدا روی پدها چاپ میشود و سپس برد در کورهٔ چندناحیهای گرم میشود تا خمیر ذوب شود و اتصال برقرار گردد. پروفایل دمایی این فرایند باید مطابق توصیهٔ سازندهٔ قطعه تنظیم شود.
برق و الکترونیکگاز کولر
Refrigerant
گاز کولر سیال عامل چرخهٔ تبرید است که در اواپراتور با جذب گرما تبخیر و در کندانسور با دادن گرما میعان میشود. نوع رایج خودرویی R134a و جانشین جدیدتر آن R1234yf است که اثر گلخانهای بسیار کمتری دارد.
خودرو و حملونقلگاز مبرد
Refrigerant
مبرد سیال عامل چرخهٔ تبرید است که با تبخیر در اواپراتور گرما میگیرد و با میعان در کندانسور گرما پس میدهد؛ فشار تبخیر و میعان آن در دمای معین، عملکرد کل سیستم را تعیین میکند. مبردها بر پایهٔ استاندارد ASHRAE 34 از نظر سمیت (گروه A یا B) و اشتعالپذیری (کلاس ۱ تا ۳) طبقهبندی میشوند.
تأسیسات و تهویهمبرد R410A
Refrigerant R410A
R410A مبرد مخلوطی از دو گاز HFC (R32 و R125) با نسبت نزدیک به نیمونیم است که در سیستمهای اسپلیت و VRF نسل اخیر بهجای R22 بهکار میرود. این مبرد فشار اشباع بالاتری دارد، لایهٔ اوزون را تخریب نمیکند اما پتانسیل گرمایش جهانی بالایی دارد و به روغن POE نیاز دارد.
تأسیسات و تهویهکمپرسور تبرید
Refrigeration compressor
کمپرسور تبرید قلب چرخهٔ سرمایش است و بخار کمفشار اواپراتور را مکیده، فشرده و بهصورت بخار داغ و پرفشار به کندانسور میفرستد تا چرخهٔ تبرید بسته بماند. انواع رایج آن اسکرال، رفتوبرگشتی، اسکرو و سانتریفیوژ است و روغن مخصوص، پمپ روغن و خنککاری آن برای دوام یاتاقانها ضروری است.
تأسیسات و تهویهسیکل تبرید
Refrigeration cycle
سیکل تبرید تراکم بخار چهار فرآیند دارد: تبخیر مبرد در فشار کم و جذب گرما در اواپراتور، تراکم بخار توسط کمپرسور، میعان و دفع گرما در کندانسور، و کاهش فشار مایع در شیر انبساط. این چرخه گرما را از فضای سرد برمیدارد و با صرف کار کمپرسور آن را به محیط گرمتر منتقل میکند.
تأسیسات و تهویهترمز بازیابنده
Regenerative braking
ترمز بازیابنده روشی است که در آن موتور الکتریکی در حالت مولد کار میکند و انرژی جنبشی خودرو را به برق تبدیل و در باتری ذخیره میکند. گشتاور مقاوم آن سرعت را کاهش میدهد و در خودروهای هیبریدی و برقی، سهم بزرگی از ترمزگیری روزمره را بر عهده دارد.
خودرو و حملونقلبتن مسلح
Reinforced concrete
بتن مسلح ترکیبی از بتن و آرماتور است که در آن میلگردهای فولادی وظیفهٔ تحمل کشش و برش را بر عهده میگیرند، زیرا بتن بهتنهایی در کشش بسیار ضعیف است. همکاری بتن و فولاد به دلیل ضریب انبساط حرارتی نزدیک و چسبندگی مناسب آنها امکانپذیر است.
عمران و ساختمانآرماتور
Reinforcing bar
آرماتور به میلگردهای فولادی گفته میشود که در سازههای بتن مسلح برای تحمل نیروهای کششی و برشی و کنترل ترکخوردگی به کار میروند. مشخصات مکانیکی آرماتور مانند تنش تسلیم، مقاومت کششی و شکلپذیری، مبنای محاسبات طراحی بتن مسلح است.
عمران و ساختمانرله
Relay
رله کلید الکتریکی کنترلشده با سیگنال است که با جریان کم، مدار قدرت بزرگتری را قطع و وصل میکند. رلهها در حفاظت، فرمان و اتوماسیون کاربرد گسترده دارند و انواع حفاظتی آنها خطاها را تشخیص میدهند.
برق و الکترونیکشیر تخلیه
Relief valve
شیر تخلیه نوعی شیر ایمنی است که بهتدریج و متناسب با افزایش فشار باز میشود و عمدتاً برای سیالات مایع به کار میرود. تفاوت آن با شیر اطمینان در رفتار باز شدن است: شیر اطمینان جهشی و شیر تخلیه تدریجی باز میشود.
مکانیک و پایپینگRFI (درخواست اطلاعات)
Request for Information
RFI درخواست رسمی برای رفع ابهام یا تناقض در نقشهها، مشخصات فنی یا شرایط اجرا است که از پیمانکار به مشاور یا کارفرما ارسال و پاسخ آن بخشی از مستندات پروژه میشود. RFI ابزار جلوگیری از اجرای اشتباه و ثبت مبنای تصمیمهای فنی است.
مدیریت پروژهRFP (درخواست پیشنهاد)
Request for Proposal
RFP سندی است که کارفرما برای دریافت پیشنهاد فنی و مالی در پروژههای پیچیده منتشر میکند و در آن نیاز، معیارهای ارزیابی و شرایط قراردادی مشخص میشود. تفاوت RFP با استعلام قیمت (RFQ) در این است که در RFP راهحل و روش کار نیز خواسته میشود.
کسبوکار و اداریاستعلام قیمت (RFQ)
Request for Quotation
استعلام قیمت سندی است که خریدار برای دریافت پیشنهاد قیمت و شرایط تحویل به فروشندگان ارسال میکند. RFQ خوب شامل مشخصات فنی دقیق، مقدار، زمان تحویل و شرایط بازرسی است تا پیشنهادها قابلمقایسه باشند.
عمومی مهندسیکلید محافظ جان (RCD)
Residual current device
کلید محافظ جان جریان نشتی به زمین را تشخیص میدهد و در کسری از ثانیه مدار را قطع میکند؛ حفاظت اصلی جان افراد در برابر برقگرفتگی است. آستانهٔ عملکرد آن معمولاً ۳۰ میلیآمپر برای حفاظت افراد است.
برق و الکترونیکRTD (مقاومت حرارتی)
Resistance temperature detector
RTD سنسور دمایی است که با تغییر مقاومت الکتریکی یک سیم (معمولاً پلاتینی با ۱۰۰ اهم در صفر درجه) دما را اندازه میگیرد. دقت و پایداری آن از ترموکوپل بیشتر و بازهٔ دمایی محدودتر است.
ابزار دقیق و اتوماسیونجوش مقاومتی
Resistance welding
جوش مقاومتی فرآیندی است که در آن جریان زیاد و ولتاژ کم از میان قطعات عبور میکند و مقاومت تماس، حرارت لازم برای ذوب موضعی و تشکیل اتصال را تأمین میکند. فشار الکترودها همزمان اعمال میشود و نقطهجوش، درزجوش و جوش زائدهای گونههای مهم آناند.
جوش و بازرسیرزیستور (مقاومت)
Resistor
رزیستور قطعهٔ غیرفعالی است که جریان عبوری را محدود و ولتاژ را تقسیم میکند؛ مقدار آن بر حسب اهم و توان مجاز آن بر حسب وات بیان میشود. این قطعه در بایاس ترانزیستور، محدودسازی جریان دیود نورگسیل و تعیین بهرهٔ تقویتکننده به کار میرود.
برق و الکترونیکرزولوشن (تفکیکپذیری)
Resolution
رزولوشن کوچکترین تغییری است که یک ابزار اندازهگیری میتواند نشان دهد؛ مثلاً مولتیمتر با رزولوشن ۰٫۰۱ ولت، تغییرهای یکصدم ولتی را نمایش میدهد. رزولوشن بالا الزاماً به معنای دقت بالا نیست.
عمومی مهندسیتسطیح منابع
Resource leveling
تسطیح منابع فرآیند هموارسازی تخصیص منابع پروژه است تا اوجهای مصرف کاهش یابد و منابع از ظرفیت موجود فراتر نروند؛ در این فرآیند ممکن است فعالیتهای غیربحرانی جابهجا شوند و تاریخ پایان پروژه تغییر کند. هدف، ساخت زمانبندی اجراپذیر با منابع واقعی است.
مدیریت پروژهماسک تنفسی
Respirator
ماسک تنفسی وسیلهٔ حفاظت فردی است که با فیلتر یا منبع هوای مستقل، راههای تنفسی را از گردوغبار، بخار، گاز یا کمبود اکسیژن محافظت میکند. انواع تصفیهکنندهٔ هوا (نیمصورت و تمامصورت) و تأمینکنندهٔ هوا کاربردهای متفاوتی دارند.
ایمنیفیلتر تنفسی
Respirator filter
فیلتر تنفسی قطعهٔ جداشدنی ماسک است که هوا را پیش از ورود به ریه پاک میکند؛ فیلترهای مکانیکی ذرات و کارتریجهای شیمیایی گاز و بخار را جذب میکنند. کلاس و رنگ فیلتر، نوع آلایندهای را که برای آن ساخته شده نشان میدهد.
ایمنیحفاظت تنفسی
Respiratory protection
حفاظت تنفسی استفاده از ماسک و فیلتر مناسب برای جلوگیری از ورود آلایندهها یا کمبود اکسیژن به ریههاست. انتخاب فیلتر بر اساس نوع آلاینده و غلظت آن انجام میشود.
ایمنیREST API
REST API
REST API سبک معماری سرویسهای وب است که منابع را با نشانی مشخص و عملیات استاندارد HTTP مانند GET، POST، PUT و DELETE در دسترس میگذارد. بیحالت بودن درخواستها، مقیاسپذیری و سادگی کشکردن را در آن آسان میکند.
نرمافزار و دادهخار (حلقه نگهدارنده)
Retaining ring
خار حلقهٔ فنری فلزی است که درون شیاری روی شفت یا داخل سوراخ جا میگیرد و از جابهجایی محوری قطعاتی مانند یاتاقان و پولی جلوگیری میکند. خارها در دو نوع داخلی و خارجی ساخته میشوند و با انبردست مخصوص نصب و باز میشوند.
مکانیک و پایپینگپروکسی معکوس
Reverse proxy
پروکسی معکوس در مقابل سرورها مینشیند و درخواست کلاینتهای اینترنتی را به سرویسهای داخلی هدایت میکند. توزیع بار، پایاندهی TLS، کش و پنهانکردن توپولوژی داخلی، کارهای اصلی آن است.
نرمافزار و دادهبازنگری
Revision
بازنگری، تغییر هدفمند محتوای یک سند پس از تأیید اولیهٔ آن است که با ثبت دلیل، تأیید مجدد و بهروزرسانی نسخه همراه میشود. بازنگری میتواند جزئی (اصلاح یک بند) یا کلی (بازنویسی سند) باشد و باید از همان گردشکار تأیید عبور کند.
کیفیت و مدیریتبازکاری
Rework
بازکاری، مجموعه عملیات اضافی روی محصول نامنطبق است تا آن را با مشخصات اولیه منطبق کند؛ مانند جوشکاری مجدد، ماشینکاری اصلاحی یا رنگآمیزی دوباره. بازکاری مجاز نیست ابعاد یا عملکرد سایر مشخصهها را از تلرانس خارج کند.
کیفیت و مدیریتگسکت رینگجوینت
Ring joint gasket
گسکت رینگجوینت حلقهای فلزی با مقطع بیضی، هشتضلعی یا دلتا است که در شیار ماشینکاریشدهٔ فلنج مینشیند و آببندی فلز-فلز را با فشار تماس بالا ایجاد میکند. این گسکت برای فشارهای بالا و سرویسهای حساس گازی طراحی شده است.
مکانیک و پایپینگارزیابی ریسک
Risk assessment
ارزیابی ریسک فرآیند شناسایی خطرات، تحلیل شدت و احتمال وقوع و تعیین کنترلهای لازم است. خروجی آن اولویتبندی اقدامات کاهش ریسک است، نه فهرستی از ترسها.
ایمنیمدیریت ریسک
Risk management
مدیریت ریسک، فرآیند نظاممند شناسایی، تحلیل، ارزیابی، پاسخ و پایش عدمقطعیتهایی است که میتواند به اهداف سازمان ضربه بزند؛ این فرآیند ریسکهای فرصتآفرین را نیز در نظر میگیرد. مدیریت ریسک در سطح راهبردی، پروژه، فرآیند و محصول اجرا میشود.
کیفیت و مدیریتماتریس ریسک
Risk matrix
ماتریس ریسک جدولی است که شدت پیامد را در احتمال وقوع ضرب میکند و سطح ریسک هر سناریو را بهصورت کیفی یا نیمهکمّی نشان میدهد. از آن برای اولویتبندی اقدامات کاهش ریسک و تعیین الزامات SIL در پروژهها استفاده میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونRPN (عدد اولویت ریسک)
Risk priority number
RPN یا عدد اولویت ریسک، حاصلضرب سه امتیاز شدت، احتمال وقوع و احتمال کشف در تحلیل FMEA است و عددی بین ۱ تا ۱۰۰۰ به دست میدهد. این عدد برای اولویتبندی حالات خرابی و تعیین اینکه کدام حالت نیاز به اقدام کاهشی دارد، به کار میرود.
کیفیت و مدیریتبرآورد ریسک
Risk quantification
برآورد ریسک فرآیند تعیین کمّی احتمال وقوع و شدت اثر ریسکهای شناساییشده بر زمان و هزینهٔ پروژه است که با روشهایی مانند برآورد سهنقطهای، شبیهسازی مونتکارلو یا درخت تصمیم انجام میشود. خروجی آن رتبهبندی ریسکها و مبنای تعیین ذخیرهٔ احتیاطی است.
مدیریت پروژهثبت ریسک
Risk register
ثبت ریسک سند زندهای است که ریسکهای شناساییشدهٔ پروژه را با احتمال، شدت اثر، مالک، پاسخ برنامهریزیشده و وضعیت پیگیری فهرست میکند. این سند در جلسات دورهای بازنگری و بهروزرسانی میشود و مبنای تصمیمگیری مدیریتی دربارهٔ اولویتهاست.
مدیریت پروژهپاسخ به ریسک
Risk response
پاسخ به ریسک اقدام برنامهریزیشده برای کاهش احتمال یا اثر ریسک است؛ راهبردهای اصلی شامل اجتناب، انتقال، کاهش و پذیرش میشوند و برای ریسکهای فرصت نیز بهرهبرداری و تقویت به کار میرود. هر پاسخ باید مالک، زمانبندی و بودجهٔ مشخص داشته باشد.
مدیریت پروژهپرچ
Rivet
پرچ بست فلزی یکتکه و بدون رزوه است که با تغییر شکل سر آن، دو یا چند قطعه را به هم میچسباند و اتصال غیرقابلبازکردن میسازد. پرچکاری در سازههای سبک، کانالها، سازههای آلومینیومی و مخازن قدیمی کاربرد دارد.
مکانیک و پایپینگتست سختی راکول
Rockwell hardness test
تست سختی راکول سختی ماده را از افزایش عمق فرورفتگی در اثر بارگذاری سنجهٔ فولادی یا کاربید تنگستن اندازهگیری میکند و نتیجه را بهصورت عدد راکول با مقیاس A، B، C و مانند آن گزارش میدهد. مقیاس C برای فولادهای سختشده رایجترین است.
مواد و آزمونرولبرینگ
Roller bearing
رولبرینگ یاتاقان غلتشی است که بهجای ساچمه از غلتکهای استوانهای، مخروطی یا سوزنی استفاده میکند؛ به همین دلیل سطح تماس بزرگتری دارد و ظرفیت بار بالاتری را تحمل میکند. رولبرینگها برای بارهای سنگین و ضربهای مناسبترند، اما سرعت مجاز آنها کمتر از بلبرینگ است.
مکانیک و پایپینگترموستات اتاق
Room thermostat
ترموستات وسیلهای است که دمای فضا یا سیال را اندازهگیری میکند و بر اساس نقطهٔ تنظیم، سیستم سرمایش یا گرمایش را روشن و خاموش یا بهصورت مدولاسیون کنترل مینماید. ترموستاتهای جدید برنامهپذیر و هوشمند با برنامهٔ زمانی، حالتهای کارکرد و اتصال به شبکه، مصرف انرژی را بهینه میکنند.
تأسیسات و تهویهتحلیل ریشهای (RCA)
Root cause analysis
تحلیل ریشهای روشی نظاممند برای رسیدن از نشانهٔ مشکل به علت بنیادی آن است؛ ابزارهایی مانند «چراهای پیاپی» و نمودار استخوانماهی در آن به کار میرود. ریشهٔ واقعی معمولاً در فرآیند است، نه در فرد.
کیفیت و مدیریتپاس ریشه
Root pass
پاس ریشه نخستین پاس جوش در اتصال لببهلب است که نفوذ کامل در ریشه و یکنواختی پشت جوش را تعیین میکند. عیوب این پاس مانند نفوذ ناقص، سوختگی و تخلخل، معمولاً با بازرسی رادیوگرافی یا چشمی آشکار میشود.
جوش و بازرسیجوش ریشه
Root pass
جوش ریشه نخستین پاس جوش در یک درز شیاری است که پس از آمادهسازی لبهها و پاسهای موقت اجرا میشود و مسئولیت نفوذ کامل و پیوند با سطح زیرین اتصال را بر عهده دارد. کیفیت این پاس تعیینکنندهٔ چگونگی اجرای پاسهای بعدی و نتیجهٔ آزمونهای غیرمخرب است.
جوش و بازرسیروتامتر
Rotameter
روتامتر یا فلومتر شیشهای، یک فلومتر متغیر سطح مقطع است که شناور آن با تغییر دبی در لولهٔ مخروطی بالا و پایین میرود. قرائت آن مستقیم و محلی است و برای دبیهای کوچک، سیالات شفاف و کاربردهای سادهٔ پایش جریان به کار میرود.
ابزار دقیق و اتوماسیونروتر
Router
روتر دستگاه لایهٔ سوم است که بستههای داده را میان شبکههای مختلف بر پایهٔ جدول مسیریابی هدایت میکند. اتصال شبکهٔ محلی به اینترنت، تفکیک سابنتها و مسیریابی میان سایتهای سازمانی از وظایف آن است.
نرمافزار و داده
واژههای حرف S
۱۳۰ واژهکمیتهٔ حفاظت فنی
Safety committee
کمیتهٔ حفاظت فنی گروهی متشکل از نمایندگان مدیریت و کارکنان است که مسائل ایمنی و بهداشت کارگاه را بهصورت دورهای بررسی و برای رفع آنها تصمیم و پیگیری میکند. این کمیته بازوی مشارکت کارکنان در ایمنی است.
ایمنیبرگهٔ اطلاعات ایمنی (SDS)
Safety data sheet
برگهٔ اطلاعات ایمنی سندی است که خطرات، ترکیب، روشهای ایمن کار و اقدامات اضطراری یک مادهٔ شیمیایی را طبق قالب استاندارد (GHS) توضیح میدهد. دسترسی به SDS برای هر مادهٔ شیمیایی محیط کار الزامی است.
ایمنیعینک ایمنی
Safety glasses
عینک ایمنی عینک سبکی است که عدسی مقاوم آن از پرتاب ذرات، گردوغبار و تراشه در کارهای سنگزنی، برش و کارگاهی از چشم محافظت میکند. نوع گاگل بستهٔ آن در برابر پاشش مایع و بخار شیمیایی نیز مانع میسازد.
ایمنیکلاه ایمنی
Safety helmet
کلاه ایمنی سر کارگر را در برابر ضربهٔ اجسام سقوطکننده، برخورد با سازه و در انواع برقی از تماس با هادی محافظت میکند. بدنهٔ کلاه، آویز داخلی و بند چانه، اجزای اصلی آن هستند.
ایمنیبازرسی ایمنی
Safety inspection
بازرسی ایمنی بررسی نظاممند وضعیت محل کار، تجهیزات و رفتار کارکنان برای شناسایی شرایط و اعمال ناایمن است که با چکلیست و تواتر مشخص انجام میشود. یافتههای آن به اقدام اصلاحی با مسئول و مهلت تبدیل میشود.
ایمنیSIS (سامانهٔ ابزار دقیق ایمنی)
Safety Instrumented System (SIS)
سامانهٔ ابزار دقیق ایمنی (SIS) مجموعهای مستقل از سنسور، واحد منطقی و عنصر نهایی است که در شرایط خطرناک، فرآیند را به وضعیت ایمن میبرد. طراحی و نگهداری آن بر پایهٔ سطح یکپارچگی ایمنی (SIL) و استاندارد IEC 61511 انجام میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونSIL (سطح یکپارچگی ایمنی)
Safety Integrity Level (SIL)
سطح یکپارچگی ایمنی (SIL) معیاری برای اطمینان از عملکرد یک تابع ایمنی است که از SIL 1 تا SIL 4 درجهبندی میشود. هر سطح، احتمال خرابی در تقاضا (PFD) مشخصی را تعیین میکند و سطح بالاتر، الزامات طراحی، آزمون و نگهداری سختگیرانهتری دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیونطناب ایمنی
Safety rope
طناب ایمنی طناب الیافی با استحکام و کشش مشخص است که برای مهار سقوط، نجات یا محدودسازی حرکت کارگر در ارتفاع به کار میرود. جنس الیاف (نایلون، پلیاستر) و قطر آن بر اساس بار و شرایط محیط انتخاب میشود.
ایمنیکفش ایمنی
Safety shoes
کفش ایمنی کفشی است که با سرپوش فولادی یا کامپوزیتی، پاشنهٔ مقاوم و کفی ضدلغزش، پا را از ضربه، سقوط اجسام، نفوذ اجسام تیز و لغزش محافظت میکند. انواع برقکار، ضدشیمیایی و ضدحرارت آن برای شرایط مختلف ساخته میشود.
ایمنیعلائم ایمنی
Safety signs
علائم ایمنی زبان بصری هشدار، ممنوعیت، الزام و راهنمای اضطراریاند؛ رنگ و شکل آنها استانداردشده است تا در هر محیطی قابل فهم باشند. علائم مکمل آموزش و کنترلهای مهندسیاند.
ایمنیآموزش ایمنی
Safety training
آموزش ایمنی فرآیند انتقال دانش و مهارتهای لازم برای شناسایی خطر و انجام ایمن کار به کارکنان است که شامل آموزش بدو ورود، آموزش تخصصی و بازآموزی دورهای میشود. اثربخشی آموزش با آزمون و مشاهدهٔ رفتار سنجیده میشود، نه با حضور در کلاس.
ایمنیشیر اطمینان (PSV)
Safety valve
شیر اطمینان تجهیز ایمنی حفاظتی است که با رسیدن فشار به مقدار تنظیمشده باز میشود و سیال را تخلیه میکند تا فشار مخزن یا خط از حد مجاز فراتر نرود. باز شدن آن جهشی است و برای سرویس بخار و گاز طراحی میشود.
مکانیک و پایپینگنمونهبرداری
Sampling
نمونهبرداری برداشتن بخشی از یک محموله، سیال یا محصول برای آزمون است؛ روش و تعداد نمونه باید نمایندهٔ کل باشد. نمونهٔ غیرنماینده، نتیجهٔ گمراهکننده میدهد.
کیفیت و مدیریتطرح نمونهبرداری
Sampling plan
طرح نمونهبرداری سند تعیینکنندهٔ اندازهٔ نمونه، روش انتخاب، معیار پذیرش و شرایط رد یک محموله است و بر پایهٔ استانداردهایی مانند ISO 2859 یا برنامهٔ کیفیت پروژه تدوین میشود. طرح روشن، قضاوت شخصی در پذیرش یا رد محموله را حذف میکند.
کیفیت و مدیریتماسه
Sand
ماسه سنگدانهٔ ریز بتن است که بیشتر دانههای آن از الک ۴٫۷۵ میلیمتر عبور میکند و از منابع طبیعی رودخانهای، معدن کوهی یا خردایش سنگ تولید میشود. کیفیت ماسه از نظر دانهبندی، درصد مواد ریزدانه و مواد آلی، مستقیماً بر کارایی و مقاومت بتن اثر میگذارد.
عمران و ساختمانفیلتر شنی
Sand filter
فیلتر شنی مخزنی پر از لایههای شن و ماسهٔ دانهبندیشده است که آب از آن عبور میکند و ذرات معلق و کدورت آن جدا میشود. این فیلتر بهعنوان پیشتصفیه در مدار آب برج خنککن و تأسیسات حرارتی بهکار میرود و با شستوشوی برگشتی تمیز میشود.
تأسیسات و تهویهسندبلاست
Sandblasting
سندبلاست روش آمادهسازی سطح با پاشیدن ذرات ساینده مانند ماسه یا گارنت با فشار هوا است تا زنگ، پوسته و آلودگی از سطح فولادی حذف شود و زبری مناسب چسبندگی رنگ ایجاد گردد. درجهٔ تمیزی آن با استانداردهای SSPC و ISO تعریف میشود.
مواد و آزمونداربست
Scaffolding
داربست سازهٔ موقتی است که سکوی کار و دسترسی در ارتفاع را برای کارگران و مصالح فراهم میکند و از لوله و اتصالات، قاب یا سیستمهای مدولار ساخته میشود. پایداری، ظرفیت بار و مهاربندی آن باید مطابق محاسبه و استاندارد باشد.
ایمنیفشردهسازی زمانی
Schedule crashing
فشردهسازی زمانی تکنیکی برای کوتاهکردن مدت پروژه با افزودن منابع، نیروی کار، شیفت کاری یا تجهیزات بیشتر است که معمولاً هزینهٔ مستقیم را افزایش میدهد. در این روش ابتدا فعالیتهای مسیر بحرانی با کمترین هزینهٔ تسریع فشرده میشوند.
مدیریت پروژهفهرستبها
Schedule of rates
فهرستبها سند مرجع قیمت واحد آیتمهای کاری است که شرح، واحد و بهای هر ردیف را تعیین میکند و مبنای برآورد و صورتوضعیت در قراردادهای مبتنی بر اندازهگیری است. فهرستبها بر پایهٔ نشریات سازمان برنامهوبودجه یا پایهٔ قیمت اختصاصی کارفرما تدوین میشود.
مدیریت پروژهشاخص عملکرد زمان (SPI)
Schedule Performance Index
شاخص عملکرد زمان (SPI) نسبت ارزش کسبشده به ارزش برنامهای است و سرعت پیشرفت را میسنجد؛ مقدار بزرگتر از یک یعنی جلوتر از برنامه و کوچکتر از یک یعنی عقبماندگی زمانی. SPI در پایان پروژه به یک نزدیک میشود و تفسیر آن باید محتاطانه باشد.
مدیریت پروژهواریانس زمان (SV)
Schedule Variance
واریانس زمان (SV) تفاضل ارزش کسبشده و ارزش برنامهای است و انحراف زمانی پروژه را بر حسب واحد پول یا ارزش بیان میکند. مقدار منفی SV به معنای عقببودن از برنامه و مقدار مثبت به معنای جلوتر بودن از آن است.
مدیریت پروژهدیود شاتکی
Schottky diode
دیود شاتکی بهجای پیوند نیمههادی از تماس فلز-نیمههادی استفاده میکند و به همین دلیل افت ولتاژ هدایت پایین و سرعت بازیابی بالایی دارد. این قطعه در منابع تغذیهٔ سوئیچینگ و مدارهای فرکانسبالا برای کاهش تلفات به کار میرود.
برق و الکترونیکامحا
Scrap
امحا، کنارگذاری قطعی محصول یا مواد نامنطبق بهگونهای است که امکان استفادهٔ مجدد یا ورود دوبارهٔ آن به چرخهٔ تولید وجود نداشته باشد. امحا آخرین گزینهٔ تعیین تکلیف محصول نامنطبق است و باید با مجوز و ثبت رسمی انجام شود.
کیفیت و مدیریتکمپرسور اسکرو
Screw compressor
کمپرسور اسکرو نوعی کمپرسور جابهجایی مثبت است که با درگیری دو روتور مارپیچ، حجم هوای محبوس بین پرهها را کاهش میدهد و فشار پیوسته و بدون ضربان تولید میکند. این کمپرسورها در ظرفیتهای متوسط تا بالا، پرکاربردترین گزینهٔ هوای فشردهٔ صنعتیاند.
مکانیک و پایپینگلولهٔ بدون درز
Seamless pipe
لولهٔ بدون درز از نفوذ میلهٔ فولادی داغ و نورد تولید میشود و درز جوش طولی ندارد؛ همین ویژگی آن را برای سرویسهای فشار بالا و دما بالا مناسب میکند. ردهبندی ابعادی آن استانداردشده است.
مکانیک و پایپینگکمربند ایمنی
Seat belt
کمربند ایمنی سامانهٔ مهار سرنشین است که با محدودکردن جابهجایی بدن در برخورد، از پرتابشدن و برخورد با اجزای کابین جلوگیری میکند. سامانهٔ پیشکشنده با پیچندهٔ انفجاری، لقی کمربند را در لحظهٔ برخورد حذف میکند.
خودرو و حملونقلآزمون نشتی نشیمن
Seat leakage test
آزمون نشتی نشیمن، آزمون پذیرش شیر است که میزان عبور سیال از نشیمن بستهشده را اندازه میگیرد و بر پایهٔ ردهٔ نشتی — Rate A تا G در API 598 — طبقهبندی میشود. نتیجهٔ آن نشان میدهد شیر برای سرویس قطعکننده مناسب است یا نه.
مکانیک و پایپینگممیزی ثانی
Second-party audit
ممیزی ثانی، ممیزی تأمینکننده یا پیمانکار توسط خریدار است تا اطمینان حاصل شود محصول یا خدمت خریداریشده الزامات قرارداد و کیفیت را برآورده میکند. این ممیزی بخشی از ارزیابی و تأیید صلاحیت زنجیرهٔ تأمین است.
کیفیت و مدیریتسنسور
Sensor
سنسور عنصری است که یک کمیت فیزیکی مانند دما، فشار، سطح یا دبی را به سیگنال الکتریکی قابل پردازش برای سیستم کنترل تبدیل میکند. سنسور نخستین حلقهٔ زنجیرهٔ اندازهگیری است و دقت، پایداری و بازهٔ کاری آن مستقیماً کیفیت کنترل فرآیند را تعیین میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونتفکیکگر
Separator
تفکیکگر مخزنی است که جریان چاه در آن با کاهش سرعت و تغییر مسیر، به فازهای نفت، گاز و آب جدا میشود و بر اساس اندازهٔ قطرات و زمان ماند طراحی میگردد. جداسازها بر اساس شکل (افقی، عمودی یا کروی) و تعداد فاز دستهبندی میشوند.
نفت، گاز و پتروشیمیسرور
Server
سرور رایانه یا سرویسی است که منابع پردازشی، داده یا سرویسهای نرمافزاری را در اختیار کلاینتهای شبکه میگذارد و پیوسته روشن میماند. سرورها به وب، فایل، ایمیل و پایگاه داده تقسیم میشوند و در اتاق سرور با برق اضطراری و خنککاری نگهداری میشوند.
نرمافزار و دادهنشست
Session
نشست بازهٔ تعامل پیوستهٔ کاربر با سامانه پس از ورود است که سامانه در آن وضعیت کاربر را نگه میدارد. شناسهٔ نشست در کوکی یا توکن نگهداری میشود و پایان یا انقضای نشست، دسترسی کاربر را قطع میکند.
نرمافزار و دادهنقطهٔ تنظیم
Setpoint
نقطهٔ تنظیم مقدار هدفی است که کنترلر باید متغیر فرآیندی را به آن برساند یا در آن نگه دارد؛ مانند دمای ۸۵ درجه برای یک مخزن. تعیین صحیح آن بر پایهٔ الزامات فرآیند و با در نظر گرفتن محدودیتهای تجهیزات انجام میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیوندرجهٔ شدت
Severity
درجهٔ شدت در FMEA، معیار بزرگی اثر یک حالت خرابی بر محصول، مشتری یا ایمنی است و معمولاً روی مقیاس ۱ تا ۱۰ رتبهبندی میشود؛ نمرهٔ ۱۰ به خرابیهای ایمنی یا نقض مقررات اختصاص دارد. شدت، ویژگی ذاتی اثر است و با بهبود کنترلهای کشف تغییر نمیکند.
کیفیت و مدیریتشدت حادثه
Severity rate
شدت حادثه شاخصی است که روزهای ازکارافتادگی ناشی از حوادث را نسبت به مجموع ساعتهای کار میسنجد و معمولاً بر پایهٔ یک میلیون ساعت کار بیان میشود. این شاخص، سنگینی پیامد حوادث را در کنار تعداد آنها نشان میدهد.
ایمنیشافت (محور)
Shaft
شافت میلهٔ دواری است که گشتاور را منتقل میکند و قطعاتی مانند چرخدنده، پولی و یاتاقان را روی خود نگه میدارد. جنس شافت معمولاً فولاد کربنی یا آلیاژی عملیات حرارتیشده است و قطر آن بر اساس تنش پیچشی، خمشی و خیز مجاز تعیین میشود.
مکانیک و پایپینگهممحوری (الاینمنت)
Shaft alignment
هممحوری تنظیم موقعیت دو محور متصل به کوپلینگ است تا محورهای هندسی آنها در امتداد یک خط قرار گیرند. ناهممحوری موازی یا زاویهای، نیروی متناوب به یاتاقانها وارد میکند و باعث ارتعاش، گرمشدن و فرسایش آببندها میشود.
مکانیک و پایپینگغلاف محور (شفتکاسهای)
Shaft sleeve
غلاف محور استوانهٔ فلزی دقیقی است که روی شفت نصب میشود و آن را از سایش ناشی از پکینگ، آببند مکانیکی و حلقهٔ آببندی محافظت میکند. در پمپها، غلاف بهعنوان قطعهٔ مصرفی ارزان، شفت گرانقیمت را سالم نگه میدارد.
مکانیک و پایپینگدیوار برشی
Shear wall
دیوار برشی دیوار بتنی مسلح یا فولادی است که برای تحمل نیروهای جانبی زلزله و باد و کنترل تغییرمکان جانبی ساختمان طراحی میشود. این دیوار با سختی بالا بخش عمدهٔ برش پایه را جذب میکند و آرماتوربندی ناحیهٔ مرزی آن بر اساس ضوابط لرزهای انجام میشود.
عمران و ساختمانجوش قوسی دستی
Shielded metal arc welding
جوش قوسی دستی (SMAW) فرآیندی است که در آن قوس الکتریکی بین الکترود پوششدار مصرفشدنی و قطعهکار برقرار میشود و حرارت قوس، فلز پایه و نوک الکترود را ذوب میکند. گازهای سوختن پوشش، حوضچهٔ مذاب را از هوا محافظت و سربارهٔ آن سطح جوش را میپوشاند.
جوش و بازرسیگاز محافظ
Shielding gas
گاز محافظ گازی است که در جوشکاری قوسی، حوضچهٔ جوش را از تماس با هوا حفظ میکند و ترکیب آن بر رفتار قوس و کیفیت جوش اثر دارد. آرگون، CO2 و مخلوطهای آنها رایجتریناند.
جوش و بازرسیکمکفنر
Shock absorber
کمکفنر میراکنندهٔ هیدرولیکی یا گازی است که نوسان فنر را با تبدیل انرژی به گرما خاموش میکند و از پرش بیپایان بدنه پس از دستانداز جلوگیری مینماید. نوع دوجداره و تکجدارهٔ گازی تحت فشار، دو طرح رایج آناند.
خودرو و حملونقلاتصال کوتاه
Short circuit
اتصال کوتاه برقراری مسیری با مقاومت بسیار کم بین دو نقطه با اختلاف پتانسیل است که جریان بسیار بزرگی ایجاد میکند. این جریان میتواند تجهیزات را تخریب کند و منشأ حریق یا قوس الکتریکی باشد.
برق و الکترونیکشاتبلاست
Shot blasting
شاتبلاست تمیزکاری سطح با پرتاب ساچمهٔ فولادی گرد است که با دستگاه توربینی یا چرخ سایشی انجام میشود و آلودگیها را با ایجاد زبری یکنواخت حذف میکند. از آن برای آمادهسازی سطح در کارگاههای بسته و پروفیلهای سبک استفاده میشود.
مواد و آزمونراکتور موازی
Shunt reactor
راکتور موازی یک سلف قدرت است که میان فاز و زمین یا میان فازها بسته میشود تا توان راکتیو خازنی خطوط و کابلهای بلند را جذب و از افزایش ولتاژ در بارهای سبک جلوگیری کند. کاربرد اصلی آن در شبکههای انتقال و کابلهای طولانی زیرزمینی است.
برق و الکترونیکSIEM
SIEM
SIEM سامانهٔ مدیریت اطلاعات و رخدادهای امنیتی است که لاگ منابع گوناگون — سرورها، فایروال، سامانهٔ تشخیص نفوذ و برنامهها — را جمع، همبسته و تحلیل میکند. هدف آن، کشف رخدادهای امنیتی و پشتیبانی از بررسی و پاسخ به حادثه است.
نرمافزار و دادهایزولاتور سیگنال
Signal isolator
ایزولاتور سیگنال با جداسازی گالوانیکی ورودی و خروجی، از انتقال نویز، جریان سرگردان و اختلاف پتانسیل بین تجهیزات میدانی و سیستم کنترل جلوگیری میکند. این ماژول معمولاً در مسیر سیگنال ۴ تا ۲۰ میلیآمپر و در تابلو کنترل نصب میشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونمیکروسیلیس
Silica fume
میکروسیلیس یا دودهٔ سیلیس محصول جانبی صنایع فروآلیاژ است که ذرات آن حدود صد برابر ریزتر از ذرات سیمان بوده و با خاصیت پوزولانی بالا، مقاومت و نفوذناپذیری بتن را بهبود میدهد. این ماده در بتنهای پرمقاومت، سازههای دریایی و ترمیم سازههای بتنی به کار میرود.
عمران و ساختمانسیلیسیم
Silicon
سیلیسیم عنصر آلیاژی اکسیژنزدا در فولادسازی است که در مقادیر کم استحکام فولاد را بالا میبرد و در مقادیر بالاتر در فولادهای سیلیسیمی الکتریکی و چدنها به کار میرود. سیلیسیم همچنین برای بهبود سیالیت آلیاژهای ریختهگری و آلومینیوم افزوده میشود.
مواد و آزمونSSO
Single sign-on
SSO یا ورود یکپارچه روشی است که کاربر با یک بار احراز هویت، به چند سامانهٔ سازمانی دسترسی میگیرد. این روش تعداد رمزهای عبور، بار پشتیبانی و خطر بازاستفادهٔ رمز عبور را کاهش میدهد و مدیریت دسترسیها را متمرکز میکند.
نرمافزار و دادهشش سیگما
Six sigma
شش سیگما رویکردی دادهمحور برای کاهش نقص و تغییرپذیری فرآیند است که با هدف رسیدن به نرخ نقص کمتر از ۳٫۴ در هر یک میلیون فرصت، یعنی سطح شش سیگما، شناخته میشود. این رویکرد ترکیبی از آمار، ابزارهای کیفیت و ساختار پروژهای DMAIC است.
کیفیت و مدیریتسرباره
Slag
سرباره محصول جانبی ذوب آهن در کورهٔ بلند است که پس از سردکردن سریع به شکل دانهٔ شیشهای درآمده و در آسیاب به پودر ریز سرباره تبدیل میشود. استفادهٔ آن بهجای بخشی از سیمان، مقاومت بلندمدت و دوام بتن در محیطهای سولفاته را افزایش میدهد.
عمران و ساختمانپتک
Sledgehammer
پتک چکش سنگین با سر فولادی و دستهٔ بلند است که برای ضربههای پرانرژی در نصب، جااندازی و شکستن قطعات به کار میرود. وزن آن معمولاً بین ۲ تا ۱۰ کیلوگرم و شکل سر آن تخت یا مخروطی است.
مکانیک و پایپینگفلنج اسلیپآن
Slip-on flange
فلنج اسلیپآن فلنجی است که لوله از داخل آن میگذرد و با دو جوش گوشهای — یکی در داخل و یکی در بیرون — به لوله متصل میشود. ساخت و نصب آن سادهتر و ارزانتر از فلنج گردندار است، اما مقاومت خستگی کمتری دارد.
مکانیک و پایپینگاسلامپ
Slump
اسلامپ معیار سنجش کارایی یا روانی بتن تازه است که با مخروط اسلامپ اندازهگیری میشود و مقدار نشست بتن پس از برداشتن قالب بر حسب میلیمتر گزارش میشود. اسلامپ زیاد نشانهٔ روانی و خطر جداشدگی و اسلامپ کم نشانهٔ خشکی و سختی اجراست.
عمران و ساختمانشبکهٔ هوشمند
Smart grid
شبکهٔ هوشمند شبکهٔ برقی است که با حسگرها، ارتباطات دوطرفه و سامانههای کنترل، جریان انرژی و داده را میان تولیدکنندگان، بهرهبردار و مصرفکنندگان مدیریت میکند. هدف آن افزایش قابلیت اطمینان، بهرهوری انرژی و پذیرش منابع تجدیدپذیر است.
برق و الکترونیکدتکتور دود
Smoke detector
دتکتور دود آشکارسازی است که ذرات معلق ناشی از احتراق را در مراحل اولیهٔ حریق تشخیص میدهد و سیگنال هشدار به پنل اعلام حریق میفرستد. نوع فوتوالکتریک بر پراکندگی نور و نوع یونیزاسیون بر تغییر جریان یونیزهٔ داخل اتاقک کار میکند.
ایمنی حریقSNT-TC-1A
SNT-TC-1A
SNT-TC-1A رویهٔ توصیهشدهٔ انجمن ASNT برای صلاحیتسنجی و گواهی پرسنل آزمونهای غیرمخرب است که چهارچوب آموزش، تجربه و آزمون هر سطح را پیشنهاد میدهد. این سند باید توسط سازمان کارفرما به رویهٔ نوشتهشدهٔ خود تبدیل شود تا مبنای گواهیدهی قرار گیرد.
جوش و بازرسیاسنابر
Snubber circuit
اسنابر مداری کوچک از مقاومت، خازن و گاهی دیود است که در موازی با کلید یا در دو سر بار نصب میشود تا انرژی گذرای کلیدزنی را جذب کند. این مدار نرخ افزایش ولتاژ و جریان را محدود میکند و عمر کلید نیمههادی را افزایش میدهد.
برق و الکترونیکجوش سوکتی
Socket weld
جوش سوکتی اتصالی است که در آن لوله در پریز اتصال فرو میرود و با یک جوش گوشهای به آن متصل میشود. این اتصال برای سایزهای کوچک — معمولاً NPS ۲ و کمتر — و فشارهای بالا رایج است و آمادهسازی پخ لبه لازم ندارد.
جوش و بازرسینیلینگ
Soil nailing
نیلینگ روش پایدارسازی گودبرداری است که در آن میلههای فولادی با زاویهٔ ملایم در خاک حفاری و با دوغاب سیمان تزریق میشوند و سپس روی سطح، شبکهٔ آرماتور و شاتکریت اجرا میشود. این روش برای گودبرداری در خاکهای چسبنده با عمق متوسط و فضای اجرایی محدود مناسب است.
عمران و ساختماناینورتر خورشیدی
Solar inverter
اینورتر خورشیدی مبدلی است که جریان مستقیم پنلها را به جریان متناوب همفرکانس با شبکه تبدیل میکند و وظیفهٔ ردیابی نقطهٔ بیشینه توان و حفاظتهای اتصال به شبکه را نیز بر عهده دارد. اینورتر رشتهٔ مرکزی، ریزاینورتر و اینورتر هایبرید انواع رایج آن هستند.
برق و الکترونیکپنل خورشیدی
Solar panel
پنل خورشیدی مجموعهای از سلولهای فتوولتائیک است که نور خورشید را مستقیماً به جریان الکتریکی مستقیم تبدیل میکند. ولتاژ و جریان خروجی آن به شدت تابش، دمای سلول و نقطهٔ کار روی منحنی جریان-ولتاژ وابسته است.
برق و الکترونیکپنل خورشیدی حرارتی
Solar thermal collector
پنل خورشیدی حرارتی صفحهٔ جاذبی است که با جذب تابش خورشید، سیال درون خود مانند آب یا محلول ضدیخ را گرم میکند و گرما را به مخزن یا مدار گرمایش منتقل میسازد. انواع اصلی آن کلکتور تخت، لولهٔ خلأ و کلکتور متمرکزکننده است و بازده آن به زاویهٔ نصب، تابش و اختلاف دمای سیال با محیط بستگی دارد.
تأسیسات و تهویهآبگرمکن خورشیدی
Solar water heater
آبگرمکن خورشیدی مجموعهای از کلکتور خورشیدی، مخزن ذخیره، لولهکشی و کنترل است که با انرژی خورشید آب گرم مصرفی را تأمین میکند. در نوع ترموسیفون مخزن بالای کلکتور است و در نوع پمپدار سیال با پمپ میان کلکتور و مخزن گردش میکند؛ سیستمهای بزرگ مبدل و منبع انبساط جداگانه دارند.
تأسیسات و تهویهماسک لحیم
Solder mask
ماسک لحیم لایهٔ نازک پلیمری عایقی است که روی برد مدار چاپی پوشانده میشود و همهجا جز پدهای لحیمکاری را میپوشاند. این لایه از اتصال کوتاه ناخواسته هنگام لحیمکاری، خوردگی مسیرها و نفوذ رطوبت جلوگیری میکند.
برق و الکترونیکلحیمکاری
Soldering
لحیمکاری اتصال فلزات با فلز پرکنندهای است که دمای ذوب آن زیر ۴۵۰ درجهٔ سلسیوس است و بدون ذوب قطعهکار، پیوند را برقرار میکند. آلیاژهای قلع-سرب یا بدون سرب پرکاربردترین پرکنندهها هستند و آلیاژهای لحیم در مقایسه با بریزینگ، استحکام پایینتری دارند.
جوش و بازرسیشیر برقی
Solenoid valve
شیر برقی شیری است که با نیروی مغناطیسی بوبین، سوزن یا دیسک داخلی را حرکت میدهد و مسیر سیال را بهصورت خودکار باز یا بسته میکند. این شیرها فرمان الکتریکی کمقدرت را به عملکرد قطع و وصل سیال در خطوط هوا، آب و روغن تبدیل میکنند.
مکانیک و پایپینگرلهٔ حالت جامد (SSR)
Solid-state relay
رلهٔ حالت جامد کلید الکترونیکی بدون جزء متحرک است که با فرمان کنترلی کمتوان، بار AC یا DC را وصل و قطع میکند. نبود کنتاکت مکانیکی، عمر بالا، سرعت زیاد و بیصدایی کلیدزنی را به دنبال دارد.
برق و الکترونیکگاز ترش
Sour gas
گاز ترش گازی است که سولفید هیدروژن و گاه دیاکسید کربن قابلتوجه دارد و به همین دلیل خورنده و سمی است و پیش از فروش یا فرآورش باید شیرینسازی شود. ترشی گاز بر اساس درصد H2S و فشار جزئی آن تعیین میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیشمع موتور
Spark plug
شمع قطعهٔ جرقهزن موتور بنزینی است که ولتاژ بالا را در فاصلهٔ الکترودها تخلیه میکند و مخلوط سوخت و هوا را مشتعل میسازد. فاصلهٔ الکترود، جنس آن مانند نیکل، پلاتین یا ایریدیوم و درجهٔ حرارتیاش بر کیفیت احتراق اثر میگذارد.
خودرو و حملونقلوایر شمع
Spark plug wire
وایر شمع کابل انتقال ولتاژ بالا از کوئل یا دلکو به شمع است که باید عایق قوی و مقاومت مهارشده داشته باشد تا جرقه بیافت نکند. ساختار آن معمولاً رشتهٔ کربنی یا سیمپیچی مقاومتی است تا نویز الکترومغناطیسی محدود بماند.
خودرو و حملونقلحد مشخصات
Specification limit
حد مشخصات، مرز قابلقبولی است که طراحی، مشتری یا استاندارد برای یک مشخصه تعیین میکند و محصول باید در آن محدوده باشد؛ مانند قطر ۵۰±۰٫۱ میلیمتر. حد مشخصات با حد کنترل آماری متفاوت است: اولی الزام بیرونی و دومی رفتار طبیعی فرآیند است.
کیفیت و مدیریتاسپکتکل بلایند
Spectacle blind
اسپکتکل بلایند صفحهای دوطرفه به شکل عینک است که یک طرف آن باز (رینگ) و طرف دیگر بسته (بلایند) است؛ با چرخاندن آن، خط بدون بازکردن کامل فلنجها قطع یا وصل میشود. ضخامت آن بر پایهٔ فشار طراحی محاسبه میشود.
مکانیک و پایپینگگسکت اسپیرال
Spiral wound gasket
گسکت اسپیرال گسکتی نیمهفلزی است که از نوار فلزی V شکل و پرکنندهٔ نرم مانند گرافیت یا PTFE بهصورت مارپیچ ساخته میشود و معمولاً حلقهٔ مرکزی و رینگ خارجی دارد. این گسکت برای فشار و دمای بالا در فلنجهای زبانهدار به کار میرود.
مکانیک و پایپینگتراز
Spirit level
تراز ابزار اندازهگیری و کنترل افقیبودن سطوح است که بر پایهٔ حباب هوای محبوس در لولهٔ شیشهای یا ویال کار میکند. ترازهای آلومینیومی بلند در بنایی و ترازهای دقیق در نصب تجهیزات مکانیکی برای کنترل شیب و همترازی به کار میروند.
عمران و ساختماناسپلیت
Split air conditioner
اسپلیت یا کولر گازی دونیمه از یک واحد داخلی (اواپراتور و فن) و یک واحد بیرونی (کندانسور، کمپرسور و فن) تشکیل میشود که با لولهٔ مسی مبرد به هم متصلاند. این سیستم در حالت سرمایش، گرمای فضا را به بیرون منتقل میکند و در مدلهای اینورتر با تغییر دور کمپرسور، ظرفیت را متناسب با بار تنظیم میکند.
تأسیسات و تهویهاسپول
Spool
اسپول قطعهٔ پیشساختهٔ لولهکشی است که شامل لوله، اتصالات و جوشهای مشخص مطابق نقشهٔ ایزومتریک است و در کارگاه ساخته و در محل نصب میشود. پیشساخت اسپولها، کیفیت جوش و سرعت نصب را بالا میبرد.
مکانیک و پایپینگاسپولسازی
Spool fabrication
اسپولسازی ساخت قطعات پیشساختهٔ لولهکشی در کارگاه است؛ هر اسپول مطابق نقشهٔ ایزومتریک برش، مونتاژ، جوش و بازرسی میشود و سپس با شمارهٔ خود به محل نصب حمل میگردد. پیشساخت کارگاهی، کیفیت جوش و سرعت نصب را بالا میبرد.
مکانیک و پایپینگجوش نقطهای
Spot welding
جوش نقطهای نوعی جوش مقاومتی است که در آن دو الکترود مسی جریان را از میان ورقهای رویهم عبور میدهند و در ناحیهٔ تماس، یک دکمهٔ جوش کوچک ذوب و منجمد میشود. تعداد، قطر و فاصلهٔ دکمهها همراه با جریان و زمان جوش، ظرفیت باربری اتصال را تعیین میکنند.
جوش و بازرسیفنر
Spring
فنر عنصری الاستیک است که با تغییر شکل، انرژی را ذخیره یا جذب میکند و نیرو را بهصورت کنترلشده برمیگرداند. فنرهای فشاری، کششی، پیچشی و بشقابی در نگهداشتن بار، برگرداندن مکانیزم و میرا کردن ارتعاش استفاده میشوند.
مکانیک و پایپینگآویز فنری
Spring hanger
آویز فنری نوعی تکیهگاه لوله است که با فنر، بخشی از وزن لوله را در حین حرکت حرارتی جذب میکند و از تغییر بار روی نازل تجهیزات یا خطوط حساس جلوگیری میکند. این تکیهگاه در خطوط بخار و خطوط با دمای بالا کاربرد دارد.
مکانیک و پایپینگاسپرینکلر
Sprinkler
اسپرینکلر پاشندهٔ خودکار آب است که در دمای معین فعال میشود و حریق را در مراحل اولیه مهار میکند. طراحی و نصب سیستم اسپرینکلر بر اساس استانداردهای حفاظت حریق انجام میشود.
ایمنی حریقآبپاش
Sprinkler head
آبپاش یا هد اسپرینکلر، نازل خودکاری است که با ذوبشدن عنصر حساس آن در دمای معین (معمولاً ۵۷ تا ۷۹ درجهٔ سلسیوس) باز میشود و آب را بهصورت پاشیده روی حریق میریزد. هر هد فقط بر اساس دمای محیط اطراف خود عمل میکند.
ایمنی حریقچرخزنجیر
Sprocket
چرخزنجیر چرخدندهای است که دندانههای آن با حلقههای زنجیر درگیر میشود و حرکت را بدون لغزش منتقل میکند. این قطعه در نوارهای نقاله، بالابرهای زنجیری و مکانیزمهای انتقال قدرت سنگین کاربرد دارد.
مکانیک و پایپینگSQL
SQL
SQL زبان استاندارد پرسوجو و مدیریت پایگاه دادههای رابطهای است که برای تعریف جدولها، درج و بازیابی داده و کنترل دسترسی به کار میرود. تقریباً همهٔ سامانههای اطلاعاتی سازمانی بخشی از منطق خود را با SQL اجرا میکنند.
نرمافزار و دادهگواهی SSL
SSL certificate
گواهی SSL سند دیجیتالی است که توسط مرجع صدور گواهی امضا شده و هویت دارندهٔ دامنه یا سرویس را با کلید عمومی او پیوند میدهد. مرورگر و کلاینت با بررسی زنجیرهٔ اعتماد گواهی، از ارتباط با سرویس جعلی جلوگیری میکنند.
نرمافزار و دادهپایدارساز
Stabilizer
پایدارساز عنصر یا الگوریتمی است که نوسانها و اغتشاشهای سریع در حلقهٔ کنترل را میرا میکند تا متغیر فرآیندی بهآرامی به نقطهٔ تنظیم برسد. در خطوط پرفشار، پایدارساز مکانیکی یا میراگر نیز از آسیب ضربانهای فشار به فشارسنج جلوگیری میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونفولاد زنگنزن
Stainless steel
فولاد زنگنزن فولاد آلیاژی با حداقل حدود ۱۰٫۵ درصد کروم است که لایهٔ محافظ اکسیدی روی سطح، مقاومت به خوردگی ایجاد میکند. خانوادههای آستنیتی، فریتی و مارتنزیتی کاربردهای متفاوتی دارند.
مواد و آزمونراهپله
Staircase
راهپله مجموعهٔ پلهها و پاگردهایی است که ارتباط قائم بین طبقات ساختمان را برقرار میکند و ابعاد آن بر پایهٔ ارتفاع کف تا کف، تعداد پله و ضوابط فرار طراحی میشود. عرض راهپله، ارتفاع کفشو و ارتفاع سرپله باید با ضوابط مبحث چهارم مقررات ملّی مطابقت داشته باشد.
عمران و ساختمانذینفعان
Stakeholders
ذینفعان افراد و سازمانهایی هستند که بر پروژه اثر میگذارند یا از آن اثر میپذیرند؛ مانند کارفرما، مشاور، پیمانکاران، بهرهبردار، نهادهای نظارتی و تأمینکنندگان. شناسایی و تحلیل ذینفعان، پیشنیاز مدیریت انتظارات و برنامهٔ ارتباطات پروژه است.
مدیریت پروژهاستاندارد
Standard
استاندارد سندی فنی و مورد توافق است که الزامات، مشخصات یا روشهایی را برای یک محصول، فرآیند یا خدمت تعیین میکند تا ایمنی، کیفیت و تبادلپذیری تضمین شود. استانداردها توسط نهادهای ملی یا بینالمللی تدوین و بهصورت دورهای بهروزرسانی میشوند.
عمومی مهندسیاستارت
Starter motor
استارت موتور الکتریکی سری DC است که با درگیری چرخدندهٔ خود با فلایویل، میللنگ را تا دور راهاندازی میچرخاند. جریان راهاندازی آن بسیار زیاد است و به همین دلیل کابل و اتصالات مدار آن کوتاه و ضخیم انتخاب میشوند.
خودرو و حملونقلکنترل آماری فرآیند (SPC)
Statistical process control
کنترل آماری فرآیند با پایش نمودارهای کنترلی، تغییرات فرآیند را پیش از تولید محصول معیوب آشکار میکند. تفکیک نوسان طبیعی از نوسان ویژه، مبنای تصمیم در SPC است.
کیفیت و مدیریتتراپ بخار
Steam trap
تراپ بخار تجهیزی است که کندانس (آب میعان) و گازهای غیرقابل تقطیر را از خطوط بخار تخلیه میکند و از فرار بخار جلوگیری مینماید. عملکرد درست آن، بازده سیستم بخار را تعیین میکند.
تأسیسات و تهویهدیگ فولادی
Steel boiler
دیگ فولادی از ورق و لولهٔ فولادی جوششده ساخته میشود و در ظرفیتهای بالا و فشارهای کاری بیشتر از دیگ چدنی قابل ساخت است. این دیگها برای مصارف صنعتی، گرمایش منطقهای و سیستمهای آبگرم با بار زیاد مناسباند و بازده آنها با طراحی مسیر دود سهپاس یا لولهآب و پیشگرمکن هوا بهتر میشود.
تأسیسات و تهویهاسکلت فولادی
Steel frame
اسکلت فولادی سازهٔ باربری است که از ستونها، تیرها و مهاربندهای فولادی ساخته و با اتصالات پیچی یا جوشی مونتاژ میشود. سرعت نصب بالا، شکلپذیری مناسب در برابر زلزله و امکان تقویت و تغییر، از مزیتهای اصلی سازههای فولادی نسبت به بتنی است.
عمران و ساختمانجعبه فرمان
Steering gearbox
جعبه فرمان سازوکاری است که چرخش غربیلک را به حرکت زاویهای چرخهای جلو تبدیل میکند؛ نوع دندهشلغمی در خودروهای قدیمی و نوع شانهای با رک و پینیون در بیشتر خودروهای امروزی به کار میرود. نسبت آن، نسبت فرمان و شمار دور فرمان تا قفل را تعیین میکند.
خودرو و حملونقلپاسخ پله
Step response
پاسخ پله رفتار خروجی سیستم هنگام اعمال یک تغییر ناگهانی پلهای به ورودی است و برای شناسایی مشخصات دینامیکی حلقه مانند ثابت زمانی، زمان مرده و میزان فراجهش به کار میرود. شکل این پاسخ، مبنای تنظیم پارامترهای کنترلر است.
ابزار دقیق و اتوماسیونخاموت
Stirrup
خاموت آرماتور عرضی تیر و ستون بتنی است که دور آرماتور طولی بسته میشود و وظیفهٔ آن تحمل برش، محصورکردن ناحیهٔ فشاری و جلوگیری از کمانش میلگردهای طولی است. فاصلهٔ خاموتها در ناحیهٔ لرزهای اتصال تیر به ستون بر اساس ضوابط آییننامه کاهش مییابد.
عمران و ساختمانتنشگیری
Stress relieving
تنشگیری گرمایش کنترلشدهٔ قطعه تا دمای زیر دمای بحرانی، نگهداری و سردکردن آرام برای کاهش تنشهای پسماند ناشی از جوشکاری، ماشینکاری یا شکلدهی سرد است. این عملیات ساختار را تغییر چشمگیری نمیدهد و سختی را حفظ میکند.
مواد و آزمونپی نواری
Strip footing
پی نواری پی سطحی ممتدی است که زیر دیوارها یا ردیف ستونها اجرا میشود و بار آنها را در طولی مشخص به خاک منتقل میکند. این پی در ساختمانهای با دیوار باربر و نیز زیر ردیف ستونهای نزدیک به هم، اقتصادیترین گزینه محسوب میشود.
عمران و ساختمانبرج دفع
Stripper
برج دفع یا احیا ستونی است که در آن با گرمکردن محلول غنیشده، گازهای جذبشده از حلال جدا و حلال برای بازگشت به برج جذب آماده میشود. در واحد آمین، برج دفع با بخار کمفشار عملیات احیا را انجام میدهد.
نفت، گاز و پتروشیمیفلاشر
Strobe light
فلاشر چراغ هشدار نوری سیستم اعلام حریق است که با نور شدید و چشمکزن، هشدار را برای افراد کمشنوا، محیطهای پرصدا و افرادی که از گوشی استفاده میکنند منتقل میکند. شدت نور و نرخ چشمک آن استانداردشده است.
ایمنی حریقنقشهٔ سازه
Structural drawing
نقشهٔ سازه نقشهٔ اجرایی است که موقعیت و ابعاد فونداسیون، ستونها، تیرها، دالها و جزئیات آرماتوربندی را تعیین میکند. این نقشهها بر اساس نتایج محاسبات سازه و مطابق مبحث نهم یا دهم مقررات ملّی تهیه و در کارگاه مبنای اجرا قرار میگیرند.
عمران و ساختمانجوش زائدهای
Stud welding
جوش زائدهای روشی است که در آن گلمیخ، پیچ یا پین فلزی با ایجاد قوس الکتریکی کوتاه یا جوش مقاومتی در انتهای خود به سطح قطعهکار جوش میشود. زمان این جوش بسیار کوتاه است و در یک حرکت، اتصال کامل در تمام مقطع گلمیخ شکل میگیرد.
جوش و بازرسیسابکول
Subcooling
سابکول اختلاف دمای مایع مبرد در خروجی کندانسور با دمای اشباع متناظر فشار دهش است و نشان میدهد مایع کاملاً میعان شده و مسیر انبساط از مایع پر است. سابکول کم میتواند از کمبود شارژ مبرد یا ضعف کندانسور و سابکول زیاد از اضافهشارژ مبرد یا افت فشار و انسداد بعد از کندانسور ناشی شود.
تأسیسات و تهویهجوش زیرپودری (SAW)
Submerged arc welding
SAW جوشکاری قوسی با پودر مخصوص است که قوس زیر لایهٔ پودر پنهان میماند؛ نرخ رسوب بالا و کیفیت یکنواخت، مزیت آن است. در ساخت مخازن و لولههای جوشی کاربرد اصلی دارد.
جوش و بازرسیسابنت
Subnet
سابنت یا زیرشبکه بخش منطقی یک شبکهٔ IP است که با ماسک تعریف میشود و مرز پخش و محدودهٔ آدرسدهی را مشخص میکند. تقسیم شبکه به سابنتها، مهار ترافیک پخش، جداسازی بخشها و کنترل مسیرها را ممکن میکند.
نرمافزار و دادهفشار مکش
Suction pressure
فشار مکش، فشار مبرد در ورودی کمپرسور و خروجی اواپراتور است و دمای اشباع متناظر آن، دمای تبخیر سیستم را مشخص میکند. کاهش فشار مکش به دلایلی مانند کمبود مبرد، گرفتگی فیلتر یا انسداد اواپراتور، دمای تبخیر را پایین میآورد و ظرفیت سرمایش را کم و احتمال یخزدگی کویل را زیاد میکند.
تأسیسات و تهویهگوگرد
Sulfur
گوگرد عنصری مضر در فولاد است که با آهن ترکیب شده و سولفید آهن با نقطهٔ ذوب پایین میسازد؛ این ترکیب در دمای بالا باعث ترک گرم و نرمی سرخ در نورد و جوش میشود. به همین دلیل مقدار گوگرد در فولادهای سازهای و لولههای خط بهشدت محدود میشود.
مواد و آزمونفولاد سوپر دوبلکس
Super duplex stainless steel
فولاد سوپر دوبلکس خانوادهٔ فولادهای دوفازی با عدد معادل مقاومت به حفرهزنی بالاتر از ۴۰ است که کروم، مولیبدن و نیتروژن بیشتری دارد و در محیطهای کلریدی و اسیدی شدید به کار میرود. گرید شناختهشدهٔ آن ۲۵۰۷ است.
مواد و آزمونسوپرشارژر
Supercharger
سوپرشارژر کمپرسوری مکانیکی است که با تسمه یا چرخدنده از میللنگ فرمان میگیرد و هوای ورودی موتور را فشرده میکند. برخلاف توربوشارژر، پاسخ آن بدون تأخیر است، اما بخشی از توان موتور را برای گرداندن خود مصرف میکند.
خودرو و حملونقلسوپرهیت
Superheat
سوپرهیت اختلاف دمای بخار مبرد در خروجی اواپراتور با دمای اشباع متناظر فشار مکش است و تضمین میکند مبرد کاملاً تبخیر شده و مایع به کمپرسور نمیرسد. سوپرهیت کم و نزدیک صفر نشانهٔ شارژ زیاد یا شیر انبساط باز و خطر مایعزدگی کمپرسور است و سوپرهیت زیاد نشانهٔ کمبود شارژ یا انسداد مسیر مبرد است.
تأسیسات و تهویهفوقروانکننده
Superplasticizer
فوقروانکننده یا ابرروانکننده نسل پیشرفتهٔ افزودنیهای کاهندهٔ آب است که تا حدود ۳۰ درصد کاهش آب را بدون افت کارایی ممکن میکند. این افزودنی در بتنهای پرمقاومت، خودتراکم و بتنریزیهای با آرماتور متراکم کاربرد اصلی دارد.
عمران و ساختمانSCADA
Supervisory control and data acquisition
SCADA سامانهٔ پایش و کنترل سرپرستی است که دادههای تجهیزات پراکنده (ایستگاهها، خطوط) را جمعآوری، نمایش و فرماندهی میکند. در آب، برق، گاز و خطوط لوله کاربرد اصلی دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیونآمادهسازی سطح
Surface preparation
آمادهسازی سطح مجموعهٔ عملیات تمیزکاری و زبرسازی است که پیش از رنگآمیزی یا پوششدهی انجام میشود تا چسبندگی پوشش تأمین گردد. درجهٔ تمیزی، زبری پروفیل و پاکسازی نمکها سه مشخصهٔ کلیدی آناند.
مواد و آزمونقطعات نصب سطحی (SMD)
Surface-mount device
قطعات نصب سطحی اجزایی هستند که بهجای عبور از سوراخ برد، مستقیماً روی پدهای سطحی لحیم میشوند. این فناوری ابعاد برد را کوچک، سرعت مونتاژ را زیاد و اندوکتانس مسیرها را کم میکند و امروزه روش غالب مونتاژ است.
برق و الکترونیکبرقگیر
Surge arrester
برقگیر وسیلهٔ حفاظتی است که در برابر موجهای اضافهولتاژ ناشی از صاعقه یا عملیات کلیدزنی، مسیر کمامپدانسی به زمین فراهم میکند و پس از عبور موج به حالت عایق بازمیگردد. برقگیر اکسید فلزی امروزه جایگزین انواع قدیمی شکافدار شده است.
برق و الکترونیکحفاظت در برابر اضافهولتاژ (SPD)
Surge protective device
وسیلهٔ حفاظت در برابر اضافهولتاژ تجهیزی است که موج ولتاژ گذرا — مانند صاعقه یا کلیدزنی — را به زمین تخلیه میکند و سطح ولتاژ را محدود میسازد. این تجهیز در ورودی تابلوها و در نزدیکی تجهیزات حساس نصب میشود.
برق و الکترونیکنقشهبرداری
Surveying
نقشهبرداری اندازهگیری و ثبت موقعیت نقاط زمین برای تهیهٔ نقشه و کنترل اجراست؛ با تجهیزات توتالاستیشن، GPS و لیزر انجام میشود. دقت نقشهبرداری، مبنای درستبودن کل پروژهٔ عمرانی است.
نرمافزار و دادهدوربین نقشهبرداری
Surveying instrument
دوربین نقشهبرداری یا ترازیاب، ابزار اپتیکی اندازهگیری زاویه و اختلاف ارتفاع است که برای تعیین تراز نقاط، اجرای محورها و کنترل ارتفاع در پروژههای عمرانی به کار میرود. انواع قدیمیتر آن نیوو و تئودولیت است و مدلهای جدید با نمایشگر دیجیتال و ثبت داده ارائه میشوند.
عمران و ساختمانسیستم تعلیق
Suspension system
سیستم تعلیق مجموعهٔ فنر، کمکفنر، بازوها و بوشها است که وزن خودرو را به چرخها منتقل میکند و تماس لاستیک با جاده را در ناهمواریها حفظ میکند. تعلیق مستقل و نیمهمستقل دو طرح اصلی آناند و طراحی هر یک بر راحتی و پایداری اثر میگذارد.
خودرو و حملونقلگاز شیرین
Sweet gas
گاز شیرین گازی است که میزان سولفید هیدروژن و دیاکسید کربن آن به حد مجاز کاهش یافته و برای انتقال در خطوط لوله، فروش یا فرآوری پاییندستی مناسب است. حد شیرینی گاز معمولاً بر حسب ppm سولفید هیدروژن و درصد CO2 در مشخصات خرید تعیین میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیتابلو برق
Switchboard
تابلو برق مجموعهای از تجهیزات حفاظت، کنترل و توزیع انرژی برقی است که در یک محفظه مونتاژ میشود. تابلو، قلب توزیع برق ساختمان یا کارخانه است و الزامات ساخت آن استانداردشده است.
برق و الکترونیکمنبع تغذیهٔ سوئیچینگ (SMPS)
Switched-mode power supply
منبع تغذیهٔ سوئیچینگ با کلیدزنی سریع ترانزیستور و انتقال انرژی از طریق سلف یا ترانسفورماتور، ولتاژ ورودی را به خروجی تنظیمشده تبدیل میکند. بازده بالا و حجم کم، مهمترین مزیت آن نسبت به منابع خطی است.
برق و الکترونیککلیدگستر (سوئیچگیر)
Switchgear
کلیدگستر مجموعهٔ هماهنگشدهٔ تجهیزات کلیدزنی، حفاظتی و اندازهگیری است که در یک تابلو یا محفظه برای کنترل و حفاظت مدارهای برق نصب میشود. کلیدگستر فشار متوسط معمولاً از سلولهای فلزیبسته با کلید قدرت، ترانس جریان، رله و شینهبندی تشکیل شده است.
برق و الکترونیکرمزنگاری متقارن
Symmetric encryption
رمزنگاری متقارن روشی است که در آن رمزگذاری و رمزگشایی با یک کلید مشترک انجام میشود؛ الگوریتمهایی مانند AES سریعاند و برای حجم بالای داده مناسباند. چالش اصلی آن، انتقال امن همان کلید مشترک میان دو طرف است.
نرمافزار و دادهموتور سنکرون
Synchronous motor
موتور سنکرون ماشین الکتریکی است که سرعت روتور آن با فرکانس شبکه و تعداد قطبها قفل میشود و همیشه با سرعت سنکرون میچرخد. این موتور برخلاف موتور القایی به تحریک DC روی روتور نیاز دارد و در حالت فوقتحریک میتواند ضریب توان شبکه را اصلاح کند.
برق و الکترونیک
واژههای حرف T
۵۴ واژهبازرسی مخزن
Tank inspection
بازرسی مخزن مجموعهٔ بررسیهای چشمی، ابعادی و غیرمخرب روی بدنه، کف و جوشهای مخزن است تا از آببندی و سلامت جداره اطمینان حاصل شود. این بازرسی بر پایهٔ کدهایی مانند API 650 و API 653 و ASME بخش VIII انجام میشود و شامل آزمون فشار و ارزیابی خوردگی است.
جوش و بازرسیتپچنجر
Tap changer
تپچنجر مکانیزمی در ترانسفورماتور است که با تغییر تعداد دور سیمپیچ، نسبت تبدیل و در نتیجه ولتاژ خروجی را در محدودهٔ چند درصد تنظیم میکند. نوع بیبار تنها در حالت بیبار تغییر میکند و نوع زیر بار میتواند هنگام بهرهبرداری تپ را عوض کند.
برق و الکترونیکتحویل فنی (Handover)
Technical handover
تحویل فنی انتقال رسمی یک سیستم از تیم اجرا به بهرهبردار است؛ همراه با مدارک چونساخت، گزارش آزمونها، دفترچهٔ نگهداری و آموزش. تحویل بدون مدارک کامل، بهرهبرداری را با حدس و خطا روبهرو میکند.
عمومی مهندسیمشخصات فنی
Technical specification
مشخصات فنی سندی است که ویژگیهای موردنیاز یک کالا یا خدمت را دقیق تعیین میکند: جنس، ابعاد، عملکرد، استانداردهای ارجاعی و شرایط پذیرش. مشخصات فنی، زبان مشترک خریدار و فروشنده و مبنای ارزیابی انطباق است.
عمومی مهندسیسهراهی (تی)
Tee
تی اتصالی است که یک خط اصلی را به شاخه تقسیم میکند؛ در دو نوع مساوی و کاهنده ساخته میشود. تقویت محل اتصال شاخه در خطوط فشار بالا الزامی است.
مکانیک و پایپینگمبدل دما
Temperature transducer
مبدل دما سیگنال یک عنصر حسکننده مانند RTD یا ترموکوپل را به سیگنال استاندارد ۴ تا ۲۰ میلیآمپر یا ولتاژی تبدیل میکند. این تبدیل امکان انتقال سیگنال در مسافتهای طولانی و ورود آن به PLC، DCS یا نمایشگر را فراهم میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونترانسمیتر دما
Temperature transmitter
ترانسمیتر دما سیگنال عنصر حسکننده مانند ترموکوپل یا RTD را دریافت، خطیسازی و به سیگنال استاندارد ۴ تا ۲۰ میلیآمپر تبدیل میکند. نصب آن معمولاً در هد ترموول انجام میشود و خروجی آن به ورودی آنالوگ سیستم کنترل میرود.
ابزار دقیق و اتوماسیونتمپر
Tempering
تمپر عملیات حرارتی گرمایش فولاد کوئنچشده تا دمای زیر دمای بحرانی و نگهداری در آن دما است تا سختی به مقدار مطلوب کاهش یابد و چقرمگی و تنش داخلی اصلاح شود. دمای تمپر، تعیینکنندهٔ توازن نهایی سختی و چقرمگی قطعه است.
مواد و آزمونمناقصه
Tender
مناقصه فرآیند رقابتی انتخاب پیمانکار است که در آن کارفرما اسناد شامل دامنهٔ کار، مشخصات فنی و شرایط قراردادی را منتشر میکند و پیشنهادها را بر پایهٔ معیارهای اعلامشده ارزیابی میکند. مناقصه با ارزیابی کیفی آغاز و با انتخاب برنده پایان مییابد.
کسبوکار و اداریتنش کششی
Tensile strength
تنش کششی بیشینهٔ تنشی است که نمونه در آزمون کشش تحمل میکند و از تقسیم بیشترین بار ثبتشده بر سطح مقطع اولیه به دست میآید. این کمیت معیار مقایسهٔ مواد و مبنای ردهبندی پیچ، لوله و فولاد سازهای است.
مواد و آزمونتست کشش
Tensile test
تست کشش آزمون استاندارد تعیین خواص مکانیکی ماده است؛ نمونه با نرخ مشخص کشیده میشود و استحکام تسلیم، استحکام کششی و ازدیاد طول ثبت میشود. نتیجهٔ آن مبنای تأیید مواد و طراحی است.
مواد و آزمونگزارش آزمون
Test report
گزارش آزمون، سند رسمی حاصل از انجام یک آزمون است که روش، شرایط، تجهیزات، نتایج و قضاوت انطباق یا عدم انطباق آنها با معیار پذیرش را ثبت میکند. این گزارش، شاهد عینی برای پذیرش محصول، مواد یا تجهیزات در پروژه است.
کیفیت و مدیریتعایق حرارتی
Thermal insulation
عایق حرارتی پوششی است که برای کاهش تبادل حرارت با محیط، جلوگیری از میعان، حفاظت از پرسنل و صرفهجویی انرژی روی لوله و تجهیزات نصب میشود. جنس آن — پشم سنگ، فوم شیشهای یا سلولزی — بر پایهٔ دمای کاری و شرایط محیطی انتخاب میشود.
مکانیک و پایپینگترمیستور
Thermistor
ترمیستور مقاومتی است که مقدار آن با دما بهشدت تغییر میکند؛ نوع NTC با افزایش دما کاهش و نوع PTC با افزایش دما افزایش مقاومت نشان میدهد. این قطعه برای اندازهگیری دما، جبران دمایی و محدودسازی جریان هجومی به کار میرود.
برق و الکترونیکترموکوپل
Thermocouple
ترموکوپل سنسور دماست که از اتصال دو فلز غیرهمجنس ساخته میشود و با اختلاف پتانسیل ایجادشده، دما را میسنجد. محدودهٔ دمایی وسیع و پاسخ سریع، آن را برای صنعت مناسب کرده است.
ابزار دقیق و اتوماسیونترموستات موتور
Thermostat
ترموستات شیر خودکاری است که مسیر مایع خنککننده را بر پایهٔ دما تغییر میدهد؛ در موتور سرد جریان را میبندد تا موتور سریع به دمای کار برسد و پس از آن با باز شدن، مسیر رادیاتور را باز میکند. عنصر حسکنندهٔ نوع رایج آن محفظهٔ موم است.
خودرو و حملونقلترموستات
Thermostat
ترموستات ابزاری است که با مقایسهٔ دمای اندازهگیریشده با نقطهٔ تنظیم، فرمان روشن/خاموش را به سیستم گرمایش یا سرمایش میدهد. انواع مکانیکی، الکترونیکی و دیجیتال آن در تجهیزات تهویه، فرآیند و آزمایشگاه کاربرد دارند.
ابزار دقیق و اتوماسیونشیر انبساط ترموستاتیک
Thermostatic expansion valve
شیر انبساط ترموستاتیک مبرد مایع پرفشار را با ایجاد خفقان و افت فشار به مخلوط مایع و بخار کمفشار تبدیل میکند و با تغییر دبی مبرد، سوپرهیت خروجی اواپراتور را تقریباً ثابت نگه میدارد. این شیر با بالب حسکننده روی خط مکش، فشار تعادل و فنر تنظیم، دبی عبوری را کنترل میکند.
تأسیسات و تهویهترموول
Thermowell
ترموول غلاف فلزی بستهای است که عنصر حسکنندهٔ دما را از سیال فرآیند جدا و از آن محافظت میکند. انتخاب جنس و ضخامت آن باید بر پایهٔ دما، فشار، خوردگی و سرعت سیال انجام شود تا ارتعاش و تنش اضافی باعث تخریب نشود.
ابزار دقیق و اتوماسیونممیزی ثالث
Third-party audit
ممیزی ثالث، ممیزی توسط نهاد مستقل بیرونی است که معمولاً برای صدور، تمدید یا حفظ گواهی سیستم مدیریتی مانند ISO 9001 یا IATF 16949 انجام میشود. نتیجهٔ آن برای مشتریان و مراجع قانونی، سند اعتبار و انطباق سازمان است.
کیفیت و مدیریترزوه
Thread
رزوه شیار مارپیچی یکنواختی است که روی پیچ، مهره یا لوله ایجاد میشود و با تبدیل گشتاور به نیروی محوری، اتصال پیچی محکم را ممکن میسازد. رزوهها در سیستمهای متریک و اینچی با گام و زاویهٔ مشخص استاندارد شدهاند.
مکانیک و پایپینگفلنج رزوهای
Threaded flange
فلنج رزوهای فلنجی است که با رزوهٔ داخلی روی لولهٔ رزوهای بسته میشود و نیازی به جوشکاری ندارد. کاربرد آن به سایزهای کوچک — معمولاً تا NPS ۴ — و سرویسهای کمفشار محدود است، چون رزوه نقطهٔ تمرکز تنش و نشت است.
مکانیک و پایپینگسیستم رنگ سهلایه
Three-coat system
سیستم رنگ سهلایه سامانهٔ پوششی شامل آستر، لایهٔ میانی و لایهٔ نهایی است که برای محیطهای خورندهٔ متوسط تا شدید طراحی میشود و ضخامت خشک کل آن معمولاً بین ۲۴۰ تا ۳۲۰ میکرون است. هر لایه نقش مشخصی در حفاظت و ظاهر سیستم دارد.
مواد و آزمونجداساز سهفازی
Three-phase separator
جداساز سهفازی تجهیزی است که جریان چاه را همزمان به نفت، گاز و آب تفکیک میکند و بر اساس دبی هر فاز، خواص امولسیون و فشار کاری طراحی میشود. جداساز افقی سهفازی رایجترین نوع در واحدهای بهرهبرداری است.
نفت، گاز و پتروشیمیبرآورد سهنقطهای
Three-point estimate
برآورد سهنقطهای روشی برای تخمین مدت یا هزینه است که بهجای یک عدد، سه مقدار خوشبینانه، محتمل و بدبینانه را در نظر میگیرد و با فرمول وزنی مانند (O+4M+P)/6 امید ریاضی را محاسبه میکند. این روش عدمقطعیت را قابل تحلیل و مبنای بودجهبندی ریسک است.
مدیریت پروژهشیر سهراهه
Three-way valve
شیر سهراهه جریان سیال را بین سه دهانه تقسیم یا تغییر مسیر میدهد و در دو طرح مخلوطکننده با دو ورودی و یک خروجی و انشعابکننده با یک ورودی و دو خروجی ساخته میشود. این شیر در سرویسهای تغییر مسیر، بایپس و تنظیم دما کاربرد دارد.
مکانیک و پایپینگفناوری سوراخدار (Through-hole)
Through-hole technology
در فناوری سوراخدار، پایههای قطعه از سوراخهای فلزیشدهٔ برد عبور میکنند و در پشت برد لحیم میشوند. این روش استحکام مکانیکی و مقاومت به ارتعاش بالاتری میدهد و برای کانکتورها، قطعات سنگین و کاربردهای صنعتی سخت مناسب است.
برق و الکترونیکتریستور (SCR)
Thyristor
تریستور قطعهای چهارلایه با سه پایه است که با یک پالس جریان کوچک در گیت روشن میشود و پس از آن تا زمانی که جریان اصلی به صفر نرسد، روشن میماند. همین ویژگی آن را برای کنترل توان در جریانهای بالا مناسب میکند.
برق و الکترونیکتسمه تایمینگ
Timing belt
تسمه تایمینگ تسمهای دندانهدار است که حرکت را بدون لغزش و با نسبت دقیق بین دو پولی منتقل میکند. این تسمه در موتورها برای همزمانی میلبادامک و میللنگ و در ماشینآلات صنعتی برای موقعیتدهی دقیق به کار میرود.
مکانیک و پایپینگلاستیک
Tire
لاستیک تنها نقطهٔ تماس خودرو با جاده است و انتقال نیروهای محرک، ترمز و فرمان و جذب ناهمواریها را بر عهده دارد. ساختار آن شامل آج، لایهٔ منجید، تسمههای فولادی و دیواره است و شمارهٔ ابعاد و شاخص بار و سرعت روی دیوارهٔ آن حک میشود.
خودرو و حملونقلتیتانیوم
Titanium
تیتانیوم فلزی سبک با چگالی حدود ۴٫۵ گرم بر سانتیمتر مکعب و مقاومت به خوردگی عالی در آب دریا و محیطهای اکسیدکننده است که لایهٔ اکسید پایدار روی سطح، آن را محافظت میکند. گرید ۲ تجاری و گرید ۵ آلیاژی (Ti-6Al-4V) پرکاربردترین انواع آناند.
مواد و آزمونTLS
TLS
TLS پروتکل رمزنگاری لایهٔ انتقال است که میان دو طرف ارتباط، تونل امن با احراز هویت سرور و تبادل کلید میسازد. HTTPS، ایمیل و بسیاری از پروتکلهای صنعتی از TLS برای حفاظت داده در مسیر استفاده میکنند.
نرمافزار و دادهتوکن
Token
توکن رشتهٔ دادهٔ امضاشده یا تصادفی است که پس از ورود به کاربر داده میشود و بهجای رمز عبور، هویت او را در درخواستهای بعدی اثبات میکند. توکنها عمر محدود دارند و میتوانند دامنهٔ دسترسی مشخصی داشته باشند.
نرمافزار و دادهتلرانس
Tolerance
تلرانس مقدار مجاز انحراف یک مشخصه از مقدار نامی است؛ مثلاً قطر ۵۰±۰٫۱ میلیمتر یعنی قطعه بین ۴۹٫۹ تا ۵۰٫۱ قابل قبول است. تلرانسها تعیین میکنند چه میزان خطای ساخت یا نصب پذیرفتنی است.
عمومی مهندسیفولاد ابزار
Tool steel
فولاد ابزار فولاد آلیاژی پرکربن و آلیاژدار است که برای ساخت قالب، قلاویز، سنبه و ابزار برش به کار میرود و پس از عملیات حرارتی به سختی و مقاومت به سایش بالا میرسد. سه خانوادهٔ اصلی آن گرمکار، سردکار و تندبر هستند.
مواد و آزمونگشتاور (تورک)
Torque
گشتاور اثر چرخشی نیرو حول محور است و در بستن پیچها بر حسب نیوتنمتر اندازهگیری میشود. بستن پیچهای فلنج با گشتاور مشخص و بهصورت الگویی (Star)، آببندی مطمئن ایجاد میکند.
مکانیک و پایپینگترکمتر
Torque wrench
ترکمتر آچار مخصوصی است که هنگام بستن پیچ، گشتاور اعمالی را اندازه میگیرد و با رسیدن به مقدار تنظیمشده اعلام یا رها میکند. در بستن فلنجها، استفاده از آن از نشتی و لهشدن گسکت جلوگیری میکند.
مکانیک و پایپینگتست پیچش
Torsion test
تست پیچش آزمونی است که نمونه را با گشتاور حول محورش بارگذاری میکند تا مدول برشی، تنش تسلیم برشی و شکلپذیری برشی ماده تعیین شود. این آزمون برای قطعاتی مانند شفت، فنر پیچشی و سیم که در خدمت تحت پیچشاند اهمیت دارد.
مواد و آزمونشناوری کل
Total float
شناوری کل مقدار زمانی است که یک فعالیت میتواند تأخیر کند یا طولانیتر شود، بدون آنکه تاریخ پایان پروژه به تأخیر بیفتد. شناوری کل از تفاضل دیرترین و زودترین تاریخ شروع محاسبه میشود و در فعالیتهای مسیر بحرانی برابر صفر است.
مدیریت پروژهتوتال استیشن
Total station
توتال استیشن دستگاه نقشهبرداری الکترونیکی است که زاویه و فاصله را همزمان اندازهگیری و مختصات نقاط را با پردازش داخلی محاسبه میکند. این دستگاه ترکیبی از تئودولیت و مسافتسنج لیزری است و دادهٔ برداشت را برای پردازش نرمافزاری ذخیره میکند.
عمران و ساختمانچقرمگی
Toughness
چقرمگی توانایی ماده در جذب انرژی و تغییرشکل پلاستیک پیش از شکست است و ترکیبی از استحکام و شکلپذیری محسوب میشود. چقرمگی بالا، مقاومت ماده به بارهای ضربهای و جلوگیری از شکست ترد را تضمین میکند.
مواد و آزمونردیابی
Traceability
ردیابی توانایی پیگیری تاریخچه، کاربرد یا محل یک محصول یا ماده از طریق شناسههای ثبتشده است؛ از مواد اولیه تا محصول تحویلی. در صنایع غذایی، دارویی و هوافضا الزام قانونی است.
کیفیت و مدیریتترانسفورماتور
Transformer
ترانسفورماتور تجهیز الکترومغناطیسی ایستا است که ولتاژ را با تلفات کم تبدیل میکند. ترانسهای قدرت، توزیع و ابزار دقیق، ستون شبکهٔ انتقال و توزیع برق هستند.
برق و الکترونیکترانزیستور
Transistor
ترانزیستور قطعهای نیمههادی با سه پایه است که با یک سیگنال کوچک، جریان بزرگتری را کنترل میکند و به همین دلیل هم بهعنوان کلید و هم بهعنوان تقویتکننده به کار میرود. ترانزیستور ستون اصلی مدارهای الکترونیکی مدرن و پردازندهها است.
برق و الکترونیکخط لولهٔ انتقال
Transmission pipeline
خط لولهٔ انتقال، سامانهٔ لولهای فولادی است که نفت، فرآورده یا گاز را در مسافت طولانی و با ظرفیت بالا جابهجا میکند و شامل لوله، ایستگاههای تقویت فشار، شیرهای قطعکننده و حفاظت کاتدی است. این خطوط بر اساس ASME B31.4 و B31.8 طراحی و بازرسی میشوند.
نفت، گاز و پتروشیمیترانسمیتر
Transmitter
ترانسمیتر ابزار دقیقی است که یک کمیت فیزیکی (فشار، دما، سطح، دبی) را اندازه میگیرد و آن را به سیگنال استاندارد — معمولاً ۴ تا ۲۰ میلیآمپر — تبدیل میکند. ترانسمیترها ورودی اصلی سیستمهای کنترل و پایش هستند.
ابزار دقیق و اتوماسیونترند
Trend
ترند نمایش تغییرات یک متغیر فرآیندی بر حسب زمان در قالب نمودار است و به اپراتور کمک میکند روند آرام تغییرات را در کنار آلارمهای لحظهای ببیند. ترندهای تاریخی برای تحلیل عملکرد، تنظیم کنترلر و بررسی رخدادها به کار میروند.
ابزار دقیق و اتوماسیونترایاک
Triac
ترایاک قطعهای نیمههادی دوجهته است که میتواند جریان متناوب را در هر دو نیمسیکل هدایت کند و با یک فرمان کوچک گیت روشن شود. این قطعه برای کنترل بارهای AC مانند لامپ، فن و المنت در دیمرها و ترموستاتها به کار میرود.
برق و الکترونیکماله
Trowel
ماله ابزار دستی پرداخت سطح بتن و ملات است که با تیغهٔ فولادی صاف یا دندانهدار، سطح را صاف، فشرده و یکنواخت میکند. مالهکشی در زمان مناسب — نه زودتر از گیرش اولیه و نه پس از خشکشدن سطح — انجام میشود تا ترک و پوستهشدگی ایجاد نشود.
عمران و ساختمانلولهٔ مغزی
Tubing
لولهٔ مغزی لولهٔ فولادی باریکتری است که درون رشتهٔ جداری قرار میگیرد و مسیر اصلی جریان نفت یا گاز از مخزن تا سرچاهی را میسازد. مغزی، جداری را از سیال خورنده و فشار تولید محافظت میکند و برای تعمیرات قابل خارجکردن است.
نفت، گاز و پتروشیمیجوشکاری TIG
Tungsten inert gas welding
TIG جوشکاری قوسی با الکترود تنگستن غیرمصرفی و گاز محافظ آرگون است؛ کنترل دقیق و جوش تمیز، ویژگی اصلی آن. برای جوشهای باکیفیت لوله و استنلس کاربرد اصلی دارد.
جوش و بازرسیفلومتر توربینی
Turbine flowmeter
فلومتر توربینی دبی را از سرعت چرخش یک روتور پرهدار در مسیر جریان محاسبه میکند؛ هر دور روتور معادل حجم مشخصی از سیال است. دقت بالا، بازهٔ اندازهگیری وسیع و کاربرد گسترده در هیدروکربنهای تمیز از ویژگیهای آن است.
ابزار دقیق و اتوماسیونتوربوشارژر
Turbocharger
توربوشارژر کمپرسوری است که با انرژی گازهای خروجی موتور میچرخد و هوای ورودی را فشرده میکند؛ توان بیشتر با حجم کمتر. دمای بالا و دور زیاد، سرویس آن را حساس میکند.
خودرو و حملونقلجداساز دوفازی
Two-phase separator
جداساز دوفازی تجهیزی است که جریان چاه را به دو فاز مایع و گاز تفکیک میکند و در چاههای کمآب یا مراحل نخست جداسازی به کار میرود. طراحی آن بر اساس دبی گاز، دبی مایع و فشار بهرهبرداری انجام میشود.
نفت، گاز و پتروشیمی
واژههای حرف U
۱۱ واژهفلومتر آلتراسونیک
Ultrasonic flowmeter
فلومتر آلتراسونیک با فرستادن امواج فراصوت در سیال و سنجش اختلاف زمان رفتوبرگشت یا اثر دوپلر، سرعت و دبی جریان را محاسبه میکند. نوع کلمپآن بدون برش لوله و بدون افت فشار نصب میشود و برای بازرسی موقت خطوط مناسب است.
ابزار دقیق و اتوماسیونآزمون فراصوت (UT)
Ultrasonic testing
آزمون فراصوت با ارسال موج صوتی با فرکانس بالا به داخل قطعه و تحلیل بازتاب آن، عیوب و ضخامت را میسنجد. UT برای ضخامتسنجی و بازرسی جوش در قطعات ضخیم کاربرد گسترده دارد.
جوش و بازرسیضخامتسنجی (UTM)
Ultrasonic thickness measurement
ضخامتسنجی فراصوتی اندازهگیری ضخامت دیواره با امواج فراصوت است و بدون تخریب یا بازکردن تجهیز انجام میشود. این آزمون ابزار اصلی پایش خوردگی و تعیین عمر باقیمانده خطوط و مخازن است.
جوش و بازرسیسند کنترلنشده
Uncontrolled document
سند کنترلنشده، نسخهای از یک سند است که خارج از چرخهٔ کنترل مستندات توزیع میشود و بهروزرسانی آن تضمین نمیشود؛ مانند چاپ ساده برای مرجع یا ارسال نسخهای به بیرون سازمان. چنین نسخهای باید صریحاً مهر یا برچسب «کنترلنشده» بخورد.
کیفیت و مدیریتزیربرش
Undercut
زیربرش شیاری است که در کنارهٔ جوش روی فلز پایه و بر اثر ذوبشدن آن بدون پر شدن مجدد ایجاد میشود و مقطع فلز پایه را کم میکند. عمق بیش از حد مجاز آن تمرکز تنش و شروع ترک خستگی را به دنبال دارد و در جوشهای سازهای محدودیت دقیق دارد.
جوش و بازرسیگرمایش از کف
Underfloor heating
گرمایش از کف سیستمی است که لولههای آب گرم یا کابل برقی درون لایهٔ کفسازی پنهان میشوند و با تابش، سطح کف را گرم و بهصورت یکنواخت فضا را گرم میکنند. دمای پایین آب (حدود ۳۵ تا ۴۵ درجه) و انتقال گرمای تابشی، آسایش خوبی ایجاد میکند و با پکیج، دیگ و منابع کمدما سازگار است.
تأسیسات و تهویهکابلکشی زیرزمینی
Underground cable laying
کابلکشی زیرزمینی روشی برای انتقال برق است که در آن کابلهای قدرت در خاک، کانال، لوله یا تونل دفن میشوند تا از دید و معرض خطرهای محیطی پنهان بمانند. در شهرها و پستهای صنعتی، این روش به دلیل ایمنی و زیبایی به خطوط هوایی ترجیح داده میشود.
برق و الکترونیکذخیرهسازی زیرزمینی
Underground storage
ذخیرهسازی زیرزمینی، نگهداری گاز طبیعی یا هیدروکربن مایع در سازندهای متخلخل تخلیهشده، غارهای نمکی یا معادن متروکه است تا میان تولید و مصرف فصلی تعادل برقرار شود. گاز در دورهٔ کممصرفی تزریق و در اوج مصرف برداشت میشود.
نفت، گاز و پتروشیمییوپیاس (UPS)
Uninterruptible power supply
یوپیاس منبع تغذیهٔ بدون وقفه است که در قطع برق شبکه، انرژی باتری را به بار میرساند و کیفیت توان را بهبود میدهد. انواع آنلاین، لایناینتراکتیو و آفلاین، سطح حفاظت متفاوتی دارند.
برق و الکترونیکیونیون
Union
یونیون اتصال رزوهای سهتکهای است که با یک مهره و دو نشیمن آببند میشود و اجازه میدهد بخشی از لولهکشی بدون چرخاندن لوله باز و بسته شود. یونیون در سایزهای کوچک جانشین فلنج در نقاط نیازمند بازکردن مکرر است.
مکانیک و پایپینگیونیت هیتر
Unit heater
یونیت هیتر دستگاهی است که از یک کویل گرمایش (آب گرم، بخار یا گازسوز) و یک فن تشکیل شده و هوای گرم را بهصورت مستقیم و پرسرعت در فضای صنعتی میدمد. این دستگاه برای گرمایش سریع کارگاهها، انبارها و سالنهای بزرگ با ارتفاع زیاد طراحی میشود و معمولاً از سقف یا دیوار آویزان است.
تأسیسات و تهویه
واژههای حرف V
۲۹ واژهتقطیر در خلأ
Vacuum distillation
تقطیر در خلأ جداسازی برشهای سنگین نفت است که با کاهش فشار، نقطهٔ جوش اجزا را پایین میآورد تا امکان جداسازی بدون تخریب حرارتی فراهم شود. خوراک آن باقیماندهٔ برج تقطیر اتمسفریک و محصولاتش خوراک واحدهای تولید روغن و کراکینگ است.
نفت، گاز و پتروشیمیپمپ خلأ
Vacuum pump
پمپ خلأ ماشینی است که گازها را از یک محفظه بیرون میکشد و فشار آن را به کمتر از فشار اتمسفر میرساند. انواع حلقهای آبی، روتاری و خشک (اسکرو و کلاو) در صنایع شیمیایی، بستهبندی و تصفیه کاربرد دارند.
مکانیک و پایپینگولو (شیر صنعتی)
Valve
ولو تجهیزی است که جریان سیال را قطع، وصل یا تنظیم میکند؛ انواع اصلی شامل شیرهای قطع (توپی، پروانهای، دروازهای)، تنظیم (کنترلی) و یکطرفه است. انتخاب ولو بر اساس عملکرد، سیال و شرایط کاری انجام میشود.
مکانیک و پایپینگدیسک شیر
Valve disc
دیسک شیر جزء متحرک و بستهکنندهٔ شیر است که با نشستن روی نشیمن، مسیر سیال را میبندد و در شیرهای دروازهای، یکطرفه و توپی شکلهای متفاوتی دارد. جنس، هندسه و صافی سطح دیسک، کیفیت آببندی و عمر شیر را تعیین میکند.
مکانیک و پایپینگپکینگ شیر
Valve packing
پکینگ شیر آببند نرمی است که در محفظهٔ گلند و اطراف ساقهٔ شیر قرار میگیرد و از نشت سیال به بیرون جلوگیری میکند. جنس آن — گرافیت، PTFE یا الیاف مصنوعی — بر پایهٔ سیال، فشار و دمای سرویس انتخاب میشود.
مکانیک و پایپینگپوزیشنر
Valve positioner
پوزیشنر وسیلهای است که روی شیر کنترل نصب میشود و با مقایسهٔ موقعیت واقعی ساقه با سیگنال فرمان، فشار هوای محرک را تنظیم میکند تا موقعیت شیر دقیقاً با سیگنال ورودی مطابقت یابد. پوزیشنر خطای اصطکاک و اثر فشار نامتعادل سیال را جبران میکند.
ابزار دقیق و اتوماسیونساقهٔ شیر
Valve stem
ساقهٔ شیر میلهٔ انتقال حرکت از اپراتور یا اکچویتور به دیسک شیر است و در شیرهای بالارونده و یکچهارمگردان شکلها و رزوههای متفاوتی دارد. جنس و آببندی آن باید در برابر خوردگی، سایش و فشار سیال مقاوم باشد.
مکانیک و پایپینگوانادیم
Vanadium
وانادیم عنصر آلیاژی کممصرفی است که با تشکیل کاربید و نیترید ریز، استحکام و مقاومت به خزش فولاد را افزایش میدهد و در فولادهای ابزار، کمآلیاژ پرمقاومت و بعضی گریدهای Cr-Mo به کار میرود. مقدار آن معمولاً کمتر از ۰٫۲ درصد است.
مواد و آزمونفشار بخار
Vapor pressure
فشار بخار فشاری است که بخار در تعادل با مایع در دمای معین اعمال میکند و معیار فراریت سوخت است؛ فشار بخار رید (RVP) برای بنزین و نفت خام اندازهگیری میشود. فشار بخار بالا، تلفات تبخیر و خطر تشکیل بخار در تانک را افزایش میدهد.
نفت، گاز و پتروشیمیسیستم VAV
Variable air volume
سیستم VAV دبی هوای ارسالی به هر زون را با دمپر موتوری تغییر میدهد و دمای مرکزی ثابت میماند. این روش نسبت به سیستمهای حجم ثابت، مصرف انرژی کمتری دارد.
تأسیسات و تهویهدرایو دور متغیر (VFD)
Variable frequency drive
درایو دور متغیر با تغییر فرکانس و ولتاژ تغذیه، سرعت موتور القایی را کنترل میکند و راهاندازی نرم، صرفهٔ انرژی و کنترل دقیق فرآیند را ممکن میسازد. درایو امروز ستون اصلی کنترل موتور در صنعت است.
برق و الکترونیکسیستم VRF
Variable refrigerant flow system
سیستم VRF نوعی سیستم انبساط مستقیم است که در آن یک واحد بیرونی با کمپرسور اینورتر، مبرد را بهصورت متغیر میان چند واحد داخلی توزیع میکند. با تغییر دور کمپرسور و بازشدن شیرهای انبساط الکترونیکی، ظرفیت هر واحد داخلی مستقل تنظیم میشود و مدلهای بازیاب حرارت سرمایش و گرمایش همزمان را ممکن میکنند.
تأسیسات و تهویهواریستور
Varistor
واریستور قطعهای نیمههادی است که در ولتاژ نامی جریان بسیار کمی از آن میگذرد، اما با رسیدن ولتاژ به حد آستانه بهسرعت هادی میشود و موج اضافهولتاژ را تخلیه میکند. این قطعه در حفاظت تجهیزات الکترونیکی در برابر صاعقه و کلیدزنی کاربرد دارد.
برق و الکترونیکفن تهویه
Ventilation fan
فن ماشین جریاندهی هوا است که با دوران پرهها اختلاف فشار ایجاد میکند و هوا را در کانال یا فضا به حرکت درمیآورد. مشخصهٔ عملکرد آن با منحنی دبی-فشار، توان و بازده بیان میشود و نقطهٔ کار، محل تلاقی منحنی فن با مقاومت شبکهٔ کانال است.
تأسیسات و تهویهونتوری (لولهٔ ونتوری)
Venturi tube
ونتوری لولهای است که با همگرایی تدریجی، گلوگاه و واگرایی مخروطی، اختلاف فشار ایجاد و بخش زیادی از فشار دینامیکی را بازیابی میکند. افت فشار ماندگار پایین آن را برای خطوط بزرگ و دبیهای بالا مناسب کرده است.
ابزار دقیق و اتوماسیونلرزش (ویبره)
Vibration
لرزش حرکت نوسانی تجهیز دوار حول موقعیت تعادل است که برحسب سرعت یا شتاب و فرکانس اندازهگیری میشود. افزایش تدریجی لرزش، نخستین نشانهٔ ناهممحوری، نابالانسی، خرابی یاتاقان یا شلشدگی مکانیکی است.
مکانیک و پایپینگلرزشسنجی
Vibration analysis
لرزشسنجی اندازهگیری و تحلیل ارتعاش ماشین برای تشخیص وضعیت و پیشبینی خرابی اجزای آن است. طیف فرکانسی لرزش منبع مشکل را آشکار میکند: فرکانس دوران، نابالانسی؛ دو برابر دوران، ناهممحوری و فرکانسهای یاتاقان، خرابی آن را نشان میدهند.
مکانیک و پایپینگتست سختی ویکرز
Vickers hardness test
تست سختی ویکرز با فرورفتن هرم الماسی با زاویهٔ ۱۳۶ درجه و بار مشخص انجام میشود و سختی از قطر اثر فرورفتگی محاسبه میگردد. این روش با یک مقیاس پیوسته، طیف گستردهای از مواد نرم تا بسیار سخت را پوشش میدهد.
مواد و آزمونVLAN
Virtual LAN
VLAN شبکهٔ محلی مجازی است که با تقسیمبندی منطقی یک سوئیچ، چند شبکهٔ مستقل روی زیرساخت فیزیکی مشترک میسازد. با VLAN میتوان دپارتمانها و سامانههای صنعتی را بدون کشیدن کابل جداگانه از هم تفکیک کرد.
نرمافزار و دادهماشین مجازی
Virtual machine
ماشین مجازی رایانهٔ نرمافزاری مستقلی است که پردازنده، حافظه، دیسک و کارت شبکهٔ مجازی دارد و روی یک میزبان فیزیکی اجرا میشود. هر ماشین مجازی سیستمعامل و برنامههای خود را جدا نگه میدارد و از دیگر ماشینهای همان میزبان جدا است.
نرمافزار و دادهVPN (شبکهٔ خصوصی مجازی)
Virtual private network
VPN تونل رمزنگاریشدهای روی شبکهٔ عمومی میسازد تا ارتباط کاربران یا شعب دور، مانند شبکهٔ داخلی امن باشد. ابزار پایهٔ دورکاری امن و اتصال کارگاههای پراکنده است.
نرمافزار و دادهمجازیسازی
Virtualization
مجازیسازی فناوری جداسازی منابع سختافزاری و ساخت چند ماشین مجازی مستقل روی یک سرور فیزیکی است. این فناوری بهرهوری سرور، جداسازی سرویسها، مهاجرت زنده و سادهشدن پشتیبانگیری را ممکن میکند و پایهٔ رایانش ابری است.
نرمافزار و دادهبازرسی چشمی
Visual examination
بازرسی چشمی، ارزیابی ظاهری قطعه یا تجهیز با چشم یا ابزار کمکبین مانند ذرهبین، آینه و چراغقوه برای تشخیص عیبهای سطحی مانند ترک، خوردگی، رنگ نادرست، جوش ناقص و آلودگی است. این بازرسی سادهترین و ارزانترین روش کنترل کیفیت است، اما به نور، فاصله و معیار مشخص نیاز دارد.
کیفیت و مدیریتبازرسی چشمی جوش
Visual inspection
بازرسی چشمی جوش (VT) نخستین و پرکاربردترین روش NDT است که پیش، حین و پس از جوشکاری اجرا میشود و عیوب سطحی مانند زیربرش، سرریز و ترک سطحی را شناسایی میکند. این بازرسی پیشنیاز سایر روشهای غیرمخرب است و به روشنایی و ابزار اندازهگیری نیاز دارد.
جوش و بازرسیولتاژ
Voltage
ولتاژ اختلاف پتانسیل الکتریکی بین دو نقطه است و بر حسب ولت (V) اندازهگیری میشود؛ همان «فشار» محرک جریان در مدار. ولتاژ میتواند مستقیم (DC) یا متناوب (AC) باشد و مقدار نامی شبکهها استانداردشده است.
برق و الکترونیکافت ولتاژ
Voltage drop
افت ولتاژ کاهش ولتاژ در طول مسیر هادی است که از عبور جریان از مقاومت و راکتانس کابل یا خط ناشی میشود و با طول مسیر، جریان و امپدانس متناسب است. افت بیش از حد، عملکرد تجهیزات و راهاندازی موتورها را مختل میکند.
برق و الکترونیکترانس ولتاژ (PT)
Voltage transformer
ترانس ولتاژ ترانسفورماتور اندازهگیری است که ولتاژ بالای شبکه را به ولتاژی کوچک و ایمن مانند صد ولت تبدیل میکند تا کنتورها، ولتمترها و رلههای حفاظتی آن را اندازهگیری کنند. در شبکههای فشار قوی، نوع خازنی آن برای ولتاژهای بالا استفاده میشود.
برق و الکترونیکفلومتر ورتکس
Vortex flowmeter
فلومتر ورتکس با شمردن گردابههایی که پس از یک مانع (استرال) در مسیر جریان تشکیل میشود، دبی حجمی بخار، گاز یا مایع کمگرانرو را اندازه میگیرد. فرکانس گردابهها با سرعت جریان نسبت مستقیم دارد و به همین دلیل تکرارپذیری خوبی دارد.
ابزار دقیق و اتوماسیونآسیبپذیری
Vulnerability
آسیبپذیری نقطهٔ ضعفی در نرمافزار، سختافزار یا پیکربندی است که مهاجم میتواند از آن برای نفوذ، افزایش دسترسی یا مختلکردن سرویس استفاده کند. آسیبپذیریها با شناسهٔ CVE ثبت میشوند و با وصله یا تغییر پیکربندی برطرف میگردند.
نرمافزار و داده
واژههای حرف W
۴۱ واژهپیادهرو
Walkway
پیادهرو مسیر مشخص و ایمن تردد افراد در محوطهٔ صنعتی است که با علامتگذاری، جداکننده یا ارتفاع از مسیر خودرو و ماشینآلات تفکیک میشود. سطح ضدلغزش، روشنایی کافی و عرض مناسب از مشخصات آن است.
ایمنیپکیج شوفاژ
Wall-hung boiler
پکیج شوفاژ یا بویلر دیواری، دیگ آبگرم کوچکی است که روی دیوار نصب میشود و با مشعل گازسوز، آب مدار گرمایش مانند رادیاتور یا گرمایش از کف را گرم میکند؛ مدلهای دومنظوره با مبدل صفحهای، آب گرم مصرفی را نیز بهصورت لحظهای تأمین میکنند. کنترل آن با ترموستات محیط و سنسورهای دمای آب انجام میشود.
تأسیسات و تهویهواشر
Washer
واشر دیسک نازکی است که زیر سر پیچ یا مهره قرار میگیرد تا فشار بستن را روی سطح پخش کند، سطح را از خراش محافظت نماید و در نوع فنری، از بازشدن اتصال جلوگیری کند. واشرها در انواع تخت، فنری، خاردار و مهرهدار ساخته میشوند.
مکانیک و پایپینگخاموشکنندهٔ آبی
Water fire extinguisher
خاموشکنندهٔ آبی با پاشش آب یا محلول آب و افزودنی، گرمای حریق را جذب و دمای سوخت را به زیر نقطهٔ اشتعال میرساند؛ این سردکردن، مؤثرترین روش اطفای کلاس A است. انواع آب-فوم آن با افزودنی ویژه برای حریق مایع نیز کاربرد دارند.
ایمنی حریقسختی آب
Water hardness
سختی آب مجموع غلظت یونهای کلسیم و منیزیم در آب است و معمولاً بر حسب میلیگرم در لیتر معادل کربنات کلسیم بیان میشود. سختی بالا موجب رسوبگذاری، کاهش انتقال حرارت و مصرف بیشتر مواد شیمیایی میشود.
مواد و آزمونواترپمپ
Water pump
واترپمپ پمپ گریز از مرکزی است که مایع خنککننده را در مدار بستهٔ خنککاری به گردش درمیآورد و آن را از موتور به رادیاتور و بازمیگرداند. محور آن با تسمه یا زنجیر فرمان میگیرد و آببند مکانیکی، از نشت مایع به یاتاقان جلوگیری میکند.
خودرو و حملونقلسختیگیر
Water softener
سختیگیر وسیلهای است که یونهای کلسیم و منیزیم آب سخت را با رزین تبادل یونی جابهجا میکند و آب نرم تحویل میدهد. این کار از رسوبگذاری در دیگ، مبدل حرارتی، لولهکشی و کویلها جلوگیری میکند و کارایی و عمر تجهیزات گرمایشی و برجهای خنککن را بالا میبرد.
تأسیسات و تهویهتصفیه آب
Water treatment
تصفیهٔ آب مجموعه فرآیندهایی است که کیفیت آب — سختی، رسوب، خوردگی و آلودگی میکروبی — را برای مصرف صنعتی یا انسانی اصلاح میکند. روشها شامل فیلتراسیون، تبادل یونی، اسمز معکوس و افزودن مواد شیمیایی است.
تأسیسات و تهویهنسبت آب به سیمان
Water-cement ratio
نسبت آب به سیمان (w/c) نسبت وزن آب به وزن سیمان در مخلوط بتن است و مهمترین عامل تعیینکنندهٔ مقاومت و دوام آن به شمار میرود. کاهش این نسبت مقاومت را افزایش میدهد، اما اگر با افزودنی روانکننده جبران نشود، کارایی بتن تازه را کاهش میدهد.
عمران و ساختمانعایق رطوبتی
Waterproofing
عایق رطوبتی لایه یا پوششی است که از نفوذ آب و رطوبت به اجزای ساختمان مانند فونداسیون، سقف، سرویس بهداشتی و دیوار حائل جلوگیری میکند. انتخاب نوع عایق شامل قیرگونی، ورقههای پلیمری و پوششهای نانویی بر پایهٔ محل کاربرد و فشار آب انجام میشود.
عمران و ساختمانلحیمکاری موجی
Wave soldering
لحیمکاری موجی روشی صنعتی برای اتصال قطعات سوراخدار است که در آن موجی از لحیم مذاب از زیر برد عبور میکند و پایههای قطعه را لحیم میکند. در این فرایند، فلاکسدهی، پیشگرمایش و ارتفاع موج بر کیفیت اتصال اثر میگذارند.
برق و الکترونیکوبسرویس
Web service
وبسرویس سرویس نرمافزاری است که از طریق شبکه و با پروتکلهای استاندارد وب، مانند HTTP و SOAP یا REST، در دسترس سامانههای دیگر قرار میگیرد. وبسرویسها زبان مشترک یکپارچهسازی سامانههای ناهمگون مانند ERP، CRM و سامانههای صنعتی هستند.
نرمافزار و دادهدرصد پیشرفت وزنی
Weighted progress
درصد پیشرفت وزنی شاخص سنجش پیشرفت پروژه است که در آن هر فعالیت یا بستهٔ کاری بر پایهٔ سهم خود از بودجه یا اهمیت وزن میگیرد و پیشرفت کل از مجموع پیشرفت وزنی اجزا به دست میآید. این روش، تصویری واقعبینانهتر از شمارش سادهٔ فعالیتها ارائه میدهد.
مدیریت پروژههممحوری جوش
Weld alignment
هممحوری جوش میزان همراستایی دو قطعه در محل اتصال است و انحراف آن با اختلاف ارتفاع داخلی یا همان هایلو (Hi-Lo) اندازهگیری میشود. هایلو زیاد تمرکز تنش ایجاد میکند، اجرای پاس ریشه را دشوار میسازد و کیفیت نهایی جوش را کاهش میدهد.
جوش و بازرسینامنظمی جوش
Weld irregularity
نامنظمی جوش هر انحراف در شکل، ابعاد یا سطح جوش از حالت مطلوب است؛ از موجهای ناهموار سطحی و اختلاف عرض تا تغییر تقویت در طول درز. نامنظمیهای شدید ممکن است عیب تلقی شوند و پذیرش یا رد آنها بر پایهٔ معیارهای استاندارد و سطح کیفیت جوش انجام میگیرد.
جوش و بازرسیساقه جوش
Weld leg
ساقه جوش فاصلهٔ از پاشنهٔ جوش گوشه تا پنجهٔ آن روی هر یک از دو عضو اتصال است و اندازهٔ آن مبنای تعیین ابعاد جوش گوشه در نقشهها و کدها به شمار میرود. ساقهٔ نامناسب یا نابرابر نشانهٔ زاویه و سرعت نادرست مشعل یا الکترود است.
جوش و بازرسیفلنج گردندار
Weld neck flange
فلنج گردندار فلنجی است با گردنهٔ مخروطی که با جوش لببهلب به لوله متصل میشود؛ انتقال تدریجی ضخامت از گردنه به لوله، تمرکز تنش را کاهش میدهد. این فلنج برای سرویسهای فشار بالا، دمای بالا و بارهای خستگی توصیه میشود.
مکانیک و پایپینگپاس جوش
Weld pass
پاس جوش هر بار عبور قوس یا شعله در طول اتصال است؛ جوشهای چندپاسه شامل پاس ریشه، پاسهای پرکننده و پاس رو هستند. تعداد و ترتیب پاسها، کیفیت متالورژیکی و ابعاد نهایی جوش را تعیین میکند.
جوش و بازرسیتقویت جوش
Weld reinforcement
تقویت جوش ارتفاع فلز جوش بالاتر از سطح فلز پایه در جوش لببهلب است که مقدار مجاز آن در کدها و استانداردها محدود شده است. تقویت بیشازحد تمرکز تنش ایجاد میکند و تقویت ناکافی، مقطع مؤثر اتصال را کاهش میدهد.
جوش و بازرسیسربارهٔ جوش
Weld slag
سرباره لایهٔ غیرفلزی شناور بر حوضچهٔ جوش است که از ذوب پوشش الکترود یا فلاکس پودرجوش به وجود میآید و پس از انجماد روی جوش میماند. این لایه از جوش در برابر اکسیداسیون محافظت میکند، اما باقیماندن آن بین پاسها عیب محسوب میشود.
جوش و بازرسیگلویی جوش
Weld throat
گلویی جوش کوتاهترین فاصلهٔ از ریشهٔ جوش گوشه تا وجه آن است و ظرفیت واقعی باربری اتصال را تعیین میکند. گلویی نظری از ساقه محاسبه میشود و گلویی مؤثر با در نظر گرفتن تحدب یا تقعر واقعی جوش به دست میآید.
جوش و بازرسیاتصال جوشی
Welded connection
اتصال جوشی نوعی اتصال سازهٔ فولادی است که در آن دو قطعه با ذوب موضعی فلز پایه و فلز پرکنندهٔ جوشکاری به هم پیوند میخورند. کیفیت این اتصال به دستورالعمل جوشکاری، صلاحیت جوشکار و بازرسی با روشهای غیرمخرب بستگی دارد.
عمران و ساختمانصلاحیت جوشکار
Welder qualification
صلاحیت جوشکار مدرکی است که نشان میدهد یک جوشکار با آزمون عملی، توانایی اجرای جوش مطابق رویهٔ مشخص را دارد. محدودهٔ اعتبار آن (ضخامت، قطر، وضعیت جوش) در کد تعریف شده است.
جوش و بازرسیالکترود جوشکاری
Welding electrode
الکترود مادهٔ مصرفی جوشکاری است که قوس را برقرار و فلز پرکننده را تأمین میکند؛ با پوشش شیمیایی که از حوضچه محافظت مینماید. طبقهبندی الکترود، ترکیب و کاربرد آن را تعیین میکند.
جوش و بازرسیدستورالعمل جوشکاری (WPS)
Welding procedure specification
دستورالعمل جوشکاری سندی است که متغیرهای مجاز جوش — روش، مواد مصرفی، پیشگرمایش، پارامترها — را برای رسیدن به جوش قابل قبول تعیین میکند. هر WPS باید با یک PQR پشتیبانی شود.
جوش و بازرسیچاه
Well
چاه مسیر حفرشده تا مخزن هیدروکربنی است که نفت یا گاز را از سنگ مخزن به سطح زمین میرساند و با رشتهٔ جداری، لولهٔ مغزی و تجهیزات سرچاهی تکمیل میشود. چاهها بر اساس هدف به اکتشافی، توصیفی، توسعهای و تزریقی دستهبندی میشوند.
نفت، گاز و پتروشیمیسیمانکاری چاه
Well cementing
سیمانکاری چاه عملیاتی است که در آن دوغاب سیمان در فضای حلقوی بین لولهٔ جداری و دیوارهٔ چاه پمپ میشود تا رشته تثبیت، از مهاجرت سیال سازند جلوگیری و جداسازی زونها تضمین شود. کیفیت سیمانکاری نقش تعیینکنندهای در آببندی چاه و عمر آن دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیتکمیل چاه
Well completion
تکمیل چاه مجموعهٔ عملیات و تجهیزاتی است که پس از حفاری، چاه را به یک تولیدکنندهٔ اقتصادی تبدیل میکند و شامل انتخاب نوع تکمیل، نصب مغزی، پکر و تجهیزات سرچاهی و انگیزش چاه است. نوع تکمیل بر اساس شرایط مخزن، تعداد زونها و برنامهٔ تعمیرات آینده تعیین میشود.
نفت، گاز و پتروشیمیکنترل فوران
Well control
کنترل فوران مجموعهٔ روشها و تجهیزاتی است که ورود سیال سازند به چاه را در محدودهٔ ایمن نگه میدارد و در صورت هجوم سیال (Kick)، چاه را بدون فوران دوباره تحت کنترل میآورد. روشهای چرخشی و وزنهگذاری و تجهیزات انسداد چاه، ارکان این فرایند هستند.
نفت، گاز و پتروشیمیلاگگیری چاه
Well logging
لاگگیری چاه اندازهگیری پیوستهٔ خواص فیزیکی سازند در طول چاه با ابزارهای درونچاهی است که پاسخ الکتریکی، صوتی، هستهای و مغناطیسی را ثبت میکند. تفسیر لاگها، تخلخل، اشباع آب و نوع سیال را بدون نیاز به مغزهگیری تعیین میکند.
نفت، گاز و پتروشیمیانگیزش چاه
Well stimulation
انگیزش چاه مجموعهٔ عملیات فنی است که با ایجاد مسیرهای رسانا یا رفع موانع جریان، بهرهٔ چاه را افزایش میدهد و شامل اسیدکاری و شکاف هیدرولیکی است. انتخاب روش انگیزش به نوع سنگ، میزان آسیب سازند و فشار مخزن بستگی دارد.
نفت، گاز و پتروشیمیسرچاهی
Wellhead
سرچاهی مجموعهٔ تجهیزات نصبشده در دهانهٔ چاه است که اتصال رشتهٔ جداری و مغزی و کنترل فشار چاه را فراهم میکند و شامل بدنهٔ سرچاهی، بستهای جداری و درخت کریسمس است. سرچاهی فشار چاه را در محدودهٔ ایمن نگه میدارد و امکان اندازهگیری و تزریق مواد را میسر میکند.
نفت، گاز و پتروشیمیتنظیم فرمان
Wheel alignment
تنظیم فرمان فرآیند تنظیم زوایای چرخهای جلو و عقب نسبت به محورهای مرجع است؛ کمبر، کاستر، تو-این و تو-اوت با دستگاه تراز سنجیده و به مقدار مشخصهٔ سازنده تنظیم میشوند. این کار پس از تعویض اجزای تعلیق یا فرمان الزامی است.
خودرو و حملونقلوایفای
Wi-Fi
وایفای فناوری شبکهٔ محلی بیسیم بر پایهٔ استانداردهای خانوادهٔ IEEE 802.11 است که دستگاهها را با امواج رادیویی به شبکه وصل میکند. نسلهای جدید آن سرعت و ظرفیت بالا دارند، اما پایداری و امنیت آن به طراحی درست دسترسی بستگی دارد.
نرمافزار و دادهژنراتور بادی
Wind generator
ژنراتور بادی ماشین الکتریکی توربین بادی است که انرژی مکانیکی روتور را به برق تبدیل میکند و در طراحیهای جدید اغلب از نوع سنکرون مغناطیس دائم یا القایی دوگانهتغذیه است. نوع ژنراتور، نیاز به جعبهدنده و رفتار آن در برابر نوسان باد را تعیین میکند.
برق و الکترونیکتوربین بادی
Wind turbine
توربین بادی ماشینی است که انرژی جنبشی باد را با پرههای آیرودینامیکی میگیرد و از طریق روتور و جعبهدنده به ژنراتور میرساند تا برق تولید شود. توربینهای مدرن معمولاً سهپره با محور افقی و سامانهٔ کنترل زاویهٔ پره هستند.
برق و الکترونیکویندوز سرور
Windows Server
ویندوز سرور نسخهٔ سازمانی ویندوز مایکروسافت برای نقشهای سروری است: سرویس دامنه، فایل، چاپ، وب و مجازیسازی. سرویس دامنه و سهم شبکه در آن، مدیریت متمرکز کاربران و رایانههای اداری را ممکن میکند و سیاستهای گروهی را در کل شبکه اعمال میسازد.
نرمافزار و دادهساختار شکست کار (WBS)
Work Breakdown Structure
ساختار شکست کار (WBS) نمایش سلسلهمراتبی دامنهٔ پروژه است که کار کل پروژه را به بستههای کاری کوچک و قابل مدیریت تقسیم میکند. هر سطح، خروجیهای سطح بالاتر را دقیقتر تعریف میکند و پایینترین سطح، بستهٔ کاری با مسئول، زمان و هزینهٔ مشخص است.
مدیریت پروژهدستورالعمل
Work instruction
دستورالعمل سند سطح سوم است که جزئیات اجرای یک فعالیت مشخص را گامبهگام و عملیاتی توضیح میدهد؛ مانند دستورالعمل نصب، تنظیم یا بازرسی یک تجهیز. دستورالعمل، رویهٔ کلی را به عمل روزانهٔ اپراتور یا تکنسین تبدیل میکند.
کیفیت و مدیریتمجوز کار
Work permit
مجوز کار سندی است که پیش از انجام کارهای پرخطر — گرم، برقدار، ارتفاع، فضای بسته — صادر میشود و شرایط ایمنی، تجهیزات و مسئولان را مشخص میکند. مجوز بدون بازدید محل، بیاعتبار است.
ایمنیچرخدنده حلزونی
Worm gear
چرخدنده حلزونی از یک پیچ حلزونی و یک چرخدندهٔ همآهنگ تشکیل میشود و نسبت کاهش بالا را در یک مرحله و با صدای کم فراهم میکند. در این سیستم محورها عمود بر هم هستند و به دلیل تماس لغزشی، بازده نسبت به دندههای دیگر کمتر و تولید حرارت بیشتر است.
مکانیک و پایپینگ
واژههای حرف X
۲ واژهفلورسانس پرتو ایکس (XRF)
X-ray fluorescence
فلورسانس پرتو ایکس روشی برای تعیین ترکیب عنصری مواد است؛ پرتو ایکس به نمونه میتابد و تابش ثانویهٔ هر عنصر اندازهگیری میشود. XRF ابزار رایج تأیید آلیاژ (PMI) و کنترل ورودی مواد در صنایع است.
مواد و آزمونXML
XML
XML زبان نشانهگذاری گسترشپذیر برای نمایش و تبادل دادهٔ ساختیافته است که عناصر تودرتو و سلسلهمراتبی را با برچسب توصیف میکند. در سامانههای سازمانی قدیمیتر، اسناد اداری و استانداردهای تبادل داده، هنوز قالب رایجی است.
نرمافزار و داده
واژههای حرف Y
۲ واژهصافی وای (Y-Strainer)
Y-strainer
صافی وای نوعی فیلتر مکانیکی با بدنهٔ Y شکل است که ذرات و ناخالصیهای سیال را با توری داخلی میگیرد و از آسیب به پمپ، شیر کنترل و تجهیزات پاییندست جلوگیری میکند. توری آن دورهای تمیز یا تعویض میشود.
مکانیک و پایپینگتنش تسلیم
Yield strength
تنش تسلیم تنشی است که در آن فلز از رفتار الاستیک به پلاستیک عبور میکند و پس از آن تغییرشکل با افزایش کم تنش ادامه مییابد. در فولادهایی که تسلیم مشخص ندارند، تنش متناظر با کرنش ۰٫۲ درصد ملاک قرار میگیرد.
مواد و آزمون
واژههای حرف Z
۲ واژهدیود زنر
Zener diode
دیود زنر در ناحیهٔ شکست معکوس کار میکند و در آن ناحیه ولتاژ دو سرش تقریباً ثابت میماند؛ همین ویژگی آن را به مرجع ولتاژ و محدودکنندهٔ ولتاژ تبدیل میکند. ولتاژ زنر در دیتاشیت همراه با تلرانس و ضریب دمایی مشخص میشود.
برق و الکترونیکپوشش غنی از روی
Zinc-rich coating
پوشش غنی از روی رنگ یا پرایمری است که درصد بالای روی (معمولاً بیش از ۷۰ درصد وزنی) دارد و با خاصیت فداشوندگی، فولاد را از خوردگی حفاظت میکند. در سازههای دریایی و صنعتی، پایهٔ سیستم رنگ حفاظتی است.
مواد و آزمون
هر واژه، یک قدم به درک بهتر مفاهیم تخصصی.
جستجوی واژهٔ دیگر