برای شروع یادگیری تعمیر بردهای الکترونیکی لازم است چه نکاتی را بدانیم؟

شما هم جزو کسانی هستید که میخواهید به بازار تعمیرات بپیوندید؟

در این مقاله علاوه بر راهنمای کلی مراحل تعمیر برد، گفتگویی درباره شروع به فعالیت در این زمینه داریم که
مابین جناب مهندس معین، مدرس بسته کاربردی الکترونیک و چند تن از علاقه مندان به تعمیرات، شکل گرفته است.

با دنبال کردن این متن هر آنچه برای آغاز تعمیر بردهای الکترونیکی لازم است را یادخواهید گرفت.

تعمیر بردهای الکترونیکی

مراحل تعمیر بردهای الکترونیکی

  1. باز کردن بدنه دستگاه و جدا کردن برد از آن
  2. بررسی اتصال محکم تمامی قطعات به برد
  3. بررسی تمیز بودن پایه قطعات سوکتی و اطمینان از برقراری اتصال صحیح آن ها
  4. اطمینان از تمیزی برد و عدم حضور قطعه خارجی در آن
  5. بررسی اتصالات سیمی و توجه به برقراری اتصال بین آن ها
  6. در این مرحله باید ظاهر قطعات را بررسی کرد، گاهی اوقات قعطات سوخته تغییر رنگ میدهند و
    یا بدنه آن ها ذوب میشود
  7. چک کردن پایه ها و سیم های خارج شده از یک قطعه که ممکن است اتصال آن خراب شده باشد.
  8. در نهایت اگر هیچ کدام از موارد بالا اتفاق نیفتاده بود،
    با داشتن یک مولتی متر و تجهیزات مونتاژ، به عیب یابی قطعات پرداخته و قطعه ناسالم را تشخیص میدهیم و
    در نهایت قطعه معیوب را یا از روی برد جدا کرده و با قطعه سالم تعویض میکنیم.

برای آشنایی با نحوه عیب یابی قطعه های الکترونیکی روی لینک زیر کلیک کنید:

گفتگویی پیرامون آغاز به کار در تعمیر بردهای الکترونیکی

گفتگویی درباره تعمیر برد

آقای وحیدی درباره مراحل تعمیر بردهای الکترونیکی گفته اند :

دستگاه های الکترونیکی همگی از تعدادی ماژول و یا قطعات الکترونیکی تشکیل شده اند.

به نظر من برای تعمیرات، نیازی به یادگیری روش های طراحی یک برد نیست و
فقط شناخت قطعات و مدارات و تست کارکرد صحیح تک تک قطعات لازم است.

در تعمیرات، اولین و مهم ترین مرحله کار، عیب یابی قطعات است و شما باید تمامی قطعات را تست کرده و قطعه خراب را پیدا کنید.

سپس قطعه ناسالم را تعویض و یا اگر قابل تعمیر باشد، تعمیر کنید.

در مدارهای جدیدتر تعداد ICها افزایش یافته است و به راحتی با استفاده از دیتاشیت میتوان آن را تعویض کرد.

برای تعمیر یک دستگاه الکترونیکی، باز کردن بدنه آن یک مرحله از تعمیر است که
علی رغم سادگی ظاهری، مبحث بسیار مهم و نیازمند دقتی است چون در حین این کار ممکن است بدنه و یا حتی خود برد، آسیب ببینند.

برای این کار ویدیوهای آموزشی با عنوان disassemble موجود هستند که
میتوان با استفاده از آنها و با کسب تجربه، به نحوه باز کردن دستگاه مورد نظر مسلط شد.

اما بخش مهم و اساسی برای تعمیر یک برد این است که کارکرد کلی آن دستگاه را بشناسید و
بدانید که هر بخش از مدار چه نقشی را ایفا میکند و چه جریان و ولتاژی لازم دارد.

عیب یابی بردهای الکترونیکی

توضیحاتی از آقای معین درباره قابلیت تعمیر یک برد :

یک نکته مهم دیگر علاوه بر مباحث مطرح شده از جانب شما این است که هر میزان که تکنولوژی درحال پیشرفت است، تعمیر دستگاه ها سخت تر میشوند.

چون تمامی قطعات در حال کوچکتر شدن هستند و مدارها در هم آمیخته میشوند.

برای مثال یک سری ICهایی داریم که داخل خودشان WiFi، Bluetooth، processor و قسمت GSM را دارند و
در واقع یک موبایل کامل را در داخل یک چیپ ارائه میدهند و
قسمت های متنوع در مدارها هم IC های مجتمع بوده که عملا در صورت بروز مشکل غیر قابل تعمیر هستند.

این مدارها آینده الکترونیک هستند و به علت تکنولوژی بسیار بسیار بالا معمولا قابلیت تعمیر ندارند.

یک وبسایت معروف هست که دستگاه های جدید را باز میکند و
به تعمیر پذیری آنها از 0 تا 10 نمره میدهد.

بسیاری از گوشی های جدیدی که در حال ساخت هستند، لپتاپ ها، مانیتور ها، هدفون ها و خیلی از دستگاه های دیگر جدیدا امتیازهایی نزدیک به صفر گرفته اند!!

پس باید این موضوع را هم در نظر داشته باشید که تعمیر بردهای الکترونیکی که مدنظر شماست ممکن است امکان پذیر نباشد.

آقای وحیدی در پاسخ به آقای معین فرمودند :

بنظر من هنر یک تعمیرکار خوب به این است که حتی در تعمیرات هم نوآوری داشته باشد و
حتی بردهایی که از دید بقیه قابل تعمیر نیستند را نیز تعمیر کند.

برای مثال در تعمیر موبایل، یک IC وجود دارد که با یک چسب خیلی خاص چسبانده شده و
ماده حلال آن چسب در بازار ایران موجود نیست.

لذا هیچ تعمیرکاری آن را تعمیر نمیکند، اما یکی از تعمیرکاران ماهر موبایل در شیراز، تلاش کرده و
با یک روش ابتکاری، IC را برداشته و تعویض میکند.

از طرفی طبق شواهد ما از اطرافیانمان تعداد زیادی از افراد از رده دستگاه های قدیمی استفاده می کنند و به تبع هر دستگاه خرابی نیاز به تعمیر دارد.

نظرات آقای کمال زاده درباره تعمیر بردهای الکترونیکی :

پیرو صحبت های دوستان گرامی در مورد اینکه چطور میشود یک تعمیر کار الکترونیک شد، بنده هم تجربیاتی دارم که شاید ذکر آن مفید باشد.

من قبل از این که به کارهای صنعتی ورود کنم، سعی میکردم لوازم صوتی و تصویری را تعمیر کنم و
در این زمینه از هیچ کس کمک نگرفتم.

تعدادی کتاب الکترونیک خوانده بودم، از کتاب های درسی تا کتاب های تعمیر تلوزیون رنگی، رادیو ضبط و…

اوایل چند مورد ناموفق داشتم و حتی گاهی اوقات مدار را خراب کردم، اما بعد از مدتی تقریبا ۷۰٪ موارد موفقیت آمیز بود.

برای تعمیر هر مدار سعی میکردم از روش های آزمون و خطا استفاده کنم و
حتی الامکان با خواندن دیتاشیت قطعه ها راوند کارکرد آن ها را بشناسم و

سپس با بررسی آن ها علت خرابی را پیدا کنم.

برای تعمیر صرف اینکه شما تعمیر یک مدل برد را یاد گرفته اید، مهارت چندانی نیست چون
هر دستگاه برد مخصوص و شرایط تعمیری مخصوص به خودش را دارد.

آقای برازجانی در پاسخ به مهندس معین :

من هم دوست دارم بیشتر تعمیرات الکترونیک را یاد بگیرم ولی
اینکه مهندس معین فرمودند که تعمیر پذیری بعضی از دستگاه ها نزدیک به صفر است برای من ایجاد سوال کرده.

من فکر میکنم که هر چقدر هم دستگاه ها کوچکتر و پیشرفته تر بشوند بالاخره از یک سری مدارات و قطعات ساخته شده اند که
اگر این قطعات ریز خراب بشوند باید این امکان باشد که دستگاه را باز کرده و
پس از عیب یابی آن قطعه را تعویض کرد و دوباره دستگاه را بست.

یعنی در واقع بنظر من امروزه تعمیرات به معنی باز کردن دستگاه، عیب یابی و تشخیص عیب مدار و تعویض قطعه معیوب و در آخر هم بستن دستگاه است.

آیا منظور مهندس معین این هست که
بعضی دستگاه ها که تعمیر پذیر نیستند را اصلا نباید باز کرد و برد داخلشان را عیب یابی کرد؟
یا منظور این است که آنقدر مدار پیچیده است که کسی توانایی عیب یابی و تعویض قطعه را ندارد؟

توضیحات آقای معین درباره تعریف تعمیر پذیری یک برد الکترونیکی :

روی کاغذ هرچیزی که یک زمانی کار می کرده را می توانید تعمیر کنید.

کاری که این وبسایت انجام میدهد، بررسی این موضوع است که آیا می توانید مشکل را درست پیدا کنید؟
آیا می توانید دستگاه را باز کنید و درست ببندید بدون اینکه بدنه صدمه بخورد؟

آیا اصلا تعمیر آن قطعه ارزش دارد؟ و فاکتورهای دیگر.

اینکه یک دستگاه امتیاز 0 گرفته، به این معنی نیست که نمیشود تعمیرش کرد بلکه
به این معنی هست که احتمالا خود سازنده ها می توانند در طراحی پیچیده و ریز آن، مشکل را پیدا و برطرف کنند و
شانس یک تعمیرکار برای تعمیر آن خیلی خیلی پایین است.

من با اینکه معتقدم تعمیر وسایل الکترونیکی یک علم مشخص (exact science) نیست،
ولی در طول فعالیتم در حوزه الکترونیک دستگاه های خیلی زیادی را تعمیر کردم.

این کار فقط احتیاج به تجربه، دانش و ابتکار عمل دارد.

برای تعمیر بردهای الکترونیکی از کجا شروع کنیم ؟

شما باید این مسیر را بروید تا بتوانید با دید باز تعمیر کنید.

تجربیاتی که دوستان گفتند گواه این حرف بنده است.

پس به نظر من با حوصله و قدم به قدم این مسیر را طی کنید.

هر آزمایش جدیدی که انجام میدهید، هر دستگاه جدیدی که می سازید، دریایی به اطلاعات شما اضافه می شود که
همگی در زمانی لازم خواهند بود، هم در پروژه های بعدی و هم در تعمیر.

با مسلط شدن بر مسائل الکترونیکی شما حتی به جایی خواهید رسید که
قبل از باز کردن یک دستگاه (دستگاهی که با آن آشنایی دارید و نه هر دستگاهی)، کاملا می توانید حدس بزنید که
داخلش چه قطعات و ماژول هایی هست و مشکل پیش آمده از کجاست؟

همه چیز در تعمیر به تجربه برمیگردد و تجربه کسب کردنی است.

باید زحمت بکشید و مسیر را درست انتخاب کنید.

شما باید سوار بر موج هایی شوید که در حال صعود هستند و نه نزول.

کسانی که از دستگاه های قدیمی تر استفاده می کنند که قابل تعمیر هستند، بالاخره دیر یا زود باید تسلیم پیشرفت تکنولوژی شوند و
روز به روز از تعداد آنها کم میشود. پس این یک موج در حال نزول است.

به نظر شما 5 سال دیگر چه اتفاقی در صنعت مورد علاقه شما میفتد؟ آن را با تحقیق پیدا کنید و به سمتش بروید.

آقای کمال زاده از تجربیاتشون برای ما گفتند :

بنده چند سالی هست که توی صنعت مشغول هستم و معمولا پاور تجهیزات تابلویی و ابزار دقیق تعمیر میکنم،

در این سال ها دو نفر مهندس برای تعمیر درایور های توان بالا به سایت ما آمدند و
برای تعمیر مجبور شدند برد درایور IGBT های قدرت، برد را مجددا طراحی کرده و بسازند.

برد های مورد نیاز این درایور از نوع smd چهار لایه هستند که مهارت خاصی برای طراحی لازم دارند.

به همین جهت از دید من برای تعمیر بردهای الکترونیکی حتی یادگیری طراحی برد هم میتواند به مفید باشد و
از هزینه های تعویض گزاف جلوگیری کند.

آقای وحیدی در ادامه توضیحات مهندس معین، اضافه کردند :

بنده دانشجوی نانوفناوری هستم.

در این رشته میخوانیم که در IC ها از مسیرها، کانتکت ها و دیوایس ها (سلف، خازن و مقاومت) در ابعاد میکرو و نانومتری استفاده می کنند تا
هم ابعاد کوچک تر و هم تعداد ترانزیستور برای بخش پردازش بیشتر شده تا سرعت کارکرد بالاتر برود.

حالا اگر همه قطعات یک برد، با همان تکنولوژی ساخت IC ساخته شوند،
عملا تعمیرات برای آن دستگاه یک مساله نامفهوم و نشدنی است.

چون این تنها trackها نیستند که به صورت چند لایه در برد PCB روی هم سوار می شوند بلکه
قطعات هم همراه با آنها به همین شکل روی هم سوار می شوند و
عملا برداشتن و تعویض یک قطعه معنی و مفهومی ندارد و غیر ممکن است.

به همین دلیل است که کسی IC تعمیر نمیکند، بلکه همه IC را عوض میکنند.

البته مسیر برای خلاقیت بسته نیست، مثلا همونطور که مهندس کمال زاده فرمودند
بعضی مدارات قدرت را با ساخت برد PCB جدید، جایگزین می کنند.

تعمیر برد الکترونیکی

آقای شرفی تجربه اشون را با ما در میان گذاشتند :

من نظرم این هست که اگر شما میخواهید روی یک برد خاص کار کنید سعی کنید که
یک نمونه سالم از آن را تهیه کنید و
بعد شروع کنید به بررسی نقاط تست در حالت های ولتاژی، فرکانسی، شکل موج و حتی تست اهم و دیودی.

نتایج را برای خودتان یادداشت کنید و
همچنین دیتاشیت قطعات را جمع آوری کنید من خودم برای تعمیرات به این طریق عمل میکنم.

آقای برازجانی با نظر آقای معین موافق نیستند و میگویند :

این مساله ای که مهندس معین مطرح میکنند که
احتمال خیلی کمی وجود دارد که کسی بتواند دستگاه ساخت یک شرکت خاص را تعمیر کند و
فقط خود سازنده توانایی انجام آن را دارد، همان مفهوم گارانتی و خدمات پس از فروش هست
به این معنا که شرکت سازنده حتما باید در ایران خدمات داشته باشد در غیر اینصورت خرید همچین دستگاهی از شرکتی که در ایران خدمات ندارد زیاد معقول نیست.

بنابراین من فکر میکنم یک دستگاه الکترونیکی که فقط سازنده خدمات و تعمیرات آن را انجام بدهد احتمالا کمتر مشتری پسند بوده و
اقبال کمتری از جانب مردم برای خرید آن وجود دارد.

من فرمایش شما را قبول دارم که الکترونیک در آینده به سمت پیچیدگی بیشتر و تعمیر ناپذیری کمتر پیش میرود ولی
بالاخره از بین همه دستگاه ها و برندها معمولا مردم بیشتر گزینه ای را انتخاب میکنند که
قیمت و هزینه تعمیرات کمتر و دسترسی بیشتر به تعمیرات آن وجود داشته باشد و
وقتی دستگاهی در بازار بیشتر خریده میشود خواه ناخواه تعمیرکاران هم برای کسب درآمد تعمیرات آن را یاد میگیرند و
به دنبال آن میروند.

مثل بازار خودرو که به علل گفته شده بیشتر ماشین ها همین محصولات داخلی هستند و
تعمیر کاران این ماشین ها هم به نسبت بیشتر است.

پاسخ آقای معین به جناب برازجانی :

کلا در اکثر کشورهای دنیا برندهای سازنده دستگاه های الکترونیک در آنجا نماینده رسمی دارند و
پدیده تعمیر وجود ندارد، هرکس به مشکلی برخورد کند دستگاه را به نمایندگی تحویل داده و خدمات دریافت میکند.

توی ایران ولی بیشتر برندها به صورت غیر رسمی وارد میشوند و خدمات درستی برای آن ها ارائه نمیشود.
به همین علت است که وقتی برای دستگاهی مشکلی پیش بیاید ­نیاز به تعمیر داریم.

قبلا در خیلی از پاساژ ها و خیابان ها میشد مغازه هایی را دید که کار تعمیرات دارند،
انواع و اقسام تلویزیون و تلفن و … در آن ها دیده میشد، اما آن مغازه ها الان کجا هستند؟
تعدادشون به شدت کم شده، در حدی که من جدیدا هیچ جای تهران همچین مغازه هایی ندیدم.

(تهران قطعا بیشترین مصرف کننده دستگاه های الکترونیک کشور هست و
قطعا بیشترین نیاز به تعمیرات را دارد، پس چرا تعمیرکارها کم شدند؟)

از اطرافیان خود که تا به حال کارشان به تعمیر رسیده بپرسید که آیا از آن راضی بوده اند؟ مشکلشان حل شده است؟

(تعویض باتری و ال سی دی و… را من در دسته تعمیر نمی دانم چون
به علم الکترونیک نیاز ندارد، آن دسته از مشکلاتی را منظورم هست که با علم الکترونیک قابل حل کردن هستند.)

اینکه کسی توانسته یک IC را که قبلا کسی تعویض نمیکرده، عوض کند علم الکترونیک نیست.

فکر می کنید چند گوشی با آن مشکل به دست آن فرد رسیده و چه درآمدی از این نوآوری کسب کرده است؟

مقایسه ای ساده اما مهم بین یک تعمیرکار و یک تولید کننده

حالا موقعیت این فرد را با تولید کننده یک دستگاه الکترونیک که محصولی جدید و با کیفیت تولید میکند مقایسه کنید.

یک تولید کننده توانایی ایجاد هزاران فرصت شغلی دارد، میتواند صادرات کرده و درآمد ارزی داشته باشد.

در مورد اشاره شما به بازار خودرو هم باید بگم که به نظر من به هیچ عنوان تعمیرات الکترونیک را نمیشود با خودرو مقایسه کرد.

کارخانه های تولید خودرو، باید خودرو را قابل تعمیر بسازند ولی
این در مورد مدارهای الکترونیکی صادق نیست.

در مورد توجه مصرف کننده به قیمت تعمیرات و دسترسی تعمیرات هم باید اضافه کنم که
اکثریت جامعه اطلاعی از این قضیه ندارند.

هرکسی که حداقل یک بار دستگاهی با مشکلات عجیب داشته میداند که
تعمیر کردن آن خیلی امر امکان پذیری نیست و اکثرا به دنبال گارانتی تعویض هستند.

در مورد اینکه گفتید مردم از دستگاه هایی که تعمیرپذیرتر هستند، استفاده میکنند بنده با نظر شما مخالفم، به نظرم مردم دستگاه هایی که گارانتی و خدمات بهتری ارائه میدهند را بیشتر قبول دارند.

مصرف کننده ها زیاد به تعمیرات فکر نمی کنند چون امیدوار هستند که
دستگاهی که تهیه کرده اند خراب نشود.

(البته در مورد ماشین حرف شما را قبول دارم ولی در مورد دستگاه های الکترونیک به نظرم اینطور نیست)

مهندس مهراد معین در انتهای بحث تعمیر بردهای الکترونیکی اضافه کردند که :

به نظر من در حال حاضر برای کسی که به الکترونیک علاقه و قصد فعالیت در این رشته را دارد
طراحی و ساخت دستگاه های الکترونیکی، مخصوصا دستگاه های مبتنی بر اینترنت اشیا جذاب و آینده دار خواهد بود.

یکی از مهم ترین دلایلش این هست که آینده قطعا به این سمت خواهد رفت.

امروزه شاهد این هستیم که اکثریت جامعه گوشی هوشمند دارند و اینترنت هم همه جا هست.

حالا از لحاظ زمان بندی بهترین موقع برای شروع فعالیت در زمینه IOT است.

خیلی ایده ها هستند که بخاطر زمان بندی اشتباه شکست خوردند درحالیکه واقعا خوب بودند.

مثلا چند سال قبل از اینکه YouTube ساخته شود، یک سایت کاملا مثل آن بوجود آمد ولی
چون آن موقع سرعت اینترنت خیلی کم بود و امکان دیدن ویدئو فراهم نبود، شکست خورد و

سال ها بعد YouTube با یک زمان بندی عالی، کل این بازار را به سلطه خودش درآورد.

دلیل بعدی این هست که الکترونیک با گذشت زمان آسان تر شده و بیشتر از قبل در دسترس است.

نیمی از یک دستگاه الکترونیکی، بخش برنامه نویسی آن است
پس ما با امکانات هرچند محدود در ایران هم توانایی ساخت دستگاه هایی که در کلاس جهانی باشند را داریم.

با توجه به نرخ تبدیل ریال به دلار و دست مزد مهندس ها و نیرو های کار ایران، به راحتی به این نتیجه میرسیم که

امکان دارد تا ایران هم مثل چین شده و صادرات را گسترده به سراسر دنیا داشته باشد.

اگر ما سعی کنیم محصولی بسازیم که امکان صادر کردن داشته باشد و
تقاضای بالایی برای آن باشد، اشتغال زایی و درآمد زایی خوبی داشته و هم به اقتصاد ایران که
الان خیلی در معرض آسیب هست کمک کردیم.

دلیل بعدی بهتر بودن این بازار به کارهایی مثل تعمیر بردهای الکترونیکی، نبودن رقیب است.

باوری غلط و همه گیر

تعمیر بردهای الکترونیکی یا تولید

متاسفانه در بین مردم ایران کمتر کسی باور دارد که میتوان یک محصول سخت افزاری پیشرفته در کلاس جهانی را تولید کرد.

در نتیحجه رقابت بسیار کمرنگ است و شما با یک ایده خلاقانه میتوانید یک بازار را در دست بگیرید.

الان شما کسب و کارهایی که معروف شدند را ببینید، همه اینها یک وبسایت دارند و نهایتا یک اپلیکیشن موبایل.

هزینه ورود و رقابت با این بیزینس ها زیاد نیست به همین دلیل است که
می بینیم چندین فروشگاه آنلاین، تاکسی آنلاین، خشکشویی آنلاین، بیمه آنلاین و… داریم.

این جنس فعالیت ها علم الکترونیکی بالایی لازم ندارد و برای شروع به کار هزینه زیادی لازم نیست.

ولی با یک جستجوی ساده متوجه میشوید که
تولید کننده سخت افزار، فعال در زمینه دیوایس های IOT و کارهایی از این قبیل بسیار کم هستند.

اینکه شما در یک زمینه خاص مثل تعمیر بردهای الکترونیکی یک تلویزیون فعالیت کنید، به مهارت شما و همچنین رونق صنعت و تولید کشور کمکی نمیکند.

عرض بنده این نیست که تعمیر بردهای الکترونیکی حرفه خوبی نیست، بلکه بنابر نیاز مردم لازم هم هست،
اما تعمیر را بسپارید به دست افراد با تجربه در این زمینه که از قدیم در آن مشغول هستند و
شما تا زمان دارید و تازه نفس هستید به دنبال فرصت ها و ایده های بزرگ بروید.

امروزه شرکت های بسیار بزرگ الکترونیکی نیازمند نیروهای ماهر در زمینه IOT، برنامه نویسی انواع میکروکنترلرها و حتی یک نیروی زبردست در مونتاژ قطعات SMD هستند و
با مزایای بالایی حاضر به استخدام این افراد میشوند.

پس شما هم این فرصت ها را از دست ندهید.

ثبت اطلاعات برای دریافت آموزش رایگان

مقاله بالا بخشی از بسته جامع الکترونیک (BEE) است.

برای مشاهده کامل این بسته کلیک کنید.

مشاهده بسته الکترونیک
بسته جامع آموزش الکترونیک

در نماتک نظر دهید