کارشناس مدیریت پسماند
Waste Management Specialistکارشناس مدیریت پسماند چرخه پسماند را از لحظه تولید تا دفع نهایی شناسایی، دستهبندی و کنترل میکند. او برنامه کاهش، تفکیک، بازیافت و دفع ایمن را تدوین میکند و انطباق سازمان با قانون مدیریت پسماندها و الزامات سازمان حفاظت محیط زیست را تضمین میکند.
- کد SOC
- NM-687
- کد ISCO
- 2263

معرفی شغل
کارشناس مدیریت پسماند میداند در یک کارخانه، بیمارستان یا شهرداری چه چیزی، به چه مقدار و با چه خطری دور ریخته میشود و برای هر جریان مسیری قانونی و کمهزینه از مبدأ تا مقصد نهایی طراحی میکند. کارش با ممیزی و توزین شروع میشود، با تفکیک در مبدأ، انتخاب پیمانکار مجاز و تنظیم شناسنامه و اظهارنامه ادامه مییابد و به پایش محل دفع و گزارش به نهاد ناظر میرسد.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند مسئول پسماند، کارشناس محیط زیست و پسماند، کارشناس امور پسماند، کارشناس مدیریت پسماند صنعتی و کارشناس پسماند پزشکی هم دیده میشود.
یک روز کاری
کار از اینجا شروع میشود که بدانیم چه چیزی و چقدر تولید میشود. کارشناس با ممیزی میدانی، نمونهگیری از سطلها، خواندن قبض باسکول و پرسش از اپراتورها فهرست جریانهای پسماند را میسازد و هرکدام را در یکی از دستههای قانونی عادی، صنعتی، ویژه یا پزشکی مینشاند. خروجی، ترازنامه پسماند سازمان است که تصمیمهای بعدی روی آن بنا میشود.
قانون مدیریت پسماندها برای هر دسته تکلیف روشنی گذاشته و کارشناس باید سازمان را در همان چارچوب نگه دارد. تنظیم شناسنامه پسماند ویژه، ثبت اظهارنامه در سامانه سازمان حفاظت محیط زیست، پیگیری مجوز حمل و آماده نگه داشتن مستندات برای بازرسی، بخش ثابت کار اوست. یک برگه مفقود در زنجیره تحویل، همانقدر مسئله است که یک نشت واقعی.
جابهجایی پسماند معمولاً به پیمانکار سپرده میشود و کارشناس چشم کارفرما روی این قرارداد است. او زمانبندی جمعآوری را تنظیم میکند، ظرفیت و برچسب مخازن و ایستگاههای موقت را کنترل میکند، مجوز پیمانکار حمل را راستیآزمایی میکند و وزن تحویلی را با رسید مقصد تطبیق میدهد تا بار در نیمه راه سر از جای دیگری درنیاورد.
ارزانترین پسماند آن است که تولید نشود. کارشناس با خط تولید و واحد خرید مینشیند تا ضایعات بستهبندی، دورریز مواد اولیه و مصرف حلال کم شود، برای هر جریان قابل فروش خریدار مجاز پیدا میکند و نرخ بازیافت را ماهبهماه بالا میبرد. توجیه این کار بیشتر مالی است: تفکیک در مبدأ هزینه دفع را پایین میآورد و ضایعات را به درآمد تبدیل میکند.
جایی که پسماند به خاک سپرده یا سوزانده میشود، پرونده باز میماند. کارشناس پوشش روزانه محل دفن، سامانه جمعآوری شیرابه و گاز و کیفیت آب چاههای پایش اطراف را دنبال میکند، نتایج آزمایشگاه را با حدود مجاز میسنجد و در واحدهای دارای زبالهسوز، دمای محفظه و خروجی دودکش را میپاید. انحراف پایدار یعنی توقف تحویل به آن مقصد.
تفکیک درست را در عمل کارگر خط، پرستار بخش یا شهروند انجام میدهد، نه کارشناس. بخشی از هفته صرف آموزش کوتاه، اصلاح برچسب و رنگ مخازن و پاسخ به شکایت اهالی مجاور میشود. در سوی دیگر، کارشناس شاخصهای ماهانه مثل نرخ تفکیک، هزینه دفع به ازای تن و میزان پسماند ویژه را برای مدیریت، ممیز ایزو و بازرس محیط زیست گزارش میکند.
وظایف شغلی کارشناس مدیریت پسماند
- شناسایی و دستهبندی جریانهای پسماند سازمان به تفکیک عادی، پزشکی، ویژه، کشاورزی و صنعتی.
- اجرای ممیزی پسماند و تهیه ترازنامه کمی و کیفی تولید در هر واحد.
- تدوین برنامه مدیریت پسماند شامل کاهش در مبدأ، تفکیک، ذخیره موقت، حمل و دفع.
- تنظیم شناسنامه پسماند ویژه و ثبت اظهارنامه دورهای در سامانههای سازمان حفاظت محیط زیست.
- راستیآزمایی مجوز و صلاحیت پیمانکاران حمل، بازیافت و دفع پسماند.
- نظارت بر بارگیری، توزین و تطبیق رسید تحویل با وزن دریافتی در مقصد.
- تعیین ضوابط بستهبندی، برچسبگذاری و شرایط نگهداری موقت پسماند خطرناک.
- بازرسی دورهای ایستگاههای نگهداری، مخازن و محلهای تجمیع پسماند.
- نمونهبرداری از پسماند، شیرابه و آبهای زیرزمینی پیرامون محل دفع و پیگیری نتایج آزمایشگاه.
- پایش عملکرد دستگاههای بیخطرسازی و ثبت شاخصهای کنترل هر سیکل.
- محاسبه و گزارش شاخصهایی مانند نرخ تفکیک، درصد بازیافت و هزینه دفع به ازای هر تن.
- آموزش کارکنان خط تولید، پرسنل خدمات و کارگران جمعآوری در زمینه تفکیک و ایمنی پسماند.
- تهیه گزارشهای فنی و مستندات لازم برای بازرسی نهادهای نظارتی و ممیزی ایزو ۱۴۰۰۱.
فعالیتهای کاری
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
استفاده از اطلاعات مرتبط و قضاوت شخصی برای تعیین اینکه آیا رویدادها یا فرایندها با قوانین، مقررات یا استانداردها مطابقت دارند.
وارد کردن، پیادهسازی، ثبت، ذخیره یا نگهداری اطلاعات به شکل نوشتاری یا الکترونیکی و مغناطیسی.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
یافتن اصول، دلایل یا واقعیتهای زیربنایی اطلاعات، از راه تجزیهٔ اطلاعات یا دادهها به بخشهای جداگانه.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
پایش و بررسی اطلاعات بهدستآمده از مواد، رویدادها یا محیط، برای تشخیص یا ارزیابی مشکلات.
شناسایی اطلاعات از راه دستهبندی، برآورد، تشخیص تفاوتها و شباهتها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
شناسایی نیازهای آموزشی دیگران، تدوین برنامهها یا کلاسهای آموزشی رسمی و تدریس و آموزش دادن به آنان.
تخصصها
تمرکز این شاخه بر جریانهای خطرناک صنعت است: لجن تصفیهخانه، حلال و روغن مستعمل، کاتالیست فرسوده، باتری و ظروف آلوده به مواد شیمیایی. کارشناس سطح خطر هر جریان را تعیین میکند، شرایط بستهبندی و نگهداری موقت را مشخص میکند و تحویل به مراکز مجاز بیخطرسازی را با زنجیره مستندات دنبال میکند. خواندن برگه اطلاعات ایمنی مواد اینجا نان شب است.
در بیمارستان، درمانگاه و آزمایشگاه، تفکیک سهگانه پسماند عفونی، تیز و برنده و شبهخانگی و بیخطرسازی پیش از خروج از مرکز، الزام قانونی است. کارشناس بر کار دستگاه اتوکلاو و امحا، ثبت شاخصهای شیمیایی و بیولوژیک هر سیکل، ایمنی پرسنل خدمات و مسیر جداگانه حمل نظارت میکند و مستندات را برای بازرسی آماده نگه میدارد.
در شهرداریها و سازمانهای مدیریت پسماند، کار حول جمعآوری شهری میچرخد: تعیین تعداد و محل مخازن، طراحی مسیر و ناوگان، اجرای طرح تفکیک از مبدأ و کار با غرفههای بازیافت محله. کارشناس آمار توزین ایستگاههای انتقال را تحلیل میکند، ترکیب فیزیکی پسماند شهر را اندازه میگیرد و بر پیمانکاران جمعآوری و کارگران خدمات شهری نظارت دارد.
این شاخه پسماند را ماده اولیه میبیند. کارشناس بازار ضایعات را میشناسد، خط تفکیک و پرس و گرانول را فنی و اقتصادی ارزیابی میکند، برای پسماند آلی سراغ کمپوست و هاضم بیهوازی میرود و برای هر جریان معادلهای میان کیفیت ماده، هزینه پردازش و قیمت فروش مینویسد. طرح بازگشت بستهبندی هم در همین حوزه است.
تجهیزات برقی و الکترونیکی از رده خارج، هم فلز باارزش دارند و هم سرب، جیوه و باتری لیتیومی. کارشناس این حوزه فرآیند جمعآوری از سازمانها، پاکسازی امن داده روی حافظهها، جداسازی دستی قطعات خطرناک و تحویل به مراکز پردازش مجاز را طراحی میکند و مراقب است این جریان به بازار غیررسمی بازیافت که سوزاندن روباز دارد، نشت نکند.
درآمد و اشتغال کارشناس مدیریت پسماند
میانهٔ حقوق ماهانهٔ کارشناس مدیریت پسماند ۵۳ میلیون تومان است (میانگین ۵۵ میلیون، ساعتی ۳۰۳ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۴۱ تا ۶۵ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱۲٫۵٪ رشد پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای کارشناس مدیریت پسماند
دانش
- زبان انگلیسی
- شیمی
- آموزش و تربیت
- ریاضیات
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- مهندسی و فناوری
- زیستشناسی
- حقوق و امور دولتی
- ایمنی و امنیت عمومی
- مدیریت و اداره امور
مهارتها
- درک مطلب
- شنیدن فعال
- نوشتن
- سخن گفتن
- تفکر انتقادی
- درک اجتماعی
- قضاوت و تصمیمگیری
- ارزیابی سامانهها
- حل مسائل پیچیده
- تحلیل سامانهها
تواناییها
- حساسیت به مسئله
- بیان شفاهی
- درک شنیداری
- استدلال قیاسی
- بینایی نزدیک
- انعطاف در تشخیص الگوی پنهان
- وضوح گفتار
- تشخیص گفتار
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱کاوشگرInvestigative
- ۲قاعدهمندConventional
- ۳واقعگراRealistic
کد هالند این شغل: I-C-R
این شغل آدم دقیق و پیگیری میخواهد که از مستندات قانونی فراری نباشد و در عین حال حاضر باشد کنار مخزن و روی سایت دفن برود. حساسیت به بینظمی، توان مذاکره با پیمانکار و مدیر خط، و پایبندی به گزارش درست، تعیین میکند چه کسی در این کار میماند.
محیط و شرایط کار
کار میان دفتر، سالن تولید یا بخشهای بیمارستان، انبار و ایستگاه موقت نگهداری، و محل دفع تقسیم میشود. بازدید میدانی با کفش ایمنی، ماسک و دستکش بخش ثابت هفته است.
بیشتر موقعیتها تماموقت و اداریاند، اما بازدید سایت و بارگیری پسماند ویژه گاهی در شیفت تولید انجام میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل کارشناس مدیریت پسماند
پایه کار در درسهای شیمی، زیستشناسی و ریاضی دبیرستان گذاشته میشود. آشنایی با انگلیسی فنی هم کمک میکند، چون بخش زیادی از استانداردها و برگههای اطلاعات ایمنی مواد به این زبان است.
کارشناسی مهندسی محیط زیست، بهداشت محیط، مهندسی شیمی، عمران یا منابع طبیعی معمولترین ورودیهاست. برای کار در بیمارستان، بهداشت محیط مزیت روشنی دارد و برای صنعت، مهندسی شیمی و محیط زیست بیشتر پذیرفته میشود.
ورود معمولاً از سمت کارشناس جوان واحد HSE یک کارخانه، کارشناس بهداشت محیط بیمارستان یا کارشناس سازمان مدیریت پسماند شهرداری است. سالهای اول صرف ممیزی، ثبت آمار، تنظیم مستندات و یادگیری رفتار واقعی خط تولید میشود.
دورههای ممیزی داخلی و سرممیزی ایزو ۱۴۰۰۱، آموزشهای مدیریت پسماند ویژه و مواد شیمیایی خطرناک، و گواهینامههای HSE، کارشناس را از حالت اجرایی بیرون میآورد. انتخاب یک شاخه، مثل پسماند پزشکی یا صنعتی، از همین مرحله شروع میشود.
با چند سال تجربه، مسیر به سرپرستی واحد پسماند، مدیریت HSE مجموعه، یا کار مستقل به عنوان مشاور تدوین طرح مدیریت پسماند و آمادهسازی پروندههای محیط زیستی میرسد. در این سطح، مذاکره با نهادهای نظارتی و مدیریت بودجه وزن اصلی کار است.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۱۷۵ ابزار ثبتشده برای این شغل







