برای انتخاب پمپ ها در مدارهای هیدرولیکی ان پی اس اچ یکی از مهم ترین پارامترهای انتخاب می باشد.

نمودار فشار سیال با فشار بخار اشباع آن در دمای پمپاژ

 

محتویات

1 -NPSH چیست؟
2- هدخالص مثبت در دهانه مکش مورد نیازNPSH-A
3- هد خالص مثبت در دهانه مکش در دسترسNPSH-R
1-3- چند مورد مطالعاتی
2-3- نتیجه گیری
4- راه های افزایش NPSH-A
1-4- راهکارهای کاهش هد خالص مثبت در دهانه مکش موردنیاز یا همان NPSH-R
1-1-4- کاهش دور دورانی پمپ
2-1-4- استفاده از پروانه با چشم بزرگتر
3-1-4- استفاده از پروانه دو مکشه
4-1-4- استفاده از Inducer
2-4- راه کار های افزایش هد خالص مثبت در دهانه مکش در دسترس یا NPSH-A
1-2-4- افزایش فشار خارجی
2-2-4- افزایش ارتفاع سطح سیال مخزن نسبت به تراز مبدا
3-2-4- کاهش افت مسیر (اصطکاکی و موضعی)
4-2-4- کاهش فشار بخار سیال
5-2-4- استفاده از پمپ بوستر
6-2-4- استفاده از پمپ VS6

1- NPSH چیست؟

در هنگام ورود سیال به چشم پروانه، کاهش سطح مقطع و در نتیجه کاهش فشار اجتناب ناپذیر است.شماتیک ورود سیال از لوله به پمپ و پروانه
حال اگر فشار سیال به حدی پایین رود که از فشار بخارش سیال در دمای پمپاژ کم تر شود حباب تشکیل می شود (این افت فشار مشابه شرایطی است که در یکReducer اتفاق می افتد).
این حباب ها هنگام برخورد به پروانه و با افزایش فشار، از بین رفته می شوند و میکرو جت حاصل از آن به پروانه پمپ آسیب میزند.
، اصطلاح NPSH ان پی اس اچ یا همان هد خالص مثبت در دهانه مکش بیان کننده میزان هد (Head) یا تراز انرژی است که سیال باید داشته باشد تا در فاز مایع(تک فاز)باقی بماند.

هدخالص مثبت در دهانه مکش( Net Positive Suction Head)دارای دو وجه است:

1- هد خالص مثبت در دهانه مکش مورد نیاز (NPSH-R)
2- هد خالص مثبت در دهانه مکش در دسترس (NPSH-A)

2- هد خالص مثبت در دهانه مکش مورد نیاز (NPSH_R)

هد خالص مثبت در دهانه مکش موردنیاز عبارت است از مقدار ان پی اس اچ مورد نیاز پمپ که در صورت فراهم نمودن آن، عملکرد پمپ به صورت مطمئن و صحیح فراهم می شود.

این مقدار براساس طراحی داخلی پمپ و پروانه، سرعت دورانی و سایر پارامترهای طراحی محاسبه می شود.
براساس آزمایشات و مشاهدات تجربی در پمپ های معمولی (به جز پمپ های دور بالا و انرژی بالا) تا حداکثر 3 درصد افت هد در عمر پمپ تاثیر چندانی ندارد.

بنابراین NPSH3% بعنوان معیار مورد پذیرش طراحان پمپ های سانتریفیوژ و استانداردهای مرجع قرار گرفته است.

3- هد خالص مثبت در دهانه مکش در دسترس (NPSH_A)

هد خالص مثبت در دهانه مکش در دسترس عبارت است از مقدار ان پی اس اچ فراهم شده در نازل مکش پمپ.

فرمول NPSH-A بصورت زیر می باشد:

فرمول ان پی اس اچ در دسترس NPSHA

1-3- موارد مطالعاتی در محاسبه NPSH-A

1-1-3- NPSH-A در مداری با مخزن بالا دست تحت فشار

مثال محاسبه NPSH ان پی اس اچ در مداری با مخزن بالا دست تحت فشار

2-1-3- NPSH-A در مداری با مخزن بالا دست اتمسفری

مثال محاسبه NPSH ان پی اس اچ در مداری با مخزن بالا دست اتمسفری

2-3- نتیجه گیری

با توجه به مطالب ذکر شده استنتاج می شود که هد خالص مثبت موجود در مکش پمپ به عوامل ذیل بستگی دارد:

  • فشار خارجی مخزن مبدا یا همان فشار خارجی
  • ارتفاع سطح سیال از تراز مبدا
  • افت مسیر (اصطکاکی، موضعی)
  • فشار بخار سیال در دمای پمپاژ

پس برای افزایش NPSH_A باید مقادیر فشار خارجی و ارتفاع سطح سیال از تراز مبدا را افزایش و مقادیر افت مسیر و فشار بخار سیال در دمای پمپاژ را کاهش داد.
اما اجرای این اقدامات همواره ساده نبوده و محدودیت هایی را نیز به همراه دارد.

4 هد خالص مثبت مورد نیاز پمپ(NPSH-R)

1-4- راهکارهای کاهش هد خالص مثبت در دهانه مکش موردنیاز پمپ یا همان NPSH-R

قبل از پرداختن به راهکارهای NPSH-R لازم به ذکر است که مقدار آن نباید از حدمعینی که توسط سرعت مخصوص در دهانه مکش تعیین می شود کم تر شود. علت این است که در این صورت دچار کاهش قدرت مکش پمپ خواهیم شد.

برای کاهش NPSH-R راهکارهای رایج ذیل استفاده می شود.
– کاهش دور دورانی پمپ
– استفاده از پروانه با چشم بزرگتر
– استفاده از پروانه دو مکشه

– استفاده از Inducer

1-1-4- کاهش دور دورانی پمپ

با کاهش دور دورانی، سرعت سیال در چشم پروانه کاهش یافته و فشار استاتیکی افزایش می یابد.

2-1-4- استفاده از پروانه با چشم بزرگتر

با افزایش مساحت چشم پروانه، سرعت سیال در یک دبی معین کاهش یافته و فشار استاتیکی افزایش خواهد یافت.

Eye چشم پروانه

3-1-4- استفاده از پروانه دو مکشه

با افزایش سطح ورود سیال به چشم پروانه سرعت کاهش یافته و فشار استاتیکی افزایش می یابد.

پروانه دومکشه

4-1-4- استفاده از Inducer

در این شیوه از یک پروانه جریان محوری قبل از ورودی پمپ استفاده می شود تا فشار استاتیکی چشم پروانه تا حدی افزایش یابد.

جانمایی ایندیوسر در پوسته پمپ

ایندیوسر inducer

2-4- راه کار های افزایش هد خالص مثبت در دهانه مکش در دسترس یا NPSH-A

– افزایش فشار خارجی
– افزایش ارتفاع سطح سیال مخزن نسبت به تراز مبدا
– کاهش افت مسیر (اصطکاکی و موضعی)
– کاهش فشار بخار سیال
– استفاده از پمپ بوستر
– استفاده از پمپ
VS6

1-2-4- افزایش فشار خارجی

این کار باید در مرحله طراحی پایه و یا حداکثر در مرحله طراحی تفضیلی ، یعنی قبل از سفارش گذاری برای خرید مخرن، انجام شود.
در صورتی که این مسئله پس از خرید تجهیزات به عنوان یک راهکار جهت افزایش هد خالص مثبت در دسترس در نظر گرفته شود، موارد ذیل باید مورد بررسی دقیق(قبل از پیاده سازی این روش)قرار گیرد:

1- احتمال دارد افزایش فشار مورد نیاز، از حد تحمل مخزن خریداری شده خارج باشد.

2- حتی اگر فشار از نظر مکانیکی بلامانع باشد، باید از نظر فرآیندی نیز بررسی شود تا مطمئن شویم که افزایش فشار باعث انتقال جرم میان گاز و سیال فرآیندی نشود. (گاز استفاده شده معمولا نیتروژن است)

3- باید تنظیمات ملحقات حفاظتی-کنترلی آن (مانند شیرهای اطمینان) نیز دوباره و براساس فشار جدید انتخاب شوند.

2-2-4- افزایش ارتفاع سطح سیال مخزن نسبت به تراز مبدا

با افزایش ارتفاع سطح سیال از تراز مبدا، مقدار NPSH-A افزایش می یابد.

از طرفی می دانیم که ارتفاع سیال می تواند در حین کارکرد مخزن و به دلایل فرآیندی و عملیاتی از بالاترین سطح تا پایین ترین سطح ممکن متغیر باشد.

به همین دلیل و برای پیشگیری از تاثیر مورد عنوان شده مقدار ان پی اس اچ در دسترس را در پایین ترین تراز ممکن ((Low Low Liquid Level(LLLL) محاسبه می کنیم تا بدترین حالت را پوشش داده باشیم.

از طرف دیگر افزایش ارتفاع پایین ترین تراز ممکن مخزن، معادل است با افزایش حجم سیالی که پمپاژ نمی شود (چون به محض رسیدن سیال به این تراز، پمپ خاموش می شود) که به حجم مرده معروف است. افزایش حجم مرده به معنی کاهش حجم مفید مخزن است که در حالت کلی مورد پذیر نیست و در هر مورد مطالعاتی باید مورد محاسبه قرار گیرد.

3-2-4- کاهش افت مسیر (اصطکاکی و موضعی)

باید تا حد امکان سعی کنیم که پمپ را به منبع تغذیه آن (مثلا مخزن بالادست) نزدیک کرده و از شیرآلات، اتصالات زانویی های کمتری و بعبارت دیگر از مقامت های هیدرولیکی کمتری در سیستم لوله کشی استفاده کنیم.

البته درصورتی که مشکلی برای سیال فرایندی پیش نیاید، می توانیم با افزایش قطر لوله، میزان افت را کاهش دهیم.

4-2-4- کاهش فشار بخار سیال

فشار بخار سیال در یک دمای معین نشانگر میزان توانایی مولکول های آن سیال برای فرار از سطح مایع در آن دما است.

این پارامتر با دما رابطه مستقیم داشته و با افزایش دما، افزایش و با کاهش آن، فشار بخار سیال نیز کاهش می یابد.

فشار بخار بصورت مطلق گزارش می شود، درنتیجه برای کاهش فشار بخار یک سیال، باید دمای آن را کاهش دهیم.

برای این منظور 2 روش وجود دارد:

استفاده از مبدل حرارتی در ورودی پمپ
– تزریق مایع سرد

لازم به ذکر است که در استفاده از هر شیوه باید به مزایا و معایب آن توجه نمود و با احتیاط عمل کرد.

در ادامه به بیان این دو روش به اختصار می پردازیم.

1-4-2-4- استفاده از مبدل حرارتی در ورودی پمپ

با استفاده از مبدل حرارتی (آب خنک یا هوا خنک) می‌توان دما را در ورودی پمپ کاهش داد.

باید دقت داشت که فشار بخار باید در حداکثر دمای سیال که در شرایط عادی مورد انتظار نبوده و جز دگرگونی های فرایندی به حساب می آید، محاسبه شود.

2-4-2-4- تزریق مایع سرد

براساس تجربه، استفاده از این روش در صورت امکان حتی در مقادیر کم اختلاط بسیار موثر شناخته شده است.

مایع سرد استفاده شده باید با سیال فرایندی سازگار باشد تا در ترکیب یا ترکیبات سیال اشکال ایجاد نشود.

5-2-4- استفاده از پمپ بوستر

در شرایطی که تراز مثبت خالص فراهم آمده در دهانه مکش پمپ (به دلیل شرایط هیدرولیکی و دور کارکرد) برای برقراری حاشیه لازم و مناسب با مقدار NPSH-R (هد خالص مثبت در دهانه مکش مورد نیاز پمپ) کافی نباشد، می توان از پمپ بوستر استفاده نمود.

مناسب ترین گزینه برای تحقق این هدف هیدرولیکی پمپ OH3 است.

پمپ بوستر OH3

6-2-4- استفاده از پمپ VS6

با استفاده از این پمپ در حقیقت فشار استاتیکی سیال بر روی چشم پروانه را افزایش می دهیم.

این پمپ‌ها از نوع پمپ‌های 2پوسته ای هستند.

پوسته اول همواره در محل نصب خود ثابت باقی می ماند.
پوسته دوم نیز که از نوع دیفیوزری است در تولید فشار استاتیکی و هیدرولیک پمپ، شرکت می نماید.

پمپ VS6