کارشناس شیلات و آبزیپروری
Fisheries and Aquaculture Specialistکارشناس شیلات و آبزیپروری تکثیر، پرورش و بهداشت ماهی، میگو و دیگر آبزیان را مدیریت میکند و کیفیت آب، تغذیه و روند رشد را پایش میکند. در بخش دریایی نیز ذخایر آبزیان و میزان صید پایدار را ارزیابی میکند.
- کد SOC
- NM-767
- کد ISCO
- 2131

معرفی شغل
کارشناس شیلات و آبزیپروری دانش زیستشناسی آبزیان، کیفیت آب و مدیریت تولید را کنار هم میگذارد تا ماهی، میگو و دیگر آبزیان را از تخم و لارو تا اندازه بازاری پرورش دهد. در سوی دیگر این حرفه، ذخایر دریاها و آبهای داخلی ارزیابی میشود تا برداشت پایدار بماند. در ایران این کار از مزارع قزلآلای کوهستانی و استخرهای گرمآبی تا سایتهای میگو در سواحل جنوب و قفسهای دریایی امتداد دارد.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند کارشناس شیلات، کارشناس آبزیپروری، کارشناس تکثیر و پرورش آبزیان، مسئول فنی مزرعه پرورش ماهی و مدیر مزرعه پرورش ماهی هم دیده میشود.
یک روز کاری
ستون فقرات کار، آبی است که آبزی در آن نفس میکشد. کارشناس شیلات اکسیژن محلول، دما، اسیدیته، آمونیاک و نیتریت را در ساعتهای مشخص اندازه میگیرد، دبی ورودی و زمان هوادهی را بر پایه همین اعداد تنظیم میکند و نشانههای افت اکسیژن یا شکوفایی جلبکی را پیش از شروع تلفات میشناسد. در سامانههای مدار بسته، پایش بیوفیلتر هم اضافه میشود.
در فصل تکثیر، کارشناس مولدین را بر پایه وزن، سن و سابقه تخمریزی برمیگزیند، رسیدگی جنسی را کنترل میکند و لقاح، انکوباسیون و هوادهی تخم را زیر نظر میگیرد. پس از تفریخ، نوبت غذای زنده مانند آرتمیا و روتیفر، سنجش بازماندگی لارو و انتقال بچهماهی به استخرهای پرورشی است. یک خطای دمایی در همین مرحله، تولید یک سال را جابهجا میکند.
خوراک بزرگترین هزینه مزرعه است، پس کارشناس جیره و اندازه پلت را با زیستتوده، گونه و دمای آب تطبیق میدهد، جدول غذادهی روزانه را مینویسد و رفتار آبزی را سر غذا میبیند. زیستسنجی دورهای و محاسبه ضریب تبدیل غذایی و نرخ رشد به او میگوید غذادهی زیاد است یا کم، کجا باید جیره عوض شود و کی باید کیفیت خوراک را زیر سؤال برد.
کارشناس هر روز تلفات را میشمارد و از آبزیان کمتحرک نمونه میگیرد؛ لام مرطوب از آبشش و پوست، نخستین ابزار تشخیص انگل است. در بیماریهایی مانند لاکتوکوکوزیس یا لکه سفید میگو، نمونه به آزمایشگاه میرود و درمان یا امحا با هماهنگی دامپزشک انجام میشود. ضدعفونی تجهیزات کار ثابت اوست و بچهماهی ورودی پیش از ذخیرهسازی قرنطینه میشود.
نیمه دیگر این شغل بیرون از مزرعه است: نمونهبرداری از صید در اسکلهها، اندازهگیری طول و وزن، تعیین سن از فلس یا اتولیت و برآورد ذخیره و صید مجاز. کارشناس دادههای گشتهای تحقیقاتی و آمار صید ناوگان را تحلیل میکند تا بگوید فصل یا ابزار صید کدام گونه باید محدود شود؛ در خزر روی کیلکا و تاسماهیان و در جنوب روی میگو و ماهیان کفزی.
در پایان دوره، کارشناس زمان برداشت را بر اساس اندازه بازارپسند و قیمت تعیین میکند، گرسنگی پیش از صید، شوک سرمایی و زنجیره سرد را مدیریت میکند و بار را برای کارخانه فرآوری یا بازار مصرف آماده میکند. همزمان دفتر مزرعه را میبندد: آمار تولید برای اداره شیلات، سوابق دارو و خوراک برای دامپزشکی و مستندات ردیابی برای خریدار صادراتی.
وظایف شغلی کارشناس شیلات و آبزیپروری
- اندازهگیری روزانه اکسیژن محلول، دما، اسیدیته، آمونیاک و نیتریت آب و ثبت نتایج در دفتر مزرعه.
- تنظیم دبی ورودی، هوادهی و تعویض آب استخرها بر پایه نتایج سنجش کیفیت آب.
- تدوین جدول غذادهی و تعیین اندازه پلت متناسب با زیستتوده، گونه و دمای آب.
- انجام زیستسنجی دورهای و محاسبه ضریب تبدیل غذایی، نرخ رشد و درصد بازماندگی.
- انتخاب و مدیریت مولدین، کنترل رسیدگی جنسی و نظارت بر لقاح و انکوباسیون تخم.
- پرورش لارو و تأمین غذای زنده مانند آرتمیا و روتیفر تا مرحله بچهماهی.
- شمارش و بررسی تلفات روزانه و نمونهبرداری از آبزیان مشکوک به بیماری.
- تهیه لام مرطوب از آبشش و پوست و بررسی میکروسکوپی برای تشخیص انگل.
- اجرای برنامه زیستایمنی شامل ضدعفونی تجهیزات، قرنطینه بچهماهی ورودی و کنترل تردد.
- هماهنگی درمان و مصرف دارو با دامپزشک و رعایت دوره پرهیز از مصرف پیش از برداشت.
- محاسبه تراکم ذخیرهسازی و برنامهریزی دوره تولید بر اساس ظرفیت آب و زمانبندی بازار.
- برنامهریزی زمان برداشت، گرسنگی پیش از صید و مدیریت زنجیره سرد تا کارخانه فرآوری.
- نگهداری سوابق تولید، خوراک، دارو و تلفات و تهیه گزارش برای اداره شیلات و دامپزشکی.
- پایش بیوفیلتر و کیفیت آب در سامانههای مدار بسته و واحدهای بیوفلاک.
- برآورد ذخایر آبزیان و تعیین صید مجاز بر پایه دادههای گشت تحقیقاتی و آمار صید.
- نمونهبرداری از صید اسکله، زیستسنجی گونهها و تعیین سن از فلس یا اتولیت.
فعالیتهای کاری
یافتن اصول، دلایل یا واقعیتهای زیربنایی اطلاعات، از راه تجزیهٔ اطلاعات یا دادهها به بخشهای جداگانه.
استفاده از رایانه و سامانههای رایانهای — سختافزار و نرمافزار — برای برنامهنویسی، نوشتن نرمافزار، راهاندازی قابلیتها، ورود داده یا پردازش اطلاعات.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
گردآوری، کدگذاری، دستهبندی، محاسبه، جدولبندی، بازبینی یا راستیآزمایی اطلاعات و دادهها.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
تفسیر یا توضیح معنای اطلاعات و اینکه چطور میتوان از آنها استفاده کرد.
پروراندن، طراحی یا خلق کاربردها، ایدهها، روابط، سامانهها یا محصولات تازه، از جمله آثار هنری.
ارائهٔ راهنمایی و مشاورهٔ تخصصی به مدیریت یا گروههای دیگر در موضوعهای فنی، سامانهای یا فرایندی.
ارتباط با افراد بیرون از سازمان و نمایندگی سازمان نزد مشتریان، عموم مردم، دولت و سایر مراجع بیرونی. این اطلاعات میتواند حضوری، کتبی یا از راه تلفن و ایمیل رد و بدل شود.
تخصصها
این تخصص حول قزلآلای رنگینکمان و مزارع آب جاری کوهستانی میچرخد؛ جایی که دبی چشمه و رودخانه، ظرفیت تولید را تعیین میکند. کارشناس روی تأمین تخم چشمزده، مدیریت دما و اکسیژن محلول، تراکم بالا در کانالهای بتنی و کنترل بیماریهای آب سرد کار میکند و دوره تولید را تا وزن بازاری زمانبندی میکند.
در استخرهای خاکی گرمآبی، کپور، آمور، فیتوفاگ و بیگهد بهصورت توأم پرورش مییابند و کار کارشناس مدیریت کوددهی، شکوفایی پلانکتونی و نسبت گونههاست. در پرورش قفس در خزر، خلیج فارس و دریای عمان، کار دیگری اضافه میشود: مهار لنگر و تور، پایش جریان و عمق، و رسیدگی به قفس در شرایط دریای متلاطم.
سایتهای پرورش میگوی وانامی در سواحل بوشهر، سیستان و بلوچستان، خوزستان و هرمزگان دنیای خودشان را دارند: آمادهسازی و آهکپاشی استخر، تأمین پستلارو عاری از بیماری، پایش شوری و قلیاییت، و زیستایمنی سختگیرانه در برابر ویروس لکه سفید. کارشناس این حوزه با پایش رشد هفتگی و نمونهگیری با سینی غذادهی کار میکند.
این تخصص روی پیشگیری، تشخیص و مهار بیماری در واحدهای پرورشی متمرکز است. کارشناس برنامه زیستایمنی مینویسد، نمونهبرداری و کالبدگشایی میکند، نتایج آزمایشگاهی باکتریشناسی و مولکولی را تفسیر میکند و مصرف دارو و واکسن را با رعایت دوره پرهیز مدیریت میکند تا محصول برای مصرف و صادرات مشکلدار نشود.
این گرایش به جای مزرعه، با پهنه آبی سر و کار دارد. کارشناس دادههای صید و تلاش صیادی، گشتهای ترال و آکوستیک و ترکیب طولی صید را تحلیل میکند، نرخ بهرهبرداری گونهها را برآورد میکند و برای فصل صید، اندازه چشمه تور و سهمیه پیشنهاد میدهد؛ کاری که مبنای تصمیمهای مدیریت شیلاتی کشور است.
درآمد و اشتغال کارشناس شیلات و آبزیپروری
میانهٔ حقوق ماهانهٔ کارشناس شیلات و آبزیپروری ۴۰ میلیون تومان است (میانگین ۵۲ میلیون، ساعتی ۲۳۲ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۲۹ تا ۶۰ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۵٫۸٪ رشد پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای کارشناس شیلات و آبزیپروری
دانش
- زیستشناسی
- ریاضیات
- زبان انگلیسی
- شیمی
- تولید مواد غذایی
- آموزش و تربیت
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- رایانه و الکترونیک
- فروش و بازاریابی
- مدیریت و اداره امور
مهارتها
- درک مطلب
- قضاوت و تصمیمگیری
- نوشتن
- تفکر انتقادی
- حل مسائل پیچیده
- علوم
- سخن گفتن
- شنیدن فعال
- یادگیری فعال
- پایش
تواناییها
- درک شنیداری
- درک نوشتاری
- استدلال استقرایی
- حساسیت به مسئله
- وضوح گفتار
- بینایی نزدیک
- تشخیص گفتار
- توانایی محاسبه عددی
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱کاوشگرInvestigative
- ۲واقعگراRealistic
- ۳قاعدهمندConventional
کد هالند این شغل: I-R-C
کسانی در این شغل جا میافتند که هم اهل مشاهدهاند و هم اهل عدد: تغییر رفتار استخر را با چشم میبینند و همان را ثبت و تحلیل میکنند. صبر، نظم در نمونهبرداری روزانه، تحمل کار دور از شهر و آرامش هنگام قطع برق یا تلفات ناگهانی، ویژگیهای این حرفه است.
محیط و شرایط کار
کار میان مزرعه و کارگاه تکثیر، اسکله و شناور، و دفتر یا آزمایشگاه تقسیم میشود. مزارع بیرون شهر و کنار چشمه، رودخانه یا ساحلاند و کار در هوای سرد و پای آب معمول است.
تماموقت است و در فصل تکثیر، زمان برداشت یا بروز بیماری به کشیک شبانه و کار در تعطیلات کشیده میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل کارشناس شیلات و آبزیپروری
پایه کار در درسهای زیستشناسی و شیمی گذاشته میشود. بازدید از یک مزرعه پرورش ماهی یا کارگاه تکثیر پیش از انتخاب رشته کمک میکند داوطلب بداند این حرفه بیشتر کار میدانی است تا آزمایشگاهی.
مسیر اصلی، کارشناسی شیلات یا منابع طبیعی با گرایش شیلات است. درسهای تکثیر و پرورش، بومشناسی آبزیان، بهداشت و بیماریها و فرآوری، همراه با کارآموزی تابستانی در یک واحد فعال، حداقل شرط ورود به بیشتر آگهیهاست.
شروع کار معمولاً در خود مزرعه است: غذادهی، زیستسنجی، ثبت داده و کشیک شب. در همین سالهاست که کارشناس یاد میگیرد نشانههای افت اکسیژن یا شروع بیماری را زودتر از دستگاه تشخیص دهد.
با مدرک و سابقه، کارشناس از سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی پروانه اشتغال میگیرد و میتواند مسئول فنی یک واحد پرورشی شود؛ مسئولیت بهداشتی واحد هم زیر نظر شبکه دامپزشکی تعریف میشود.
پس از چند دوره تولید کامل، مسیر به مدیریت تولید یک مجموعه بزرگ، مشاوره و طراحی واحدهای جدید، کار در شرکتهای خوراک و دارو، یا ادامه تحصیل و پژوهش در مراکز تحقیقات علوم شیلاتی میرسد.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۱۱۰ ابزار ثبتشده برای این شغل










