کارشناس پدافند غیرعامل
Passive Defense Specialistکارشناس پدافند غیرعامل آسیبپذیری زیرساختها و تأسیسات را در برابر تهدیدهای عمدی میسنجد و با تدابیر غیرمسلحانهای مانند مکانیابی، پراکندگی، استتار، مقاومسازی و تداوم کارکرد آن را کاهش میدهد. کار او پیش از وقوع تهدید انجام میشود، نه پس از آن.
- کد SOC
- NM-377
- کد ISCO
- 2422، 3339

معرفی شغل
کارشناس پدافند غیرعامل میکوشد آسیبپذیری یک زیرساخت را پیش از وقوع تهدید کم کند، بیآنکه سلاحی به کار رود. او داراییهای حیاتی، حساس و مهم سازمان را شناسایی و طبقهبندی میکند، سناریوهای تهدید عمدی مانند خرابکاری، حمله سایبری یا اصابت مستقیم را میسنجد و بر پایه آنها طرحهایی برای مکانیابی، پراکندگی، استتار، مقاومسازی و تداوم خدمات پیشنهاد میدهد و اجرا را پی میگیرد.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند مسئول پدافند غیرعامل، مدیر پدافند غیرعامل، رئیس اداره پدافند غیرعامل، دبیر کمیته پدافند غیرعامل و کارشناس حفاظت از زیرساختهای حیاتی هم دیده میشود.
یک روز کاری
نخستین کار، پاسخ به این پرسش است که اگر یک بخش از سازمان از کار بیفتد دقیقاً چه چیزی متوقف میشود. کارشناس فهرستی از تأسیسات، تجهیزات، سامانهها و افراد کلیدی تهیه میکند و هر کدام را در یکی از سه رده حیاتی، حساس یا مهم جای میدهد و دلیل آن را مینویسد. همین طبقهبندی است که بعدها تعیین میکند بودجه حفاظتی محدود کجا هزینه شود.
پدافند غیرعامل با تهدید عمدی سروکار دارد، نه با زلزله و سیل. کارشناس سناریوهایی مانند خرابکاری داخلی، نفوذ به اتاق کنترل، قطع زنجیره تأمین یا اصابت مستقیم را کنار هم میگذارد و برای هر دارایی میسنجد که مهاجم از کدام مسیر ارزانتر به نتیجه میرسد. خروجی کار، فهرست اولویتدار نقاط شکست است، نه یک نمره کلی.
بخشی از کار این است که یک هدف کمارزش یا نامرئی جلوه کند. کارشناس رنگ و بافت سازه، تابش حرارتی، انعکاس راداری، نور شبانه و نشانههای آشکار روی تصاویر ماهوارهای را بررسی میکند و برای هر کدام راهکاری مانند پوشش، تغییر الگو، انتقال به زیر زمین یا ساخت اهداف فریب پیشنهاد میدهد.
ارزانترین اقدام پدافندی در مرحله طراحی انجام میشود. کارشناس درباره فاصله ایمن تأسیسات از مرز و مراکز جمعیتی، پراکندگی واحدهای تولید بهجای تمرکز آنها، شکل و ضخامت سازههای امن، محل مخازن سوخت و مسیرهای پشتیبان اظهارنظر میکند و این ملاحظات را در قالب پیوست پدافندی به پرونده پروژه میافزاید.
خط تولید، شبکه برق و ایستگاه تقلیل گاز امروز با سامانههای کنترل صنعتی اداره میشوند و همانها هدفاند. کارشناس جداسازی شبکه عملیاتی از شبکه اداری، کنترل حافظههای جانبی، بهروزرسانی کنترلرها و امکان بازگشت دستی به کار در صورت از دست رفتن سامانه را بررسی میکند و برای هر ضعف اقدام اصلاحی زمانبندیشده مینویسد.
طرحی که در رزمایش آزمایش نشده باشد فقط یک سند است. کارشناس فرض را بر از دست رفتن عمدی برق، ارتباطات یا اتاق کنترل میگذارد و تعیین میکند خبر از چه مسیری اعلام شود، جانشین افراد کلیدی کیست و هر خدمت حیاتی کی باید برگردد. سپس در رزمایش پدافند غیرعامل همین فرضها را میآزماید و ضعفهای آشکارشده را به بازنگری سند برمیگرداند.
وظایف شغلی کارشناس پدافند غیرعامل
- شناسایی و طبقهبندی داراییهای حیاتی، حساس و مهم سازمان و تهیه شناسنامه پدافندی برای هر یک.
- تدوین سناریوهای تهدید عمدی و برآورد پیامد آنها بر تداوم خدمات سازمان.
- اجرای مطالعات ارزیابی آسیبپذیری زیرساخت و تعیین نقاط بحرانی و گلوگاههای تکنقطهای.
- پیشنهاد طرحهای مکانیابی، پراکندگی و ادغام برای تأسیسات جدید در مرحله طراحی.
- تهیه طرح استتار، اختفا و فریب برای تجهیزات و تأسیسات در معرض دید و آشکارسازی.
- تدوین الزامات مقاومسازی سازهها و سامانههای حیاتی و پیگیری اجرای آنها در کارگاه.
- طراحی و پایش سامانه اعلام خبر، آژیر و دستورالعملهای تخلیه اضطراری.
- تدوین طرح تداوم کارکرد و بازیابی خدمات برای فرایندهای کلیدی سازمان.
- بررسی امنیت سامانههای کنترل صنعتی و شبکههای عملیاتی از منظر پدافند سایبری.
- برنامهریزی و اجرای رزمایشهای پدافند غیرعامل و ثبت درسآموختههای آنها.
- آموزش کارکنان درباره تهدیدها، رفتار در شرایط اضطراری و حفاظت از اطلاعات سازمانی.
- تهیه گزارشهای دورهای و مستندات طبقهبندیشده برای کمیته پدافند غیرعامل دستگاه.
- هماهنگی با نهادهای بالادستی، استانداری و دستگاههای همجوار در طرحهای مشترک حفاظتی.
- بازدید میدانی از تأسیسات و بازرسی انطباق اقدامات اجراشده با ضوابط ابلاغی.
فعالیتهای کاری
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
استفاده از اطلاعات مرتبط و قضاوت شخصی برای تعیین اینکه آیا رویدادها یا فرایندها با قوانین، مقررات یا استانداردها مطابقت دارند.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
ارتباط با افراد بیرون از سازمان و نمایندگی سازمان نزد مشتریان، عموم مردم، دولت و سایر مراجع بیرونی. این اطلاعات میتواند حضوری، کتبی یا از راه تلفن و ایمیل رد و بدل شود.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
ایجاد رابطهٔ کاری سازنده و همکارانه با دیگران و حفظ آن در گذر زمان.
استفاده از رایانه و سامانههای رایانهای — سختافزار و نرمافزار — برای برنامهنویسی، نوشتن نرمافزار، راهاندازی قابلیتها، ورود داده یا پردازش اطلاعات.
ارائهٔ راهنمایی و مشاورهٔ تخصصی به مدیریت یا گروههای دیگر در موضوعهای فنی، سامانهای یا فرایندی.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
شناسایی اطلاعات از راه دستهبندی، برآورد، تشخیص تفاوتها و شباهتها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
تخصصها
تمرکز این گرایش بر حفاظت از سامانههای کنترل صنعتی، شبکههای عملیاتی و دادههای حیاتی در برابر نفوذ و اختلال عمدی است. این شاخه در سالهای اخیر رشد سریعی داشته است و کارشناس آن باید هم زبان مهندسی برق و ابزار دقیق را بفهمد و هم با معماری شبکه، پروتکلهای صنعتی و روشهای نفوذ آشنا باشد.
این شاخه با معماری و سازه سروکار دارد: طراحی سازه امن و پناهگاه، مقاومسازی ساختمانهای موجود در برابر موج انفجار و ترکش، مکانیابی تأسیسات و طراحی مسیرهای خروج اضطراری. کارشناس آن معمولاً پیشینه مهندسی عمران یا معماری دارد و با ضوابط ابلاغی و نرمافزارهای تحلیل سازه و موج انفجار کار میکند.
موضوع این گرایش تهدیدهای عمدی علیه سلامت انسان، دام و امنیت غذایی است؛ از آلودگی منابع آب و شبکه توزیع مواد غذایی تا شیوع بیماریهای واگیر. کارشناس آن با شبکه بهداشت، دامپزشکی و آزمایشگاهها کار میکند و بر پایش، قرنطینه، ذخیره اقلام حیاتی و آمادگی مراکز درمانی تمرکز دارد و آن را بهصورت دورهای میسنجد.
این گرایش به حفاظت در برابر انتشار عمدی مواد پرتوزا یا شیمیایی میپردازد. کارشناس محدوده اثر، مسیر پراکنش و جمعیت در معرض را مدلسازی میکند، شبکه پایش و آشکارسازی را طراحی میکند و برای آلودگیزدایی، تجهیزات حفاظت فردی و تخلیه دستورالعمل مینویسد. صنایع شیمیایی و مراکز پرتوی کارفرمای اصلی آناند.
اینجا سرمایه اصلی، آمادگی خود مردم و کارکنان است. کارشناس برنامههای آموزش همگانی، تمرین تخلیه، پیامهای هشدار، مقابله با شایعه و سازماندهی گروههای داوطلب محلی را طراحی و اجرا میکند. موفقیت این شاخه با رفتار درست مردم در دقایق نخست یک رویداد سنجیده میشود، نه با حجم اسناد تولیدشده.
درآمد و اشتغال کارشناس پدافند غیرعامل
میانهٔ حقوق ماهانهٔ کارشناس پدافند غیرعامل ۴۸ میلیون تومان است (میانگین ۵۵ میلیون، ساعتی ۲۸۰ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۳۷ تا ۶۷ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۳٪ رشد پیشبینی میشود.
دانش و مهارتهای کارشناس پدافند غیرعامل
دانش
- ایمنی و امنیت عمومی
- زبان انگلیسی
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- رایانه و الکترونیک
- مدیریت و اداره امور
- حقوق و امور دولتی
- کارگزینی و منابع انسانی
- آموزش و تربیت
- مهندسی و فناوری
- روانشناسی
مهارتها
- شنیدن فعال
- تفکر انتقادی
- سخن گفتن
- درک مطلب
- قضاوت و تصمیمگیری
- هماهنگی
- حل مسائل پیچیده
- پایش
- نوشتن
- تحلیل سامانهها
تواناییها
- حساسیت به مسئله
- بیان شفاهی
- استدلال قیاسی
- درک شنیداری
- بینایی نزدیک
- انعطاف در تشخیص الگوی پنهان
- وضوح گفتار
- تشخیص گفتار
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱قاعدهمندConventional
- ۲کاوشگرInvestigative
- ۳واقعگراRealistic
کد هالند این شغل: C-I-R
این کار به ذهنی احتیاطآمیز و سناریومحور نیاز دارد که پیوسته میپرسد اگر بدترین اتفاق بیفتد چه میشود. دقت در جزئیات، رازداری، صبر برای پیگیری طرحهای چندساله و توان متقاعد کردن مدیرانی که تهدید را دور میبینند، در این شغل تعیینکننده است.
محیط و شرایط کار
ترکیبی از دفتر کار در ستاد دستگاه و بازدید میدانی از تأسیسات، نیروگاهها، مخازن و اتاقهای کنترل؛ بخشی از کار در محیطهای حفاظتشده و با اسناد طبقهبندیشده انجام میشود.
معمولاً تماموقت و اداری است، اما رزمایشها، بازدیدهای دورهای و شرایط هشدار ساعت کاری را کشدار میکنند.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل کارشناس پدافند غیرعامل
مسیر معمول با کارشناسی عمران، مکانیک، برق، کامپیوتر، شیمی یا ایمنی صنعتی آغاز میشود. کارفرما انتظار دارد متقاضی زبان فنی همان زیرساختی را بداند که قرار است از آن حفاظت کند.
پس از مدرک پایه، دورههای تخصصی پدافند غیرعامل گذرانده میشود؛ سرفصلها از طبقهبندی دارایی و تهدیدشناسی تا استتار، مقاومسازی و تداوم کارکرد را پوشش میدهند و معمولاً شرط انتصاب در این سمتاند.
نقطه ورود معمولاً تهیه شناسنامه داراییها، مستندسازی، پیگیری اقدامات اصلاحی و پشتیبانی از رزمایشهاست. در این مرحله کارشناس با ضوابط ابلاغی و سازوکار کمیته پدافند غیرعامل دستگاه آشنا میشود.
با چند سال تجربه، هدایت مطالعات ارزیابی آسیبپذیری، تدوین پیوست پدافندی پروژهها و دفاع از این طرحها نزد مدیران و ناظران بر عهده کارشناس میافتد. کارشناسی ارشد مهندسی پدافند غیرعامل در همین مرحله جدی گرفته میشود.
در سطح ارشد، مسئولیت از یک طرح به کل سازمان میرسد: تدوین سند راهبردی، دبیری کمیته، مذاکره بر سر بودجه حفاظتی و هماهنگی با نهادهای استانی. بخشی از کارشناسان باتجربه در این مرحله به مشاوره و تدریس روی میآورند.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.










