چرمساز
Leather Tannerچرمساز پوست خام دام را با زنجیرهای از عملیات شیمیایی و مکانیکی — از خیساندن و آهکزنی و موزدایی تا دباغی، رنگرزی و پرداخت — به چرم پایدار تبدیل میکند. او فرمول مواد، pH، دما و زمان چرخش درام را طوری تنظیم میکند که ضخامت، نرمی، رنگ و دوام چرم با کاربرد نهایی آن بخواند.
- کد SOC
- NM-459
- کد ISCO
- 8154
معرفی شغل
چرمساز یا دباغ، پوستی را که مادهای فاسدشدنی است به چرمی تبدیل میکند که سالها دوام میآورد. کار زنجیرهای از عملیات تر و خشک است: خیساندن، آهکزنی و موزدایی، گوشتگیری، دباغی با کروم یا مواد گیاهی، رنگرزی، خشککردن و پرداخت سطح. در هر مرحله فرمول مواد، pH، دما و زمان چرخش درام کنترل میشود، چون پوست مادهای طبیعی و نایکدست است و دو پارتی هرگز مثل هم رفتار نمیکنند.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند دباغ، کارگر دباغخانه، تکنسین چرم، کارشناس فنی چرم و مسئول فنی کارخانه چرم هم دیده میشود.
یک روز کاری
روز کاری معمولاً از انبار پوست نمکسود شروع میشود. پوستها وزن و دستهبندی میشوند، در درام خیسانده میشوند تا نمک و آلودگیشان برود و آب ازدسترفته را پس بگیرند، بعد با آهک و سولفید موزدایی میشوند. چرمساز غلظت حمام و زمان چرخش را کنترل میکند و پوست را برای گوشتگیری و شکافت میفرستد؛ اشتباه این مرحله تا آخر خط جبران نمیشود.
پوست آهکزدایی و نرمکاری آنزیمی میشود و با اسید و نمک پیکل میگیرد تا آماده جذب ماده دباغی شود. چرمساز مواد را بر پایه درصدی از وزن پوست میسنجد، در درام میریزد و چند ساعت تا یک شبانهروز چرخش و pH را دنبال میکند. تأیید پایان کار با حدس نیست: مقطع برش نمونه نشان میدهد دباغی تا مغز پوست رفته یا نه، و دمای جمعشدگی آن شدت دباغی را میسنجد.
چرم دباغیشده تراش میخورد تا به ضخامت سفارش برسد، بعد خنثی میشود و در همان درام بازدباغی، رنگرزی و روغندهی میشود. سرنوشت لمس و افتادگی چرم اینجا تعیین میشود: نوع و مقدار روغن نرمی نهایی را میسازد و رنگ باید با نمونه تأییدشده مشتری بخواند. پیش از رنگرزی پارتی کامل، یک نمونه کوچک گرفته و تُن رنگ آن تطبیق داده میشود.
چرم تر آبگیری و کشیده میشود و بسته به سفارش با خشککن خلأ، قاب توگل یا آویز خشک میشود؛ روش خشککردن روی سفتی و متراژ نهایی اثر مستقیم دارد. بعد نوبت نرمکاری با ماشین استیکینگ، سنبادهزدن سطح و گاهی چرخاندن در استوانه چوبی است تا دانه سطح درشتتر و چرم نرم شود. همین چند ساعت، تفاوت چرم خشک و بیجان با چرم مرغوب است.
لایههای پوششی با کابین اسپری روی چرم نشانده میشوند و میان هر لایه پرس یا اتوکشی انجام میشود. طرح دانه با پلیت روی سطح چاپ میشود و در پایان لایه محافظ برای مقاومت در برابر سایش و خش اضافه میشود. چرمساز فرمول پوشش را با کاربرد نهایی میسنجد؛ چرم مبلی، رویه کفش و چرم خودرو سه انتظار کاملاً متفاوت از همین سطح دارند.
هر پارتی پیش از بستهبندی درجهبندی میشود: عیبهای سطحی، یکدستی رنگ و ضخامت بررسی و متراژ هر ورق با دستگاه ثبت میشود. نمونهها به آزمایشگاه میروند تا ثبات رنگ در سایش، مقاومت پارگی و نبود کروم ششظرفیتی تأیید شود. پساب حاوی کروم و سولفید هم باید جدا و به تصفیهخانه هدایت شود؛ امروز این بخش به اندازه خود تولید جدی است.
وظایف شغلی چرمساز
- خیساندن و نمکزدایی پوست خام و آمادهسازی آن برای ورود به مرحله آهکزنی.
- اجرای آهکزنی و موزدایی در درام یا پادل و کنترل غلظت آهک و سولفید حمام.
- گوشتگیری و شکافت پوست با ماشینهای فلشینگ و اسپلیت برای رسیدن به ضخامت لایههای خواستهشده.
- انجام آهکزدایی، نرمکاری آنزیمی و پیکل و کنترل pH پوست پیش از دباغی.
- توزین و افزودن مواد دباغی کرومی یا گیاهی بر پایه وزن پوست و تنظیم زمان و سرعت چرخش درام.
- اندازهگیری دمای جمعشدگی و pH نمونه برای تأیید کامل شدن دباغی پیش از تخلیه درام.
- تراش چرم دباغیشده تا ضخامت مورد سفارش مشتری.
- اجرای خنثیسازی، بازدباغی، رنگرزی و روغندهی مطابق فرمول هر سفارش.
- ساختن نمونه رنگ و تطبیق فام آن با نمونه تأییدشده مشتری پیش از رنگرزی پارتی کامل.
- آبگیری، کشش و خشککردن چرم با خشککن خلأ، قاب توگل یا آویز بر پایه نوع محصول.
- نرمکاری چرم با ماشین استیکینگ و سنبادهزدن سطح برای رسیدن به لمس و ظاهر خواستهشده.
- اجرای عملیات پرداخت شامل اسپری لایههای پوششی، اتوکشی، پرس و چاپ طرح دانه روی سطح چرم.
- درجهبندی ورقهای چرم بر پایه عیوب سطحی و یکدستی رنگ و ثبت متراژ با دستگاه اندازهگیری.
- ثبت فرمول، دما، زمان و مواد مصرفی هر پارتی در برگه تولید.
فعالیتهای کاری
بازرسی تجهیزات، سازهها یا مواد برای یافتن علت خطاها یا دیگر مشکلات و نقصها.
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
استفاده از دستها و بازوها برای جابهجایی، نصب، جایگذاری و حرکت دادن مواد و کار کردن با اشیا.
پایش و بررسی اطلاعات بهدستآمده از مواد، رویدادها یا محیط، برای تشخیص یا ارزیابی مشکلات.
به کار انداختن ماشینها یا فرایندها با سازوکارهای کنترلی یا با کار بدنی مستقیم؛ رایانه و وسایل نقلیه در این مورد نمیگنجند.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
شناسایی اطلاعات از راه دستهبندی، برآورد، تشخیص تفاوتها و شباهتها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
انجام فعالیتهای فیزیکی عمومی یعنی کارهایی که به استفادهٔ زیاد از دستها و پاها و حرکتدادن کل بدن نیاز دارند، مانند بالا رفتن، بلند کردن، حفظ تعادل، راه رفتن، خم شدن و جابهجا کردن مواد.
تخصصها
بیشتر چرم صنعتی دنیا با نمک کروم دباغی میشود و خروجی این مرحله همان «وتبلو»ی آبیرنگ است که در ایران هم بخش مهمی از صادرات چرم را میسازد. این متخصص با کنترل بازیسیته، pH و دما جذب کروم را طوری تنظیم میکند که چرم دمای جمعشدگی بالا، ضخامت یکدست و پذیرش خوب رنگ داشته باشد و کروم کمتری در پساب بماند.
دباغی گیاهی با مازو، سماق، پوست انار، میموزا یا کبراچو انجام میشود و هفتهها طول میکشد، اما چرمی سفت، بدنهدار و قابل حکاکی میدهد که برای زین، کمربند، کیف دستدوز و کفش سنتی میخواهند. این تخصص در کارگاههای همدان، تبریز و شیراز ریشه دارد و با بالا رفتن تقاضای چرم بدون کروم دوباره خریدار پیدا کرده است.
این تخصص روی مرحلهای تمرکز دارد که رنگ، نرمی و افتادگی چرم در آن ساخته میشود: خنثیسازی، بازدباغی، رنگرزی و روغندهی. کارشناس عملیات تر با شناخت رنگهای اسیدی و مستقیم و انواع روغن، فرمول هر سفارش را مینویسد، نمونه میسازد و اختلاف رنگ میان پارتیها را در حدی نگه میدارد که مشتری آن را بپذیرد.
پرداختکار روی نیمه خشک کار میکند: فرمول رزین و پیگمنت، تعداد لایهها، نوع پلیت چاپ و میزان براقیت. بسیاری از خواص فروش چرم — از نوباک و آنیلین تا چرم پوششدار مقاوم خودرو — در همین مرحله ساخته میشود و این متخصص باید بداند هر لایه اضافه چقدر به دوام میافزاید و چقدر از طبیعی بودن لمس چرم کم میکند.
مسئول آزمایشگاه ادعاهای کارخانه را اندازه میگیرد: دمای جمعشدگی، درصد اکسید کروم، pH، ثبات رنگ در سایش و عرق، مقاومت کششی و پارگی و نبود مواد محدودشده مانند کروم ششظرفیتی و رنگهای آزو. او روشهای استاندارد را اجرا میکند، برگه آزمون صادر میکند و در ممیزی مشتریان صادراتی طرف گفتوگوی فنی است.
درآمد و اشتغال چرمساز
میانهٔ حقوق ماهانهٔ چرمساز ۲۲ میلیون تومان است (میانگین ۲۴ میلیون، ساعتی ۱۲۹ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۲۱ تا ۲۶ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱۰٫۱٪ کاهش پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای چرمساز
دانش
- تولید و فرآوری
- ایمنی و امنیت عمومی
- آموزش و تربیت
- مدیریت و اداره امور
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- ریاضیات
- زبان انگلیسی
- مکانیک
مهارتها
- پایش عملیات
- راهبری و کنترل
- شنیدن فعال
- پایش
- مدیریت زمان
- تحلیل کنترل کیفیت
- درک مطلب
- سخن گفتن
- تفکر انتقادی
- قضاوت و تصمیمگیری
تواناییها
- دقت در کنترل
- ثبات دست و بازو
- بینایی نزدیک
- مهارت دستی
- تشخیص رنگ
- سرعت ادراک
- درک شنیداری
- مرتبسازی اطلاعات
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱واقعگراRealistic
- ۲قاعدهمندConventional
- ۳کاوشگرInvestigative
کد هالند این شغل: R-C-I
این کار به آدم عملگرا و دستبهکار میآید؛ کسی که از ماده خام و ماشین بدش نمیآید و از محیط تر و بوی کارگاه فراری نیست. حوصله و دقت لازم است، چون نتیجه یک فرمول اشتباه ساعتها بعد و روی کل پارتی معلوم میشود. ذهن شیمیخوان و چشم و دست حساس به رنگ و لمس هم دو مزیت جدی است.
محیط و شرایط کار
کار در دباغخانه است: سالن تر با درامهای بزرگ، کف خیس، بوی تند و صدای بلند، و سالن خشک برای پرداخت و درجهبندی. واحدها بیشتر در شهرکهای چرم ورامین، تبریز، همدان و مشهد جمعاند.
شیفتی و تماموقت است؛ درامها شب هم میچرخند و تخلیهشان ساعت نمیشناسد. روزهای پس از عید قربان پرکارترین دوره سال است.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل چرمساز
بیشتر چرمسازان از کارگری در سالن تر شروع میکنند: بارگیری و تخلیه درام، جابهجایی پوست و کار با ماشین گوشتگیری. در همین دوره است که آدم یاد میگیرد پوست سالم را از معیوب تشخیص بدهد؛ مهارتی که هیچ کلاسی جای آن را نمیگیرد.
دورههای فنی و حرفهای دباغی و چرم، و در سطح بالاتر رشتههای شیمی، مهندسی شیمی یا نساجی، پایه علمی کار را میدهند. شناخت pH، آنزیم، رنگ و ماده دباغی همان چیزی است که کارگر باتجربه را به اپراتور قابل اعتماد تبدیل میکند.
با چند سال کار، فرد مسئول یک بخش میشود: آهکزنی، دباغی، رنگرزی یا پرداخت. اجرای درست فرمول، ثبت دقیق شرایط هر پارتی و تحویل بهموقع به بخش بعدی بر عهده اوست و اولین تصمیمهای فنی را خودش میگیرد.
گام بعدی نوشتن فرمول است، نه اجرای آن: طراحی دستورالعمل برای سفارش تازه، عیبیابی پارتیهای مشکلدار، انجام آزمونها و پاسخ فنی به مشتری. در واحدهای صادراتی، همین نقش با ممیزیهای کیفی و زیستمحیطی هم سروکار دارد.
در ادامه، مسیر یا به سرپرستی و مدیریت فنی کارخانه میرسد — برنامهریزی تولید، خرید مواد و مدیریت تیم — یا به راهاندازی کارگاه کوچک خود فرد، معمولاً در دباغی گیاهی و چرمهای سفارشی که با سرمایه کمتر شدنی است.
- تجربه
- معمولاً به مهارت، دانش یا تجربه قبلی مرتبط با کار نیاز است. برای مثال، یک گوینده از تجربه کار مستقیم با مردم بهره می برد.
- تحصیلات
- این مشاغل معمولاً نیاز به دیپلم دبیرستان دارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل به چند ماه تا یک سال کار با کارمندان با تجربه نیاز دارند. یک برنامه کارآموزی شناخته شده ممکن است با این مشاغل مرتبط باشد.
- نمونهها
- این مشاغل اغلب شامل استفاده از دانش و مهارت های شما برای کمک به دیگران است. به عنوان مثال می توان به سفارش دهندگان، کارمندان پیشخوان و اجاره، نمایندگان خدمات مشتری، نگهبانان، اثاثه یا لوازم داخلی و عابربانک اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۲۵ ابزار ثبتشده برای این شغل
