کارشناس ورزش
Sports Specialistکارشناس ورزش برنامهها و رویدادهای ورزشی یک سازمان، هیئت یا باشگاه را برنامهریزی، اجرا و ارزیابی میکند. او بر کیفیت کلاسها و کار مربیان، استعدادیابی، ایمنی اماکن ورزشی و مستندات فنی نظارت دارد و گزارشهای لازم را برای مدیریت و نهادهای بالادستی تهیه میکند.
- کد SOC
- NM-994
- کد ISCO
- 1345

معرفی شغل
کارشناس ورزش پل میان دانش علوم ورزشی و اجرای روزمرهٔ ورزش است. او برنامهٔ ورزشی یک مجموعه را مینویسد، مسابقه و رویداد را سازمان میدهد، نتیجهٔ آزمونها و آمار عملکرد را تحلیل میکند و بر کیفیت کلاسها و ایمنی اماکن نظارت دارد. برخلاف مربی که یک فرد یا تیم مشخص را تمرین میدهد، دامنهٔ کار کارشناس ورزش کل برنامه است: از ورزش همگانی کارکنان تا مسیر قهرمانی یک رشته.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند کارشناس تربیت بدنی، کارشناس امور ورزشی، کارشناس علوم ورزشی، مسئول تربیت بدنی و کارشناس برنامهریزی ورزشی هم دیده میشود.
یک روز کاری
کارشناس ورزش برنامهریز ستادی است، نه تصمیمگیرندهٔ نهایی: پیشنهاد میدهد کدام رشتهها فعال بماند، سهم ورزش همگانی و مسیر قهرمانی هر رشته چقدر باشد و تیمهای نمایندگی در چه مسابقاتی شرکت کنند. جمعیت مخاطب، ظرفیت اماکن و نتیجهٔ فصلهای گذشته را کنار هم میگذارد، پیشنهاد مکتوب میدهد و پس از تصویب، اجرا را فصلبهفصل پایش میکند.
مسابقه از روی کاغذ شروع میشود: فراخوان، ثبتنام، قرعهکشی و جدول، دعوت از داوران، هماهنگی میزبانی، تدارکات و مراسم اختتامیه. کارشناس ورزش این زنجیره را میچیند و روز مسابقه در محل حاضر است تا جابهجایی برنامه، اعتراض تیمها یا نبود تجهیزات را همانجا حل کند. بعد از رویداد هم گزارش فنی و مالی آن را میبندد.
هر برنامهای که تصویب میشود باید تجهیزاتش تأمین شود: فهرست توپ، تشک، کفپوش و لوازم آزمون، استعلام قیمت، تنظیم درخواست خرید و پیگیری تا تحویل و انبار. کارشناس ورزش هزینهٔ هر رویداد را از پیش برآورد میکند، حقالزحمهٔ مربی و داور و هزینهٔ رفتوآمد را در ردیف مشخص میگذارد و پس از اجرا، گزارش مالی آن را به واحد مالی تحویل میدهد.
بخشی از کار، بالا بردن سطح فنی مربیان و داوران است: نیازسنجی هر رشته، هماهنگی با فدراسیون برای اعزام مدرس، تشکیل کلاسهای درجهٔ ۳ و دورههای بازآموزی، ثبتنام شرکتکنندگان، برگزاری آزمون پایان دوره و معرفی قبولشدگان. کارشناس ورزش خودش مدرس نیست؛ دوره را سرِ پا میکند و مراقب است هیچ کلاسی بدون مربی واجد شرایط برگزار نشود.
تأیید مکان کاری است که امضای کارشناس ورزش پای آن میرود: بازدید از سالن، زمین یا استخر بر پایهٔ چکلیست استاندارد اماکن ورزشی، تنظیم صورتجلسه برای صدور یا تمدید تأییدیه و اعلام نظر دربارهٔ تأیید میزبانی مسابقهٔ تحت نظر هیئت یا اداره کل. تا رفع نقصهای مکتوبشده، مکان برای برگزاری رسمی تأیید نمیشود.
بخش اداری کار کم نیست: مکاتبه با هیئت استان و فدراسیون، ثبت ورزشکار، مربی و داور در سامانهها، پیگیری صدور کارت و احکام، تنظیم صورتجلسه و ارسال گزارش دورهای به اداره کل ورزش و جوانان. آییننامههای هر رشته مرتب تغییر میکند و دنبالکردن آنها بخشی از خود شغل است.
وظایف شغلی کارشناس ورزش
- تدوین برنامه سالانه ورزشی سازمان، هیئت یا باشگاه و تعیین اهداف، بودجه و زمانبندی آن.
- برگزاری مسابقات و رویدادهای ورزشی از تنظیم تقویم و جدول تا هماهنگی میزبانی و داوری.
- اجرای آزمونهای آمادگی جسمانی و ثبت نتایج برای پایش وضعیت ورزشکاران و شرکتکنندگان.
- شناسایی و غربالگری استعدادهای ورزشی در مدارس، باشگاهها و طرحهای استعدادیابی.
- تحلیل آمار مسابقه و فیلم بازی و تهیه گزارش عملکرد برای کادر فنی.
- نظارت بر اجرای کلاسها و برنامههای ورزشی و ارزیابی کیفیت کار مربیان.
- بررسی استاندارد اماکن ورزشی از نظر ایمنی، تجهیزات و ظرفیت پیش از برگزاری برنامه.
- تنظیم صورتجلسه، گزارش و مکاتبات اداری با فدراسیون، هیئت و اداره کل ورزش و جوانان.
- برنامهریزی ورزش همگانی و طراحی برنامههای تندرستی برای گروههای مختلف سنی.
- ثبتنام، صدور کارت و نگهداری بانک اطلاعاتی ورزشکاران، مربیان و داوران.
- هماهنگی برگزاری دورههای مربیگری و داوری و کارگاههای آموزشی رشتههای ورزشی.
- تهیه فهرست تجهیزات مورد نیاز و پیگیری خرید، تحویل و نگهداری آنها.
- برآورد هزینه برنامهها و تنظیم گزارش مالی رویداد برای واحد مالی.
- پیگیری بیمه ورزشی شرکتکنندگان و کنترل الزامات پزشکی پیش از مسابقه.
فعالیتهای کاری
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
شناسایی نیازهای رشد دیگران و مربیگری، راهنمایی یا کمک به آنان برای بهبود دانش و مهارتشان.
زمانبندی رویدادها، برنامهها و فعالیتها و نیز کار دیگران.
شناسایی نیازهای آموزشی دیگران، تدوین برنامهها یا کلاسهای آموزشی رسمی و تدریس و آموزش دادن به آنان.
ایجاد رابطهٔ کاری سازنده و همکارانه با دیگران و حفظ آن در گذر زمان.
راهنمایی و هدایت زیردستان، از جمله تعیین استانداردهای عملکرد و پایش عملکرد آنان.
انجام فعالیتهای فیزیکی عمومی یعنی کارهایی که به استفادهٔ زیاد از دستها و پاها و حرکتدادن کل بدن نیاز دارند، مانند بالا رفتن، بلند کردن، حفظ تعادل، راه رفتن، خم شدن و جابهجا کردن مواد.
تدوین هدفها و برنامههای مشخص برای اولویتبندی، سازماندهی و به انجام رساندن کار.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
جذب، مصاحبه، گزینش، استخدام و ارتقای کارکنان در یک سازمان.
تخصصها
تمرکز این تخصص بر مشارکت عمومی است، نه قهرمانی: طراحی همایشهای پیادهروی، ایستگاههای تندرستی، ورزش بانوان، ورزش سالمندان و ورزش کارکنان. کارشناس ورزش همگانی باید برنامهای بچیند که آدم غیرورزشکار هم بتواند وارد آن شود و ادامه بدهد؛ موفقیت کارش با ماندگاری شرکتکنندگان سنجیده میشود، نه با مدال.
کار این تخصص یافتن و دنبالکردن افراد مستعد در سنین پایه است: اجرای پروتکلهای آزمون در مدارس، ساختن بانک اطلاعاتی، تفسیر نتیجه بر پایهٔ سن رشدی و نه فقط سن تقویمی، و معرفی هدفمند به هیئتها و باشگاهها. پیگیری چندساله از خود آزمون مهمتر است، چون مستعدترین کودک بدون مسیر تمرینی از رشته بیرون میرود.
تحلیلگر عملکرد با نرمافزارهای آنالیز ویدئو و دادههای ردیابی حرکت کار میکند. رویدادهای بازی را کدگذاری میکند، شاخصهای فنی و بدنی را استخراج میکند و کلیپ و گزارش آمادهٔ تصمیم به کادر فنی میدهد. این تخصص در فوتبال و والیبال حرفهای ایران جای خود را باز کرده و بیش از زمین، به مهارت کار با داده نیاز دارد.
کارشناس تربیت بدنی مدرسه یا دانشگاه، برنامهٔ درس ورزش، المپیادهای درونمدرسهای، تیمهای نمایندگی و مسابقات قهرمانی دانشآموزی و دانشجویی را میچیند. کار او با مقررات آموزشوپرورش و ادارهٔ تربیت بدنی دانشگاه گره خورده و بخش بزرگی از آن، بالا بردن مشارکت دانشآموز و دانشجو در ورزش است.
این تخصص سمت درآمدی ورزش را میگیرد: جذب حامی مالی، طراحی بستههای تبلیغاتی رویداد، فروش بلیت، ارتباط با رسانه و مدیریت برند باشگاه یا مسابقه. کارشناس این حوزه باید هم زبان فنی ورزش را بفهمد و هم بتواند ارزش یک رویداد را برای یک کسبوکار به عدد و پیشنهاد مشخص تبدیل کند و قرارداد آن را جلو ببرد.
درآمد و اشتغال کارشناس ورزش
میانهٔ حقوق ماهانهٔ کارشناس ورزش ۴۱ میلیون تومان است (میانگین ۴۶ میلیون، ساعتی ۲۳۵ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۳۲ تا ۵۵ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۶٫۵٪ رشد پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای کارشناس ورزش
دانش
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- آموزش و تربیت
- مدیریت و اداره امور
- زبان انگلیسی
- امور اداری
- فروش و بازاریابی
- کارگزینی و منابع انسانی
- روانشناسی
- ارتباطات و رسانه
- رایانه و الکترونیک
مهارتها
- سخن گفتن
- درک اجتماعی
- شنیدن فعال
- هماهنگی
- خدمتمحوری
- درک مطلب
- تفکر انتقادی
- نوشتن
- مدیریت منابع انسانی
- راهبردهای یادگیری
تواناییها
- درک شنیداری
- بیان شفاهی
- استدلال قیاسی
- حساسیت به مسئله
- تشخیص گفتار
- وضوح گفتار
- بینایی نزدیک
- قدرت تنه
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱اجتماعیSocial
- ۲کارآفرینEnterprising
- ۳قاعدهمندConventional
کد هالند این شغل: S-E-C
این شغل به آدم منظم و اهل پیگیری مینشیند؛ کسی که همزمان چند برنامه را جلو ببرد و جزئیات اداری را از دست ندهد. علاقهٔ واقعی به ورزش لازم است، اما توان ارتباط گرفتن با مربی، ورزشکار، خانواده و مدیر و آرام ماندن در شلوغی روز مسابقه تعیینکنندهتر است.
محیط و شرایط کار
کار میان دفتر، سالن و زمین ورزشی تقسیم میشود. بخشی از هفته پشت پرونده، سامانه و گزارش میگذرد و بخشی در محل تمرین، مسابقه و بازدید از اماکن ورزشی.
بیشتر موقعیتها تماموقتاند، اما مسابقهها و برنامههای همگانی معمولاً در عصرها و روزهای تعطیل برگزار میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل کارشناس ورزش
پایهٔ این حرفه با ورزش کردن خودِ فرد گذاشته میشود؛ سابقه در یک رشته و تجربهٔ مسابقه بعدها در تشخیص فنی و اعتماد مربیان اثر میگذارد. ورود به علوم ورزشی از هر سه گروه ریاضی، تجربی و انسانی ممکن است و زیستشناسی شرط نیست.
شرط متعارف ورود، کارشناسی علوم ورزشی یا تربیت بدنی است؛ مقطعی عمومی و بدون گرایش. تفکیک مسیرها از کارشناسی ارشد آغاز میشود و گرایش انتخابی — مدیریت ورزشی، فیزیولوژی ورزشی یا رفتار حرکتی — مسیر شغلی را تعیین میکند.
کارت مربیگری یا داوری فدراسیون، دورهٔ کمکهای اولیه و گواهینامههای تخصصی مانند آنالیز ویدئو یا استعدادیابی، رزومه را از یک مدرک صرف جدا میکند. اولین تجربهٔ بیشتر افراد، کارآموزی در هیئت یا باشگاه محلی است.
چند سال کار در هیئت ورزشی، باشگاه، سازمان ورزش شهرداری یا واحد تربیت بدنی یک سازمان، مهارت اجرایی میسازد: بستن یک رویداد از صفر تا صد، نوشتن گزارش قابل دفاع و کنار آمدن با محدودیت بودجه و نیروی انسانی.
با کارشناسی ارشد مدیریت ورزشی و سابقهٔ اجرایی، مسیر به سمت سرپرستی واحد ورزش، دبیری هیئت، مدیریت رویداد یا تدریس باز میشود. در این مرحله وزن کار از اجرا به برنامهریزی، بودجه و مذاکره جابهجا میشود.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۲۶ ابزار ثبتشده برای این شغل








