خاک‌شناس

خاک‌شناس در عملیات صحرایی پروفیل خاک را حفر یا با مته نمونه‌برداری می‌کند، افق‌ها را شرح می‌دهد و رنگ، بافت، ساختمان، آهک، سنگریزه و ریشه‌دوانی را ثبت می‌کند. از هر افق نمونه برمی‌دارد، واحدهای خاک را بر پایه نظام‌های رده‌بندی جهانی مرزبندی می‌کند و نقشه خاک منطقه را در مقیاسی که طرح می‌خواهد، از شناسایی تا تفصیلی، تهیه می‌کند.

طراحی شبکه نمونه‌برداری کار خاک‌شناس است: تعداد، عمق و پراکنش نقاط را متناسب با یکنواختی زمین و هدف مطالعه تعیین می‌کند. پس از رسیدن نتایج، اعداد اسیدیته، شوری، کربن آلی، بافت، آهک و عناصر غذایی را کنار هم می‌گذارد و آن‌ها را به تشخیص محدودیت و توصیه عملی برای بهره‌بردار ترجمه می‌کند؛ عددی که تفسیر نشود به کار کسی نمی‌آید.

بر پایه آزمون خاک و تجزیه برگ، خاک‌شناس نیاز کودی هر محصول را برآورد می‌کند و نوع، مقدار، زمان و روش مصرف کود را مشخص می‌کند. در خاک‌های آهکی ایران، قابل‌دسترس نبودن آهن، روی و فسفر مسئله همیشگی است؛ او با انتخاب منبع کودی مناسب، مصرف کود آلی و اصلاح شیوه کوددهی این کمبودها را مدیریت می‌کند و اثر توصیه را فصل بعد پیگیری می‌کند.

در بخش بزرگی از دشت‌های ایران، شوری و سدیمی شدن خاک مهم‌ترین محدودیت تولید است. خاک‌شناس هدایت الکتریکی عصاره اشباع و نسبت جذب سدیم را اندازه می‌گیرد، نیاز آبشویی و مقدار گچ یا اصلاح‌کننده لازم را محاسبه می‌کند و برنامه اصلاح را همراه با زهکشی، انتخاب گیاه متحمل و مدیریت کیفیت آب آبیاری به کارفرما پیشنهاد می‌دهد.

برآورد هدررفت خاک بخش دیگری از کار است. خاک‌شناس شدت فرسایش آبی و بادی را با مدل‌های تجربی و شواهد صحرایی مانند شیار، آبکند و برهنه شدن ریشه برآورد می‌کند و برای کاهش آن خاک‌ورزی حفاظتی، تناوب و کشت پوششی، بادشکن و سازه‌های ساده کنترل رواناب را پیشنهاد می‌دهد. پایش چندساله نشان می‌دهد این اقدام‌ها جواب داده‌اند یا نه.

داده نقطه‌ای به‌تنهایی نقشه نمی‌سازد. خاک‌شناس مشاهدات صحرایی را در سامانه اطلاعات جغرافیایی با مدل رقومی ارتفاع، تصاویر ماهواره‌ای و داده اقلیمی تلفیق می‌کند و با روش‌های زمین‌آماری و یادگیری ماشین، پیش‌بینی پیوسته ویژگی‌های خاک را برای کل منطقه تولید می‌کند؛ سپس دقت نقشه را با نقاط مستقل می‌سنجد و خطا را گزارش می‌کند.