پژوهشگر داروشناسی

کار با یک پرسش ساده شروع می‌شود: این ترکیب روی کدام هدف مولکولی اثر می‌گذارد و در چه غلظتی. پژوهشگر آزمون اتصال به گیرنده، سنجش مهار آنزیم یا آزمون سلولی را طراحی می‌کند، رقت‌های متوالی می‌سازد و منحنی دوز-پاسخ را رسم می‌کند. از همین منحنی شاخص‌هایی مانند IC50 و EC50 بیرون می‌آید و ترکیب‌های یک سری شیمیایی با هم مقایسه می‌شوند.

پس از آنکه اثر ترکیب ثابت شد، نوبت سرنوشت آن در بدن است. پژوهشگر در فاصله‌های زمانی مشخص نمونه خون یا بافت می‌گیرد، غلظت دارو را با HPLC یا طیف‌سنجی جرمی اندازه می‌گیرد و از روی نمودار غلظت-زمان، نیمه‌عمر، سطح زیر منحنی و فراهمی زیستی را حساب می‌کند. خروجی همین کار است که بعدها به دوز و فاصله مصرف روی بروشور دارو تبدیل می‌شود.

انتخاب گونه با یک پرسش شروع می‌شود: سوخت‌وساز این ترکیب در کدام جانور به انسان نزدیک‌تر است؛ پاسخ تعیین می‌کند مطالعه روی رت بماند یا گونه دوم هم لازم شود. پژوهشگر دوز را پله‌پله بالا می‌برد تا بیشترین دوز بی‌اثر را پیدا کند، غلظت خون را کنار اندازه پاسخ زیستی می‌گذارد و از همین رابطه، دوز نخستین آزمون انسانی را برآورد می‌کند.

هر دارویی فاصله‌ای میان دوز مؤثر و دوز خطرناک دارد و روشن کردن این فاصله کار داروشناس است. او اثر ترکیب را بر ضربان و فشار، تنفس و رفتار می‌سنجد، مهار کانال hERG را بررسی می‌کند و می‌بیند ترکیب با آنزیم‌های سیتوکروم P450 چه می‌کند تا تداخل با داروهای همراه پیش از رسیدن به بیمار شناخته شود.

داده خام تا مدل نشود به دوز تبدیل نمی‌شود. پژوهشگر منحنی دوز-پاسخ را برازش می‌کند و IC50 و شیب آن را بیرون می‌کشد، داده غلظت-زمان را به مدل یک یا دوبخشی می‌بندد و پاکسازی و حجم توزیع را در WinNonlin برآورد می‌کند. گام بعدی، وصل کردن غلظت به اندازه اثر در یک مدل PK/PD و تبدیل آن با مقیاس‌بندی آلومتریک به دوز انسانی است.

نتیجه پژوهش تا نوشته نشود وجود ندارد. پژوهشگر داروشناسی مقاله می‌نویسد، پروپوزال و درخواست بودجه آماده می‌کند و در شرکت‌های دارویی بخش پیش‌بالینی پرونده ثبت را تدوین می‌کند؛ پرونده‌ای که سازمان غذا و دارو بر پایه آن اجازه ورود ترکیب به آزمون انسانی را می‌دهد. مستندسازی مطابق اصول GLP در این مرحله شرط پذیرش است.