پیش گرم کن هوا یکی از تجهیزات مهم در کورهها و دیگهای بخار صنعتی است که با بازیابی گرمای گازهای خروجی و انتقال آن به هوای احتراق، به افزایش راندمان حرارتی سیستم کمک میکند.
کورهها برای گرم کردن سیالات یا گازها از یک منبع سوخت استفاده میکنند و طراحی آنها به عواملی مانند نوع سوخت، دمای موردنیاز، دبی سیال و شرایط فرایندی بستگی دارد. یکی از روشهای بهبود عملکرد این تجهیزات، پیشگرم کردن هوای ورودی به بخش احتراق است.
در این فرایند، پیش گرمکن هوا بخشی از انرژی حرارتی موجود در گازهای دودکش را بازیابی کرده و برای افزایش دمای هوای احتراق به کار میگیرد. این کار میتواند مصرف سوخت را کاهش دهد، راندمان کوره یا بویلر را افزایش دهد و میزان اتلاف انرژی را کمتر کند.
استفاده صحیح از پیش گرمکن هوا همچنین میتواند به کاهش انتشار آلایندهها و بهبود عملکرد کلی سیستمهای حرارتی کمک کند؛ البته انتخاب نوع مناسب، طراحی صحیح و نگهداری منظم آن در دستیابی به این مزایا اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله، ساختار و نحوه عملکرد پیش گرمکن، انواع آن، مزایا و چالشهای استفاده و همچنین نکات مهم در انتخاب، بهرهبرداری و نگهداری این تجهیز را بررسی میکنیم.
۱- پیش گرم کن هوا چیست؟
پیش گرم کنهای هوا (APH) مبدلهای حرارتی از نوع پوسته و لوله هستند که برای پیشگرم کردن هوایی که به دیگهای بخار یا کورهها برای احتراق سوخت تغذیه میشود، مورد استفاده قرار میگیرند.
به عنوان مبدل حرارتی، هدف اصلی پیش گرمکن هوا، حذف گرمای زائد از گازهای دودکش خروجی از دیگ بخار است.
به این صورت که، در روند کار گازهای دودکش با دمای بسیار پایینتری به دودکش منتقل میشوند و امکان کنترل دمای گازهای خروجی از دودکش فراهم میگردد.
پیش گرم کنهای هوا ممکن است بسته به جریانهای فرآیندی موجود، به صورت گاز به هوا یا مایع به هوا پیکربندی شوند.
در دیگهای بخار، پیش گرم کنهای هوا با تغذیه هوای گرم، به طور قابل توجهی به افزایش راندمان احتراق مورد نیاز برای عملکرد دیگ بخار کمک میکنند.
آنها تا 60٪ از گرمای گاز دودکش را بازیابی کرده و از آن برای گرم کردن هوا استفاده میکنند.
به همین دلیل، پیش گرم کنهای هوا از اهمیت قابل توجهی در تبادل گرما برخوردارند و برای بهبود راندمان در فرایندهای صنعتی مختلفی که در آنها استفاده میشوند، حیاتی هستند.
پیش گرم کنهای هوا به طور گسترده در صنایع مختلفی که نیاز به فرایندهای گرمایشی با دمای بالا دارند، مانند پالایشگاهها و پتروشیمی و تولید برق مورد استفاده قرار میگیرند.
پیش گرم کنهای هوا که با تخصص ساخته شدهاند، دستگاههای مبتکرانهای هستند. آنها تضمین میکنند که هوای ورودی به دیگ بخار دقیقاً مناسب برای عملکرد بهینه است. در نیروگاههای بخار، آنها یکی از مهمترین سیستمهای بازیابی انرژی هستند. پیش گرمکنها چندین عملکرد حیاتی را در صنایع مختلف ارائه میدهند:
- افزایش دما: پیش گرم کنها دمای مواد یا سیالات را قبل از ورود به فرایند اصلی افزایش داده و انرژی مورد نیاز در مراحل بعدی را کاهش میدهند.
- بازیابی انرژی: در بسیاری از کاربردها، پیش گرم کنها گرمای تلفشده از سایر فرآیندها را جذب و استفاده میکنند و راندمان کلی سیستم را بهبود میبخشند.
- بهینهسازی فرایند: با پیشگرمایش مواد، این دستگاهها میتوانند سرعت واکنش را افزایش دهند، ویسکوزیته را کاهش دهند یا مواد را برای پردازش کارآمدتر آماده کنند.
- حفاظت از تجهیزات: پیش گرمایش میتواند از شوک حرارتی به تجهیزات پاییندستی جلوگیری کند و خطر چگالش را در فرایندهای خاص کاهش دهد.
۲- پیش گرم کن هوا چگونه کار میکند؟
در حالت کلی پیش گرمکن هوا یک مبدل حرارتی گاز - گاز است که گرما را از گازهای دودکش، دود حاصل از پخت یا هوای خشککننده بازیابی میکند تا هوای احتراق را پیش گرم کند.
گرمای گاز دودکش مستقیماً در فرایند احتراق ادغام میشود.
هم گاز دودکش و هم هوای احتراق همزمان با نرخ جریان تقریباً یکسانی وجود دارند.
عرضه و تقاضا به طور همزمان حرکت میکنند؛ بنابراین، پیش گرم کن روشی اقتصادی و جذاب برای بازیابی گرما است.
همین اصل در مورد خشککنها یا کورهها نیز صدق میکند، جایی که پیش گرمکن هوا گرما را از هوای خروجی بازیابی کرده و هوای ورودی را پیش گرم میکند.
روند کار به این صورت است که گرمای خروجی از گازهای دودکش هنگامی که در پیش گرم کنهای هوا که بر فرض دارای ساختار پوسته و لوله هستند، در تماس غیرمستقیم با یکدیگر قرار میگیرند، به هوا منتقل میشود.
۳- انواع پیش گرم کن هوا و طراحی آنها
پیش گرم کنهای هوا بر اساس ویژگیها و ساختارشان به دو نوع طبقهبندی میشوند.
این دو نوع پیش گرمکن هوا عبارتاند از:
- پیش گرم کن هوای نوع Recuperative یا Tubular: این نوع پیش گرم کن هوا خود به دو نوع دیگر نیز طبقه بندی میشود:
- نوع لوله افقی
- نوع لوله عمودی
- پیش گرم کن هوای نوع احیا کننده یا چرخشی: پیش گرم کن هوای نوع احیا کننده یا چرخشی نیز به دو نوع طبقه بندی میشود:
- سبدهای چرخان (لیونگستروم)
- هود چرخان (روته موهله)
۳-۱- پیش گرم کن هوای لولهای
این نوع پیش گرم کن با تعداد زیادی لوله عمودی یا افقی ساخته شده است.
این لولهها برای انتقال گازهای دودکش استفاده میشوند.
این لولهها به همراه بافلهایی در فضاهای خاص نصب شدهاند که جریان هوا را مدیریت میکنند.
دودهها در قیف دوده در پایین جمع میشوند.
۳-۱-۱- ساخت پیش گرم کن هوای لولهای
فولادهای کم کربن عمدتاً برای ساخت هر دو پیشگرمکن هوا (AH) استفاده میشوند.فولادهای COR-TEN (فولادهای مقاوم در برابر هوازدگی) برای ساخت لولههای AH که در دمای پایین یا متوسط کار میکنند، استفاده میشوند. لولهها توسط منبسطکنندهها منبسط میشوند و در موارد نادر جوشکاری نیز میشوند. جوشکاری باید به درستی انجام شود بدون اینکه به دلیل گرمای جوشکاری، به لوله AH آسیبی وارد شود. طول این لولهها در پیشگرم کنهای هوای لولهای افقی و عمودی، حدود ۵ متر است. در پیش گرم کنهای هوای نوع افقی، هیچ تکیهگاه میانی برای لولهها وجود ندارد، اما در نوع عمودی، در دو انتهای بالا و پایین لولهها تکیهگاه وجود دارد. این لولهها حدود ۲.۰ تا ۲.۳ میلیمتر ضخامت دارند. این ضخامت برای مصرف سوخت معمولی در دیگهای بخار است. اگر از زغال سنگ به عنوان سوخت مصرفی استفاده شود، به دلیل گردوغبار موجود در گاز دودکش سوخت، ضخامت باید افزایش یابد. جریان هوا در پیش گرم کن هوای عمودی به سمت بیرون لوله است، اما در نوع افقی AH هوا به صورت خطی جریان مییابد که فرایند تمیز کردن را آسانتر میکند. در پیش گرمکن هوای عمودی نیازی به دمندههای دوده نیست.
۳-۱-۲- اصل کار
گازهای داغ دودکش از اکونومایزر یا دیگ بخار از طریق ورودی گاز دودکش در بالا وارد پیش گرمکن هوا میشوند و این گازها اجازه دارند از طریق لولههای عمودی به سمت خروجی یا دودکش عبور کنند. در حالی که گازهای دودکش از لوله عبور میکنند، هوای اتمسفر از روی لولهها عبور میکند. هوای اتمسفر از طریق ورودی هوا وارد پیشگرم کن میشود. هوا و گازهای دودکش هر دو میتوانند در جهت مخالف جریان داشته باشند. جریان هوا روی لولهها تکرار و توسط بافلها کنترل میشود. این لولهها گرمای گازهای دودکش را جذب کرده و به هوای اتمسفر منتقل میکنند. یک قیف دوده در پایین پیشگرم کن برای جمعآوری دوده نصب شده است. به این ترتیب، هوا پیش گرم شده و برای احتراق بیشتر به دیگ بخار منتقل میشود.
۳-۲- پیش گرم کن هوای دوار
در یک پیش گرم کن هوای دوار، روتور به عنوان جز اصلی انتقال گرما عمل میکند.
روتور با چندین عنصر ورق مانند ورقهای برجسته، ورقهای موجدار و ورقهای مسطح نصب شده است.
ورقهای مسطح با فاصله مشخصی حدود ۵ تا ۱۰ میلیمتر از دو صفحه دیگر جدا نگه داشته میشوند که به ایجاد مسیرهای جریان کمک میکند و به افزایش گرمای تأمین شده و جریان آشفته گاز یا هوا کمک میکند.
ضخامت این ورقها حدود ۰.۴۴ تا ۱.۲۲ میلیمتر است.
با ایجاد فاصله مشخص بین ورقها، میتوان به گرمای زیاد و تلاطم زیاد دست یافت.
مانند نوع لولهای AH، از فولاد کربنی و COR-TEN برای ساخت این ورقها برای شرایط دمای بالا و پایین استفاده میشود.
برای کاهش خوردگی و رسوب مواد ناخواسته در دماهای عملیاتی بالا، از ورقهای نازک با حداقل فاصله بین آنها استفاده میشود.
به همین ترتیب در دماهای عملیاتی پایین یا متوسط، از ورقهای ضخیم با حداکثر فاصله بین آنها استفاده میگردد.
ورقهای ضخیم همیشه طول عمر بیشتری نسبت به ورقهای نازکتر دارند.
۳-۲-۱- سبدهای چرخان (لیونگستروم)
سبدهای چرخان به روتور متصل یا نصب میشوند که هم ورودی و هم خروجی برای انتقال هوا و گاز دارد.
این سبدها با سه نوع ورق پر میشوند.
روتور معمولاً با سرعت ۴ تا ۵ دور در دقیقه میچرخد، زمانی که توسط یک درایو یا موتور چرخان خارجی هدایت میشود.
کل دستگاه توسط یک محفظه پوشانده شده است که به جلوگیری از خروج هوا کمک میکند.
سایر درزگیرهای طرفین نیز به جلوگیری از نشت هوا کمک میکنند.
فرایند دودهزدایی همیشه باید قبل از شروع و پس از اتمام کل فرایند پیشگرمایش در پیشگرم کن هوا انجام شود.
این کار به تمیز نگه داشتن موتور احتراق داخلی و عاری بودن آن از سوخت نسوخته کمک میکند.
این پیش گرمکن هوا بر اساس موقعیت شفت چرخان به دو نوع دیگر نیز طبقهبندی میشود.
آنها دارای طراحی شفت افقی و طراحی شفت عمودی هستند.
هر دو نوع معمولاً در بویلرهای صنعتی استفاده میشوند.
در مقایسه با AH با شفت عمودی، انواع شفت افقی محبوبتر هستند.
۳-۳- هود چرخان (روته موهله)
همانطور که از نامش پیداست، در این نوع فقط هود میچرخد.
همانطور که در نوع قبلی بحث کردیم، روتور هرگز نمیچرخد، در اینجا فقط هود هوا میچرخد.
اجزای دیگر مانند استاتور، سبدهای پر از صفحات انتقال حرارت تمایل به ثابت ماندن دارند.
هر دو هود هوای بالا و پایین میچرخند و هوا را با دمپرهای یکپارچه با پیشگرم کنهای هوای چرخان، بایپس میکنند.
۴- عوامل مؤثر در عملکرد پیش گرم کنهای هوا
برخی عوامل در حین کار بر روی پیش گرم کنهای هوا تأثیر میگذارند.
عوامل رایج عبارتاند از:
۴-۱- خوردگی در دمای پایین
این مشکل معمولاً در پیش گرم کنهای هوای لولهای رخ میدهد. هر زمان که دمای لوله فلزی به زیر دمای نقطه شبنم برسد، خوردگی رخ میدهد. دلیل اصلی خوردگی، وجود گوگرد و رطوبت موجود در سوخت و گاز دودکش است. این ممکن است باعث ایجاد یک مشکل جدی شود، بنابراین نیاز به بررسی منظم و دورهای در سردترین ناحیه پیش گرمکن هوا دارد. سردترین ناحیه پیشگرمکن هوا جایی است که گاز خروجی و هوای سرد ورودی به هم میرسند. برای رفع این مشکل، نگهداری مناسب لازم است.۴-۲- گرفتگی و رسوب
گرفتگی به معنای رسوب خاکستر باقیمانده است. این علت معمولاً در انتهای پایین پیش گرم کن هوا اتفاق میافتد و منجر به رسوب میشود و در اثر رسوب منظم، اندازه رسوب خاکستر بزرگتر میشود. اگر اندازه رسوب خاکستر به طور مداوم افزایش یابد، مجاری گاز مسدود میشوند. افزایش رسوب همچنین منجر به افزایش افت فشار میشود. رسوبات محلول را میتوان با شستشو با آب از بین برد و برای جلوگیری از رسوب، باید در فواصل منظم دمیدن دوده انجام شود.۴-۳- فرسایش
فرسایش در پیش گرمکن هوا به دلیل سرعت بالای گاز رخ میدهد. یک مکان یا سطح که در آن سرعت گاز به حداکثر نقطه میرسد، در معرض فرسایش قرار میگیرد. برای این منظور، در پیش گرم کن هوا با لوله افقی، یک ماده اختصاصی به نام سپر فرسایش نصب میشود که ضخامت آن حدود ۳ میلیمتر است؛ بنابراین این محافظ، لولهها را از خوردگی محافظت میکند. در AH لولهای عمودی، غلافهای موقت قابل تعویض برای محافظت از کل لولهها در برابر خوردگی نصب میشوند. در AH نوع چرخشی، آببندها به دلیل فرسایش به شدت آسیب میبینند؛ بنابراین برای جلوگیری از این امر، از برخی مواد اختصاصی استفاده میشود.۴-۴- آتش سوزی
عوامل آتشسوزی در کورههای دوار چرخشی رایج هستند. این عوامل معمولاً به دلیل سوختن زغال سنگ و نفت نسوخته در هنگام خاموش شدن در هنگام راهاندازی رخ میدهند. با برداشتن کوره میتوانیم از آتشسوزی جلوگیری کنیم؛ زیرا تمام گازها و سوختهای نسوخته ناخواسته را از بین میبرد. همچنین با برداشتن خاکسترهای جمع شده و پراکنده میتوان از آتشسوزی در کورههای دوار چرخشی جلوگیری کرد. برای جلوگیری از آتشسوزی در کورههای دوار چرخشی، باید در فواصل منظم دوده زدایی انجام شود.۵- مزایای استفاده از پیش گرم کن هوا
پیش گرم کن هوا با توجه به انواع مختلفی که دارد مزایای زیادی را ارائه میدهد.
از جمله این مزایا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۵-۱- بهرهوری انرژی
پیش گرم کنها به طور قابل توجهی راندمان انرژی را از طریق موارد زیر بهبود میبخشند:- کاهش کل انرژی ورودی موردنیاز برای یک فرایند
- استفاده از گرمای تلفشدهای که در غیر این صورت هدر میرفت
- به حداقل رساندن تلفات حرارتی در تجهیزات اصلی پردازش
۵-۲- صرفهجویی در هزینه
استفاده از پیش گرم کنها میتواند از طریق موارد زیر منجر به صرفهجویی قابلتوجهی در هزینهها شود:- مصرف سوخت کمتر
- کاهش مصرف برق
- کاهش هزینههای عملیاتی برای تجهیزات پردازش اصلی
۵-۳- افزایش ظرفیت تولید
پیش گرم کنها میتوانند ظرفیت تولید را از طریق موارد زیر افزایش دهند:- تسریع فرایندهای گرمایشی
- بهبود سرعت واکنش در فرایندهای شیمیایی
- کاهش زمان پردازش در کاربردهای مختلف
۵-۴- مزایای زیستمحیطی
اجرای پیش گرم کنها از طریق موارد زیر به حفاظت از محیط زیست کمک میکند:- کاهش مصرف کلی انرژی
- کاهش انتشار گازهای گلخانهای
- به حداقل رساندن انتشار گرمای هدر رفته در محیط زیست
۵-۵- پایداری فرایند و کیفیت محصول
پیش گرم کنها پایداری فرایند و کیفیت محصول را از طریق موارد زیر افزایش میدهند:- ارائه دمای ورودی ثابت
- کاهش تنش حرارتی روی مواد
- بهبود کنترل واکنش در فرایندهای شیمیایی
۶- نقش پیش گرم کن در راندمان حرارتی
سیستم پیش گرم کن برای پیش گرم کردن هوای احتراق ورودی به مشعلها استفاده میشود.
از آنجایی که این سیستم، گاز دودکش را بیشتر خنک کرده و در عین حال گرما را دفع میکند، راندمان حرارتی سیستم را بهبود میبخشد.
استفاده از سیستم پیش گرم کردن هوا اغلب منجر به راندمان کلی بالای ۹۰٪ میشود.
پیش گرمکنهای هوا در صنایع مختلف این نقش را در راهکارهای زیر ارائه میدهند:
- آنها احتراق را بهبود میبخشند.
- آنها هوای اضافی را در جهت افزایش راندمان کاهش میدهند.
- پیش گرم کنهای هوا، توانایی تولید بخار بویلرها را افزایش میدهند.
- آنها باعث افزایش بهرهوری سوخت در نیروگاههای حرارتی میشوند.
- آنها با حذف گرمای اضافی از گازهای دودکش، محیطی پاک و پایدار را ترویج میدهند.
- بازیافت هوای گرم موجود، پایداری بیشتری برای دیگ بخار ایجاد میکند.
- پیش گرم کنهای هوا احتراق مناسب سوختها را تضمین میکنند.
سخن آخر
پیش گرمکن و اکونومایزر سطوح انتقال حرارتی هستند که در آنها دمای هوا و دمای آب با انتقال گرما از سایر واسطهها مانند گاز دودکش افزایش مییابد.
در صنایع مختلف هوای گرم برای احتراق سریع در کوره و همچنین برای خشک کردن زغال سنگ در کارخانههای آسیاب ضروری است؛ بنابراین، پیش گرم کن هوا یکی از لوازم جانبی ضروری دیگ بخار است که به این منظور عمل میکند.
پیش گرم کن برای عملکرد مولد بخار ضروری نیست، اما در مواردی استفاده میشود که مطالعه هزینه نشان دهد که میتوان با استفاده از آنها در هزینه صرفهجویی کرد یا احتراق کارآمدی به دست آورد.
تصمیمگیری برای استفاده از آن میتواند زمانی انجام شود که مزایای مالی در مقابل هزینه اولیه بخاری سنجیده شود.
با استفاده از پیش گرمکن، راندمان حرارتی دیگ بخار با افزایش دمای هوای احتراق مورد استفاده در کوره افزایش مییابد.
این امر با افزایش دمای گاز دودکش در ناحیه پیش گرم کن هوا و اکونومایزر حاصل میشود.



