زنبوردار
Beekeeperزنبوردار کلنیهای زنبور عسل را نگهداری و تکثیر میکند تا عسل، موم، گرده، ژل رویال و برهموم تولید کند و به باغها و مزارع خدمات گردهافشانی بدهد. کار او چرخهای فصلی است که از بازدید بهاره تا زمستانگذرانی ادامه دارد.
- کد SOC
- NM-493
- کد ISCO
- 1311، 1312
معرفی شغل
زنبوردار مجموعهای از کلنیهای زنبور عسل را مثل یک گله زنده مدیریت میکند: جمعیت هر کندو را میسنجد، ملکه را کنترل یا تعویض میکند، از بچهدهی بیموقع جلوگیری میکند و کندو را با شکوفههای هر فصل همراه میکند. بخش بزرگی از زنبورداری ایران کوچرو است و زنبوردار سال را میان مراتع شمالغرب، زاگرس و گرمسیر جنوب تقسیم میکند. درآمدش از عسل، فرآوردههای جانبی کندو و فروش ملکه است.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند کارگر زنبورستان، مسئول زنبورستان، تکنسین زنبورداری، ملکهساز و پرورشدهنده زنبور عسل هم دیده میشود.
یک روز کاری
زنبوردار در هر بازدید دودی را روشن میکند، در کندو را برمیدارد و قابها را یکییکی میخواند: مقدار نوزاد سربسته، الگوی تخمریزی ملکه، ذخیره عسل و گرده، و نشانههای بیماری. از روی همین خواندن تصمیم میگیرد کدام کندو قاب اضافه میخواهد، کدام باید تقویت شود و کدام را باید از چرخه خارج کرد.
قلب هر کلنی ملکه است. زنبوردار سن و بازده تخمریزی ملکه را دنبال میکند، سلولهای ملکه را در فصل بچهدهی میشمارد و تصمیم میگیرد آنها را حذف کند یا برای تکثیر نگه دارد. ملکه پیر یا کمبازده را با ملکه پرورشی جایگزین میکند و برای پذیرش آن از قفس معرفی و چند روز جدایی استفاده میکند.
تقویم کوچ را گلها تعیین میکنند، نه زنبوردار. بارگیری شبانه و پس از برگشت زنبورهای جمعآور انجام میشود، کندوها توری و مهار میشوند و مسیر تا حد ممکن بیتوقف طی میشود تا کلنی گرم نشود. انتخاب محل جدید یعنی سنجیدن تراکم شکوفه، فاصله با زنبورستانهای دیگر، دسترسی به آب و توافق با مالک زمین.
کنه واروآ پرهزینهترین دشمن زنبورداری ایران است. زنبوردار میزان آلودگی را با شمارش کنه روی زنبور بالغ یا کفبازدید اندازه میگیرد و درمان را بیرون از فصل برداشت انجام میدهد تا باقیمانده دارو وارد عسل نشود. همزمان مراقب لوک آمریکایی، نوزما، مومخوار و مسمومیت با سموم مزارع اطراف است.
برداشت وقتی انجام میشود که سلولها سربسته باشند؛ عسل نارس رطوبت بالا دارد و تخمیر میشود. زنبوردار قابها را با گریزان یا فوتک از زنبور خالی میکند، سرپوش موم را میتراشد و قابها را در دستگاه عسلگیری میچرخاند. عسل صاف و چند روز تهنشین میشود و پیش از بستهبندی رطوبت و شفافیتش کنترل میشود.
از اواخر تابستان، تصمیم اصلی این است که هر کلنی با چه ذخیرهای وارد زمستان شود. زنبوردار وزن کندو را میسنجد، در صورت کمبود شربت یا خمیر قندی میدهد، کندوهای ضعیف را ادغام میکند و دریچه پرواز را برای جلوگیری از غارت و ورود موش تنگ میکند. عایقبندی و جهت کندو هم به سرما و باد منطقه بستگی دارد.
وظایف شغلی زنبوردار
- بازدید دورهای کندوها و ارزیابی جمعیت، الگوی تخمریزی ملکه و ذخیره غذایی هر کلنی.
- تشخیص ملکه پیر یا کمبازده و جایگزینی آن با ملکه پرورشی و کنترل پذیرش آن.
- کنترل بچهدهی با حذف سلولهای ملکه، افزودن قاب و طبقه و تقسیم کلنیهای پرجمعیت.
- اندازهگیری میزان آلودگی به کنه واروآ و اجرای برنامه درمان خارج از فصل برداشت.
- شناسایی نشانههای بیماریهای نوزادی مانند لوک آمریکایی و جلوگیری از گسترش آن در زنبورستان.
- تغذیه کلنیها با شربت شکر یا خمیر قندی در دورههای کمبود شهد.
- آمادهسازی کندوها برای زمستانگذرانی با ادغام کلنیهای ضعیف، تنگ کردن دریچه پرواز و عایقبندی.
- برنامهریزی و اجرای کوچ کندوها بر پایه تقویم گلدهی مناطق مختلف.
- بارگیری و مهار ایمن کندوها برای حمل شبانه و استقرار آنها در محل جدید.
- برداشت قابهای عسل سربسته و استحصال عسل با دستگاه عسلگیری.
- صاف کردن، تهنشینسازی و کنترل رطوبت عسل پیش از بستهبندی یا تحویل عمده.
- ساخت، تعمیر و ضدعفونی کندو، قاب و دیگر تجهیزات زنبورستان.
- سیمکشی قاب و نصب ورقه موم آجدار برای شانسازی کلنی.
- انتخاب و آمادهسازی محل زنبورستان از نظر تراکم شکوفه، آب، باد و فاصله با زنبورستانهای دیگر.
فعالیتهای کاری
شناسایی اطلاعات از راه دستهبندی، برآورد، تشخیص تفاوتها و شباهتها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
انجام فعالیتهای فیزیکی عمومی یعنی کارهایی که به استفادهٔ زیاد از دستها و پاها و حرکتدادن کل بدن نیاز دارند، مانند بالا رفتن، بلند کردن، حفظ تعادل، راه رفتن، خم شدن و جابهجا کردن مواد.
وارد کردن، پیادهسازی، ثبت، ذخیره یا نگهداری اطلاعات به شکل نوشتاری یا الکترونیکی و مغناطیسی.
استفاده از دستها و بازوها برای جابهجایی، نصب، جایگذاری و حرکت دادن مواد و کار کردن با اشیا.
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
پایش و بررسی اطلاعات بهدستآمده از مواد، رویدادها یا محیط، برای تشخیص یا ارزیابی مشکلات.
ایجاد رابطهٔ کاری سازنده و همکارانه با دیگران و حفظ آن در گذر زمان.
گردآوری، کدگذاری، دستهبندی، محاسبه، جدولبندی، بازبینی یا راستیآزمایی اطلاعات و دادهها.
سنجیدن ارزش، اهمیت یا کیفیت چیزها یا افراد.
تخصصها
زنبورداری کوچرو یعنی اداره یک زنبورستان متحرک با کامیون، کارگر فصلی و تقویم گلشناسی. این زنبوردار سال را از شکوفه مرکبات و کُنار جنوب شروع میکند و تا آویشن و گون مراتع مرتفع پیش میرود. مهارت اصلیاش مدیریت ریسک است: هزینه حمل، اجاره محل، خطر مسمومیت و سرقت کندو همگی روی همین جابهجاییها سوارند.
ملکهساز بهجای عسل، زنبور میفروشد. با پیوند لارو، کلنی آغازگر و کندوچه جفتگیری، ملکههای باکره را پرورش میدهد و پس از تأیید تخمریزی آنها را عرضه میکند. انتخاب نژاد و صفاتی مثل آرامش، بهرهدهی و مقاومت به بیماری کار او را به اصلاح نژاد نزدیک میکند و فصل کاریاش کوتاه و فشرده است.
ژل رویال، گرده، برهموم و زهر زنبور محصولاتی با ارزش افزوده بالا و کاری بسیار دقیقاند. تولید ژل رویال به پیوند لارو، برداشت هر سه روز و زنجیره سرد نیاز دارد؛ گرده با تله گرده جمع و بیدرنگ خشک یا منجمد میشود. این تخصص سرمایه و نظم آزمایشگاهی میخواهد، اما وابستگی به یک فصل برداشت را کم میکند.
در این مدل، محصول اصلی زنبوردار عسل نیست؛ اجاره کلنی به باغدار است. کندوها در زمان شکوفه به باغ سیب، بادام و گیلاس یا مزرعه بذری یونجه برده میشوند و پس از پایان گلدهی برمیگردند. قرارداد روی تعداد قاب زنبور زنده، زمان ورود و تعهد باغدار به نپاشیدن سم در روزهای حضور کندو بسته میشود.
بعضی زنبورداران از فروش عمده فاصله میگیرند و خودشان عسل را بستهبندی و برند میکنند. این کار یعنی کارگاه با مجوز بهداشتی، آزمونهای استاندارد ملی عسل مانند رطوبت، ساکارز، دیاستاز و هیدروکسیمتیلفورفورال، و ساختن اعتماد مشتری بر پایه شفافیت منشأ گیاهی. بازگشت سرمایه بیشتر است، اما کار بازاریابی هم اضافه میشود.
درآمد و اشتغال زنبوردار
میانهٔ حقوق ماهانهٔ زنبوردار ۵۲ میلیون تومان است (میانگین ۵۸ میلیون، ساعتی ۳۰۳ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۳۹ تا ۶۹ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱٫۳٪ کاهش پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای زنبوردار
دانش
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- فروش و بازاریابی
- مدیریت و اداره امور
- زیستشناسی
- ریاضیات
- امور اداری
- تولید و فرآوری
- زبان انگلیسی
- مکانیک
- اقتصاد و حسابداری
مهارتها
- تفکر انتقادی
- شنیدن فعال
- پایش
- قضاوت و تصمیمگیری
- علوم
- حل مسائل پیچیده
- سخن گفتن
- یادگیری فعال
- درک مطلب
- پایش عملیات
تواناییها
- بینایی نزدیک
- استدلال قیاسی
- حساسیت به مسئله
- درک شنیداری
- مهارت انگشتان
- ثبات دست و بازو
- هماهنگی چند اندام
- قدرت تنه
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱کارآفرینEnterprising
- ۲واقعگراRealistic
- ۳قاعدهمندConventional
کد هالند این شغل: E-R-C
این شغل به آدم صبور، منظم و مشاهدهگر میآید؛ کسی که میتواند ساعتها آرام و بدون حرکت ناگهانی کار کند و نشانههای ریز را روی قابها ببیند. تحمل کار بدنی در گرما، نترسیدن از نیش و پذیرش ریسک مالی یک فصل بد هم لازم است.
محیط و شرایط کار
کار تقریباً تماموقت در فضای باز است: زنبورستانهای مرتعی و باغی، دور از شهر، با لباس محافظ در گرما. کارگاه استحصال، انبار و حمل با وانت یا کامیون هم بخشی از آن است.
کار بهشدت فصلی است: بهار و تابستان پرفشار و بیتعطیلی، زمستان تقریباً خاموش. کوچ هم شبانه انجام میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل زنبوردار
مسیر معمول ورود، یک یا دو فصل کار کنار یک زنبوردار باتجربه است. باز کردن کندو، تشخیص ملکه و کار با دودی چیزهاییاند که با کتاب یاد گرفته نمیشوند و باید زیر دست کسی تمرین شوند.
دورههای زنبورداری سازمان فنی و حرفهای و کلاسهای ترویجی جهاد کشاورزی پایه علمی کار را میدهند: زیستشناسی کلنی، بیماریها و بهداشت. گواهینامه مهارت برای گرفتن مجوز و تسهیلات هم به کار میآید.
شروع با چند کندو در کنار شغل اصلی رایجترین الگوست. در این مرحله زنبوردار پروانه و شناسه بهداشتی میگیرد، چرخه کامل یک سال را تجربه میکند و یاد میگیرد تلفات زمستانه را چطور کم کند.
وقتی تعداد کندوها به حدی میرسد که کار تماموقت شود، بحث کوچ، کارگر فصلی، وسیله حمل و قرارداد فروش عمده پیش میآید. مدیریت هزینه و برنامهریزی مسیر به اندازه کار با زنبور اهمیت پیدا میکند.
در سطح حرفهای، زنبوردار یا به سمت تولید ملکه و فرآوردههای جانبی میرود، یا عسل خودش را برند و بستهبندی میکند، یا تجربهاش را در قالب آموزش و مشاوره به زنبورستانهای دیگر میفروشد.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۵۱ ابزار ثبتشده برای این شغل
تأثیر هوش مصنوعی بر شغل زنبوردار
سوالات متداول دربارهٔ زنبوردار
زنبوردار چه کاری انجام میدهد؟
درآمد زنبوردار چقدر است؟
برای زنبوردار شدن چه تحصیلاتی لازم است؟
آیندهٔ شغلی زنبوردار چگونه است؟
آیا هوش مصنوعی جای زنبوردار را میگیرد؟
برای زنبورداری چه تحصیلاتی لازم است؟
زنبورداری را با چند کندو شروع کنیم؟
بزرگترین خطر برای کلنی چیست؟
آیا زنبورداری شغل تماموقت است؟
مشاغل و عناوین مرتبط
