کارشناس امکان‌سنجی

کار از بازار شروع می‌شود، نه از کارخانه. کارشناس امکان‌سنجی اندازه بازار، مصرف داخلی، واردات و صادرات محصول و ظرفیت واحدهای فعال و در دست احداث را از آمار گمرک، وزارت صنعت و انجمن‌های صنفی بیرون می‌کشد تا بگوید چه سهمی از تقاضا برای طرح باقی مانده است. قیمت فروش قابل تحقق و روند آن، ورودی اصلی همه محاسبات بعدی است.

پس از روشن شدن ظرفیت، نوبت به این می‌رسد که محصول چگونه ساخته شود. کارشناس گزینه‌های فناوری را مقایسه می‌کند، فهرست ماشین‌آلات و تأمین‌کنندگان را می‌بندد، مساحت زمین و سالن تولید، مصرف آب و برق و گاز و ترکیب نیروی انسانی را برآورد می‌کند و مکان اجرا را از نظر دسترسی به مواد اولیه و زیرساخت شهرک صنعتی می‌سنجد.

برآورد پول موردنیاز دو بخش دارد؛ سرمایه ثابت شامل زمین، ساختمان، ماشین‌آلات، حقوق و عوارض گمرکی و هزینه‌های پیش از بهره‌برداری، و سرمایه در گردش که از دوره ساخت، موجودی مواد و مهلت وصول مطالبات بیرون می‌آید. کارشناس در همین مرحله بهای تمام‌شده هر واحد محصول و ساختار هزینه ثابت و متغیر را می‌چیند.

همه این اعداد در یک مدل مالی چندساله می‌نشیند: پیش‌بینی فروش، صورت سود و زیان، جریان نقدی و ترازنامه طرح، به‌همراه جدول بازپرداخت تسهیلات. از دل آن ارزش فعلی خالص، نرخ بازده داخلی، دوره بازگشت سرمایه و نقطه سربه‌سر بیرون می‌آید و نرخ تنزیل متناسب با ریسک طرح انتخاب و مستند می‌شود.

هیچ پیش‌بینی‌ای دقیق نیست، بنابراین کارشناس نشان می‌دهد طرح تا چه اندازه در برابر خطا مقاوم است. قیمت فروش، نرخ ارز، بهای مواد اولیه و ضریب بهره‌برداری را بالا و پایین می‌برد، سناریوهای خوش‌بینانه و بدبینانه می‌سازد و مشخص می‌کند کدام متغیر زودتر از بقیه طرح را زیان‌ده می‌کند و چه راهی برای پوشش آن هست.

نتیجه باید در قالبی نوشته شود که مخاطبش بپذیرد؛ گزارش بانک پیوست‌های خودش را دارد، هیئت‌مدیره خلاصه مدیریتی و چند نمودار می‌خواهد و شریک خارجی نسخه انگلیسی. کارشناس مفروضات را شفاف مستند می‌کند، از اعداد در جلسه دفاع می‌کند و پس از پرسش‌های کارشناس اعتباری، مدل را اصلاح و نسخه نهایی را تحویل می‌دهد.