گیاهشناس
Botanistگیاهشناس ساختار، عملکرد، ردهبندی و پراکنش گیاهان، جلبکها و قارچها را مطالعه میکند و گونهها را در طبیعت شناسایی و مستند میکند. دانش او پایه کار حفاظت از تنوع زیستی، تکثیر گیاهان و استفاده از گیاهان دارویی و صنعتی است.
- کد SOC
- NM-712
- کد ISCO
- 2131
معرفی شغل
گیاهشناس درباره گیاهان، جلبکها و قارچها پژوهش میکند: اینکه هر گونه چگونه شناخته و نامگذاری میشود، در چه زیستگاهی میروید و چه ترکیبهایی میسازد. بخشی از کار در طبیعت میگذرد و بخشی در هرباریوم و آزمایشگاه. ایران با بیش از هشت هزار گونه گیاه آوندی و شمار زیادی گونه انحصاری فلوری غنی دارد و همین، کار گیاهشناس را به حفاظت از مراتع، بانک ژن و صنعت گیاهان دارویی گره میزند.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند کارشناس گیاهشناسی، کارشناس علوم گیاهی، پژوهشگر گیاهشناسی، کارشناس هرباریوم و کارشناس گیاهان دارویی هم دیده میشود.
یک روز کاری
گیاهشناس برای جمعآوری نمونه به رویشگاه میرود، معمولاً در فصل گلدهی، چون اندام زایشی کلید شناسایی است. در هر ایستگاه پلات پیاده میکند، درصد پوشش و فراوانی گونهها را ثبت میکند، مختصات و ارتفاع را با جیپیاس برمیدارد و از زیستگاه عکس و یادداشت تهیه میکند. نمونهها همانجا پرس و شمارهگذاری میشوند.
نمونههای خشکشده روی مقوا نصب و برچسبگذاری میشوند و با کلیدهای شناسایی و منابع فلور تا سطح گونه پیش میروند. گیاهشناس صفات ریز گل و میوه را زیر استریومیکروسکوپ میسنجد، نمونه را با نمونههای شاهد مقایسه میکند و در تردید با متخصص همان تیره مکاتبه میکند. نتیجه در بانک اطلاعاتی هرباریوم ثبت میشود.
بخشی از پرسشها با ریختشناسی حل نمیشود. گیاهشناس مقاطع بافت را با میکروتوم تهیه و رنگآمیزی میکند، دانه گرده را برای مطالعات گردهشناسی آماده میکند یا برای بارکدینگ دیانای استخراج و تکثیر ژنهای نشانگر را انجام میدهد. کشت بافت و آزمون تنش هم زیر شرایط کنترلشده اجرا میشود.
دادههای میدانی به جدول گونه در پلات تبدیل میشود و با روشهای رستهبندی و خوشهبندی تحلیل میشود تا جوامع گیاهی و عاملهای محیطی مؤثر بر آنها مشخص شوند. گیاهشناس نقشه پراکنش گونه را در جیآیاس میسازد و شاخصهای تنوع را محاسبه میکند. خروجی، مبنای برنامه احیای مرتع است.
یافتهها به مقاله، گزارش طرح یا شناسنامه گونه تبدیل میشود. گیاهشناس شرح ریختشناسی را با اصطلاحشناسی دقیق مینویسد، کلید شناسایی تهیه میکند و نام علمی را مطابق قواعد نامگذاری بینالمللی کنترل میکند. در گزارشهای فارسی هم یکدستبودن نامهای محلی و علمی اهمیت دارد.
کارفرمایان بیرون از دانشگاه پرسشهای مشخص دارند: آیا برداشت این گونه دارویی پایدار است، فلور منطقه پیش از اجرای پروژه چه بوده، کدام گونه بومی برای احیای شیبهای فرسایشی مناسب است. گیاهشناس پاسخ را بر پایه فهرست گونهها و وضعیت حفاظتی میدهد و در قالب گزارش ارزیابی تحویل میدهد.
وظایف شغلی گیاهشناس
- جمعآوری نمونه گیاهی از رویشگاههای طبیعی همراه با ثبت مختصات، ارتفاع و ویژگیهای زیستگاه.
- شناسایی گونهها تا سطح گونه و زیرگونه با استفاده از کلیدهای شناسایی و منابع فلور.
- آمادهسازی، پرس، خشککردن و نصب نمونههای هرباریومی و برچسبگذاری استاندارد آنها.
- ثبت اطلاعات نمونهها در بانک اطلاعاتی هرباریوم و بهروزرسانی فهرست گونههای منطقه.
- اندازهگیری صفات ریختشناسی گل، میوه، برگ و بذر زیر استریومیکروسکوپ برای مقایسه تاکسونومیک.
- پیادهکردن پلات و کوادرات و ثبت درصد پوشش، فراوانی و ترکیب گونهای جوامع گیاهی.
- تحلیل دادههای پوشش گیاهی با روشهای رستهبندی، خوشهبندی و شاخصهای تنوع زیستی.
- تهیه مقاطع بافتی گیاه و بررسی تشریحی و تکوینی آنها زیر میکروسکوپ.
- اجرای آزمایشهای فیزیولوژی گیاهی در اتاقک رشد و گلخانه برای سنجش پاسخ به تنش خشکی و شوری.
- استخراج دیانای و اجرای بارکدینگ مولکولی برای حل ابهامهای شناسایی و بررسی روابط خویشاوندی.
- تهیه نقشه پراکنش گونهها و مدلسازی مطلوبیت زیستگاه در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی.
- ارزیابی وضعیت حفاظتی گونههای نادر و انحصاری و پیشنهاد اقدامهای حفاظتی برای رویشگاه آنها.
- نگارش شرح علمی گونه، تهیه کلید شناسایی و کنترل نامگذاری مطابق قواعد بینالمللی.
- تدوین گزارشهای فنی و مقالههای پژوهشی و ارائه یافتهها در همایشهای تخصصی.
فعالیتهای کاری
گردآوری، کدگذاری، دستهبندی، محاسبه، جدولبندی، بازبینی یا راستیآزمایی اطلاعات و دادهها.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
استفاده از رایانه و سامانههای رایانهای — سختافزار و نرمافزار — برای برنامهنویسی، نوشتن نرمافزار، راهاندازی قابلیتها، ورود داده یا پردازش اطلاعات.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
برآورد اندازه، فاصله و مقدار، یا تعیین زمان، هزینه، منابع و موادی که برای انجام یک فعالیت کاری لازم است.
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
تدوین هدفها و برنامههای مشخص برای اولویتبندی، سازماندهی و به انجام رساندن کار.
یافتن اصول، دلایل یا واقعیتهای زیربنایی اطلاعات، از راه تجزیهٔ اطلاعات یا دادهها به بخشهای جداگانه.
شناسایی اطلاعات از راه دستهبندی، برآورد، تشخیص تفاوتها و شباهتها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
تخصصها
این تخصص به پرسش «این گیاه چیست» میپردازد. متخصص ردهبندی، گونهها را توصیف و نامگذاری میکند، کلید شناسایی مینویسد و بازنگری تیرهها را با ترکیب دادههای ریختشناسی و مولکولی انجام میدهد. در ایران بخش زیادی از این کار به تکمیل فلور کشور و توصیف گونههای انحصاری زاگرس و البرز اختصاص دارد.
بومشناس گیاهی رابطه گیاه با محیط و سایر گونهها را مطالعه میکند: ترکیب جوامع گیاهی، توالی پس از آتشسوزی یا چرا، اثر خشکسالی بر پوشش مرتع و گسترش گونههای مهاجم. کار او آمیزهای از پایش بلندمدت قطعات نمونه، تحلیل آماری چندمتغیره و نقشهسازی است و به مدیریت مرتع و طرحهای حفاظتی وصل میشود.
فیزیولوژیست گیاهی سازوکار درونی گیاه را بررسی میکند: فتوسنتز، جذب آب و عناصر، تنظیم هورمونی و بهویژه پاسخ به تنشهای خشکی، شوری و گرما که در اقلیم ایران مسئله اصلیاند. کار در گلخانه و اتاقک رشد با تیمارهای کنترلشده انجام میشود و سنجشها از فلورسانس کلروفیل تا فعالیت آنزیمها را دربرمیگیرد.
این شاخه سراغ ترکیبهای مؤثر گیاه میرود؛ از شناسایی درست گونه دارویی و تعیین زمان و اندام برداشت تا عصارهگیری و سنجش کیفیت ماده مؤثره. در ایران بازار پرحجم گیاهان دارویی و عرقیات به این تخصص وابسته است و بخشی از کار به احراز اصالت گونه و جلوگیری از برداشت بیرویه از رویشگاههای طبیعی میگذرد.
متخصص کشت بافت گیاه را در شرایط سترون و روی محیط کشت تکثیر میکند تا نهال یکنواخت و عاری از ویروس تولید شود یا گونههای در معرض خطر حفظ شوند. کار او شامل تنظیم ترکیب هورمونی محیط کشت، ریزازدیادی، باززایی و سازگاری گیاهچه با گلخانه است و به تولید تجاری نشاء و نهال و حفظ ژرمپلاسم گره میخورد.
درآمد و اشتغال گیاهشناس
میانهٔ حقوق ماهانهٔ گیاهشناس ۵۸ میلیون تومان است (میانگین ۶۲ میلیون، ساعتی ۳۳۳ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۴۵ تا ۷۴ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱٫۲٪ رشد پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای گیاهشناس
دانش
- زیستشناسی
- آموزش و تربیت
- زبان انگلیسی
- ریاضیات
- مدیریت و اداره امور
- شیمی
- امور اداری
- مهندسی و فناوری
- ارتباطات و رسانه
- رایانه و الکترونیک
مهارتها
- علوم
- درک مطلب
- نوشتن
- تفکر انتقادی
- سخن گفتن
- شنیدن فعال
- یادگیری فعال
- ریاضیات
- حل مسائل پیچیده
- قضاوت و تصمیمگیری
تواناییها
- درک نوشتاری
- درک شنیداری
- استدلال استقرایی
- انعطاف در دستهبندی
- بینایی نزدیک
- استدلال ریاضی
- وضوح گفتار
- تشخیص گفتار
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱کاوشگرInvestigative
- ۲قاعدهمندConventional
- ۳واقعگراRealistic
کد هالند این شغل: I-C-R
این شغل بیشتر به افراد کاوشگر مینشیند؛ کسانی که پرسشگر، دقیق و صبورند و از مشاهده طولانی و مقایسه جزئیات خسته نمیشوند. حافظه بصری خوب، نظم در ثبت داده و آمادگی جسمی برای کار میدانی اهمیت دارد. علاقه به طبیعت، سالها کار روی یک تیره را ممکن میکند.
محیط و شرایط کار
کار میان طبیعت، هرباریوم، آزمایشگاه و گلخانه تقسیم میشود. سفرهای میدانی چندروزه به مراتع و ارتفاعات در فصل رویش معمول است و بقیه سال بیشتر پشت میکروسکوپ میگذرد.
بیشتر موقعیتها تماموقتاند، اما فصلیاند: بار کاری در بهار و اوایل تابستان بهشدت بالا میرود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل گیاهشناس
پایه این حرفه در رشته علوم تجربی و در درسهای زیستشناسی و شیمی گذاشته میشود. آشنایی با زبان انگلیسی از همینجا به کار میآید، چون کلیدهای شناسایی و منابع اصلی فلور به انگلیسی و لاتیناند.
مسیر متعارف، کارشناسی زیستشناسی است؛ رشتههای زیستفناوری و منابع طبیعی هم به این حوزه راه دارند. در این مقطع کار با میکروسکوپ، تشریح گیاهی و شناسایی مقدماتی آموخته میشود و اردوهای گیاهشناسی تفاوت زیادی ایجاد میکنند.
تخصص واقعی از ارشد شروع میشود؛ با انتخاب گرایش سیستماتیک، بومشناسی، فیزیولوژی یا زیستفناوری گیاهی. بیشتر موقعیتهای پژوهشی و کارشناسی از این مقطع تعریف میشوند و پایاننامه معمولاً نخستین کار میدانی جدی فرد است.
دکترا برای کار در هیئت علمی، هرباریومهای مرجع و طرحهای ملی عملاً لازم است. فرد روی یک تیره یا یک اکوسیستم متمرکز میشود، مقاله منتشر میکند و شبکهای از همکاران میسازد که مبادله نمونه را ممکن میکند.
با سابقه، مسئولیت از اجرا به طراحی و سرپرستی منتقل میشود: مدیریت مجموعه هرباریوم یا بانک ژن، راهبری طرحهای پژوهشی، مشاوره فنی به سازمانهای حفاظتی و صنعت گیاهان دارویی، و تربیت کارشناس تازهوارد.
- تجربه
- مهارت، دانش و تجربه گسترده برای این مشاغل مورد نیاز است. بسیاری از آنها به بیش از پنج سال تجربه نیاز دارند. به عنوان مثال، جراحان باید چهار سال کالج و پنج تا هفت سال دیگر آموزش پزشکی تخصصی بگذرانند تا بتوانند کار خود را انجام دهند.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به تحصیلات تکمیلی دارند. به عنوان مثال، آنها ممکن است نیاز به مدرک کارشناسی ارشد داشته باشند، و برخی نیاز به مدرک Ph.D.، MD یا JD (مدرک حقوق).
- آموزش
- کارمندان ممکن است به آموزش در حین کار نیاز داشته باشند، اما اکثر این مشاغل فرض میکنند که فرد قبلاً مهارتها، دانش، تجربه مرتبط با کار و/یا آموزش لازم را دارد.
- نمونهها
- این مشاغل اغلب شامل هماهنگی، آموزش، نظارت، یا مدیریت فعالیت های دیگران برای دستیابی به اهداف است. مهارت های ارتباطی و سازمانی بسیار پیشرفته مورد نیاز است. به عنوان مثال می توان به داروسازان، وکلا، ستاره شناسان، زیست شناسان، روحانیون، متخصصان مغز و اعصاب و دامپزشکان اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۱۱۰ ابزار ثبتشده برای این شغل
تأثیر هوش مصنوعی بر شغل گیاهشناس
سوالات متداول دربارهٔ گیاهشناس
گیاهشناس چه کاری انجام میدهد؟
درآمد گیاهشناس چقدر است؟
برای گیاهشناس شدن چه تحصیلاتی لازم است؟
آیندهٔ شغلی گیاهشناس چگونه است؟
گیاهشناس در ایران کجا کار میکند؟
تفاوت گیاهشناسی با مهندسی کشاورزی چیست؟
آیا هوش مصنوعی جای گیاهشناس را میگیرد؟
گیاهشناس به چه مهارتهایی نیاز دارد؟
مشاغل و عناوین مرتبط
