زنبوردار
Beekeeperزنبوردار کلنیهای زنبور عسل را نگهداری و تکثیر میکند تا عسل، موم، گرده، ژل رویال و برهموم تولید کند و به باغها و مزارع خدمات گردهافشانی بدهد. کار او چرخهای فصلی است که از بازدید بهاره تا زمستانگذرانی ادامه دارد.
- کد ISCO
- 1311، 1312
- کد NOC
- 493
معرفی شغل زنبوردار
زنبوردار مجموعه‌ای از کلنیهای زنبور عسل را مثل یک گله زنده مدیریت میکند: جمعیت هر کندو را می‌سنجد، ملکه را کنترل یا تعویض میکند، از بچهدهی بی‌موقع جلوگیری میکند و کندو را با شکوفه‌های هر فصل همراه میکند. بخش بزرگی از زنبورداری ایران کوچ‌رو است و زنبوردار سال را میان مراتع شمال‌غرب، زاگرس و گرمسیر جنوب تقسیم میکند. درآمدش از عسل، فرآورده‌های جانبی کندو و فروش ملکه است.
این شغل در آگهی‌های استخدام با عنوان‌هایی مانند کارگر زنبورستان، مسئول زنبورستان، تکنسین زنبورداری، ملکه‌ساز و پرورش‌دهنده زنبور عسل هم دیده میشود.
یک روز کاری زنبوردار
زنبوردار در هر بازدید دودی را روشن میکند، در کندو را برمی‌دارد و قاب‌ها را یکی‌یکی می‌خواند: مقدار نوزاد سربسته، الگوی تخمریزی ملکه، ذخیره عسل و گرده، و نشانه‌های بیماری. از روی همین خواندن تصمیم می‌گیرد کدام کندو قاب اضافه می‌خواهد، کدام باید تقویت شود و کدام را باید از چرخه خارج کرد.
قلب هر کلنی ملکه است. زنبوردار سن و بازده تخمریزی ملکه را دنبال میکند، سلولهای ملکه را در فصل بچهدهی می‌شمارد و تصمیم می‌گیرد آنها را حذف کند یا برای تکثیر نگه دارد. ملکه پیر یا کمبازده را با ملکه پرورشی جایگزین میکند و برای پذیرش آن از قفس معرفی و چند روز جدایی استفاده میکند.
تقویم کوچ را گل‌ها تعیین می‌کنند، نه زنبوردار. بارگیری شبانه و پس از برگشت زنبورهای جمع‌آور انجام میشود، کندوها توری و مهار میشوند و مسیر تا حد ممکن بی‌توقف طی میشود تا کلنی گرم نشود. انتخاب محل جدید یعنی سنجیدن تراکم شکوفه، فاصله با زنبورستان‌های دیگر، دسترسی به آب و توافق با مالک زمین.
کنه واروآ پرهزینه‌ترین دشمن زنبورداری ایران است. زنبوردار میزان آلودگی را با شمارش کنه روی زنبور بالغ یا کف‌بازدید اندازه می‌گیرد و درمان را بیرون از فصل برداشت انجام میدهد تا باقی‌مانده دارو وارد عسل نشود. همزمان مراقب لوک آمریکایی، نوزما، موم‌خوار و مسمومیت با سموم مزارع اطراف است.
برداشت وقتی انجام میشود که سلول‌ها سربسته باشند؛ عسل نارس رطوبت بالا دارد و تخمیر میشود. زنبوردار قاب‌ها را با گریزان یا فوتک از زنبور خالی میکند، سرپوش موم را می‌تراشد و قاب‌ها را در دستگاه عسل‌گیری می‌چرخاند. عسل صاف و چند روز ته‌نشین میشود و پیش از بسته‌بندی رطوبت و شفافیتش کنترل میشود.
از اواخر تابستان، تصمیم اصلی این است که هر کلنی با چه ذخیره‌ای وارد زمستان شود. زنبوردار وزن کندو را می‌سنجد، در صورت کمبود شربت یا خمیر قندی میدهد، کندوهای ضعیف را ادغام میکند و دریچه پرواز را برای جلوگیری از غارت و ورود موش تنگ میکند. عایق‌بندی و جهت کندو هم به سرما و باد منطقه بستگی دارد.
وظایف شغلی زنبوردار
- بازدید دورهای کندوها و ارزیابی جمعیت، الگوی تخمریزی ملکه و ذخیره غذایی هر کلنی.
- تشخیص ملکه پیر یا کمبازده و جایگزینی آن با ملکه پرورشی و کنترل پذیرش آن.
- کنترل بچهدهی با حذف سلولهای ملکه، افزودن قاب و طبقه و تقسیم کلنیهای پرجمعیت.
- اندازه‌گیری میزان آلودگی به کنه واروآ و اجرای برنامه درمان خارج از فصل برداشت.
- شناسایی نشانه‌های بیماری‌های نوزادی مانند لوک آمریکایی و جلوگیری از گسترش آن در زنبورستان.
- تغذیه کلنی‌ها با شربت شکر یا خمیر قندی در دورههای کمبود شهد.
- آماده‌سازی کندوها برای زمستانگذرانی با ادغام کلنیهای ضعیف، تنگ کردن دریچه پرواز و عایق‌بندی.
- برنامه‌ریزی و اجرای کوچ کندوها بر پایه تقویم گلدهی مناطق مختلف.
- بارگیری و مهار ایمن کندوها برای حمل شبانه و استقرار آنها در محل جدید.
- برداشت قاب‌های عسل سربسته و استحصال عسل با دستگاه عسل‌گیری.
- صاف کردن، ته‌نشین‌سازی و کنترل رطوبت عسل پیش از بسته‌بندی یا تحویل عمده.
- ساخت، تعمیر و ضدعفونی کندو، قاب و دیگر تجهیزات زنبورستان.
- سیم‌کشی قاب و نصب ورقه موم آجدار برای شان‌سازی کلنی.
- انتخاب و آماده‌سازی محل زنبورستان از نظر تراکم شکوفه، آب، باد و فاصله با زنبورستان‌های دیگر.
فعالیت‌های کاری زنبوردار
شناسایی اطلاعات از راه دسته‌بندی، برآورد، تشخیص تفاوت‌ها و شباهت‌ها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
انجام فعالیت‌های فیزیکی عمومی یعنی کارهایی که به استفادهٔ زیاد از دست‌ها و پاها و حرکت‌دادن کل بدن نیاز دارند، مانند بالا رفتن، بلند کردن، حفظ تعادل، راه رفتن، خم شدن و جابه‌جا کردن مواد.
وارد کردن، پیاده‌سازی، ثبت، ذخیره یا نگهداری اطلاعات به شکل نوشتاری یا الکترونیکی و مغناطیسی.
استفاده از دست‌ها و بازوها برای جابه‌جایی، نصب، جای‌گذاری و حرکت دادن مواد و کار کردن با اشیا.
مشاهده، دریافت و به‌دست‌آوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راه‌حل و حل مسئله.
پایش و بررسی اطلاعات به‌دست‌آمده از مواد، رویدادها یا محیط، برای تشخیص یا ارزیابی مشکلات.
ایجاد رابطهٔ کاری سازنده و همکارانه با دیگران و حفظ آن در گذر زمان.
گردآوری، کدگذاری، دسته‌بندی، محاسبه، جدول‌بندی، بازبینی یا راستی‌آزمایی اطلاعات و داده‌ها.
سنجیدن ارزش، اهمیت یا کیفیت چیزها یا افراد.
تخصص‌ها و گرایش‌های زنبوردار
زنبورداری کوچ‌رو یعنی اداره یک زنبورستان متحرک با کامیون، کارگر فصلی و تقویم گل‌شناسی. این زنبوردار سال را از شکوفه مرکبات و کُنار جنوب شروع میکند و تا آویشن و گون مراتع مرتفع پیش می‌رود. مهارت اصلی‌اش مدیریت ریسک است: هزینه حمل، اجاره محل، خطر مسمومیت و سرقت کندو همگی روی همین جابه‌جایی‌ها سوارند.
ملکه‌ساز به‌جای عسل، زنبور می‌فروشد. با پیوند لارو، کلنی آغازگر و کندوچه جفت‌گیری، ملکه‌های باکره را پرورش میدهد و پس از تأیید تخمریزی آنها را عرضه میکند. انتخاب نژاد و صفاتی مثل آرامش، بهره‌دهی و مقاومت به بیماری کار او را به اصلاح نژاد نزدیک میکند و فصل کاری‌اش کوتاه و فشرده است.
ژل رویال، گرده، برهموم و زهر زنبور محصولاتی با ارزش افزوده بالا و کاری بسیار دقیق‌اند. تولید ژل رویال به پیوند لارو، برداشت هر سه روز و زنجیره سرد نیاز دارد؛ گرده با تله گرده جمع و بی‌درنگ خشک یا منجمد میشود. این تخصص سرمایه و نظم آزمایشگاهی می‌خواهد، اما وابستگی به یک فصل برداشت را کم میکند.
در این مدل، محصول اصلی زنبوردار عسل نیست؛ اجاره کلنی به باغدار است. کندوها در زمان شکوفه به باغ سیب، بادام و گیلاس یا مزرعه بذری یونجه برده میشوند و پس از پایان گلدهی برمی‌گردند. قرارداد روی تعداد قاب زنبور زنده، زمان ورود و تعهد باغدار به نپاشیدن سم در روزهای حضور کندو بسته میشود.
بعضی زنبورداران از فروش عمده فاصله میگیرند و خودشان عسل را بسته‌بندی و برند می‌کنند. این کار یعنی کارگاه با مجوز بهداشتی، آزمون‌های استاندارد ملی عسل مانند رطوبت، ساکارز، دیاستاز و هیدروکسی‌متیل‌فورفورال، و ساختن اعتماد مشتری بر پایه شفافیت منشأ گیاهی. بازگشت سرمایه بیشتر است، اما کار بازاریابی هم اضافه میشود.
درآمد و حقوق زنبوردار
حقوق زنبوردار بهطور میانه ماهانه ۳۹ میلیون تومان است (میانگین ۴۳ میلیون). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۲۹ تا ۵۰ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱٫۳٪ کاهش پیشبینی میشود.
دانش و مهارت‌های زنبوردار
دانش
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- فروش و بازاریابی
- مدیریت و اداره امور
- زیست‌شناسی
- ریاضیات
- امور اداری
- تولید و فرآوری
- زبان انگلیسی
- مکانیک
- اقتصاد و حسابداری
مهارت‌ها
- تفکر انتقادی
- شنیدن فعال
- پایش
- قضاوت و تصمیم‌گیری
- علوم
- حل مسائل پیچیده
- سخن گفتن
- یادگیری فعال
- درک مطلب
- پایش عملیات
توانایی‌ها
- بینایی نزدیک
- استدلال قیاسی
- حساسیت به مسئله
- درک شنیداری
- مهارت انگشتان
- ثبات دست و بازو
- هماهنگی چند اندام
- قدرت تنه
تناسب شخصیتی و سبک کاری زنبوردار
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپ‌های شخصیتی نزدیک‌اند:
- ۱کارآفرینEnterprising
- ۲واقع‌گراRealistic
- ۳قاعده‌مندConventional
کد هالند این شغل: E-R-C
این شغل به آدم صبور، منظم و مشاهده‌گر می‌آید؛ کسی که می‌تواند ساعت‌ها آرام و بدون حرکت ناگهانی کار کند و نشانه‌های ریز را روی قاب‌ها ببیند. تحمل کار بدنی در گرما، نترسیدن از نیش و پذیرش ریسک مالی یک فصل بد هم لازم است.
محیط و شرایط کار زنبوردار
کار تقریباً تمام‌وقت در فضای باز است: زنبورستان‌های مرتعی و باغی، دور از شهر، با لباس محافظ در گرما. کارگاه استحصال، انبار و حمل با وانت یا کامیون هم بخشی از آن است.
کار به‌شدت فصلی است: بهار و تابستان پرفشار و بی‌تعطیلی، زمستان تقریباً خاموش. کوچ هم شبانه انجام میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل زنبوردار
مسیر معمول ورود، یک یا دو فصل کار کنار یک زنبوردار باتجربه است. باز کردن کندو، تشخیص ملکه و کار با دودی چیزهایی‌اند که با کتاب یاد گرفته نمی‌شوند و باید زیر دست کسی تمرین شوند.
دورههای زنبورداری سازمان فنی و حرفه‌ای و کلاس‌های ترویجی جهاد کشاورزی پایه علمی کار را می‌دهند: زیست‌شناسی کلنی، بیماری‌ها و بهداشت. گواهی‌نامه مهارت برای گرفتن مجوز و تسهیلات هم به کار می‌آید.
شروع با چند کندو در کنار شغل اصلی رایجترین الگوست. در این مرحله زنبوردار پروانه و شناسه بهداشتی می‌گیرد، چرخه کامل یک سال را تجربه میکند و یاد می‌گیرد تلفات زمستانه را چطور کم کند.
وقتی تعداد کندوها به حدی می‌رسد که کار تمام‌وقت شود، بحث کوچ، کارگر فصلی، وسیله حمل و قرارداد فروش عمده پیش می‌آید. مدیریت هزینه و برنامه‌ریزی مسیر به اندازه کار با زنبور اهمیت پیدا میکند.
در سطح حرفه‌ای، زنبوردار یا به سمت تولید ملکه و فرآورده‌های جانبی می‌رود، یا عسل خودش را برند و بسته‌بندی میکند، یا تجربه‌اش را در قالب آموزش و مشاوره به زنبورستان‌های دیگر می‌فروشد.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونه‌ها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
دورههای فنی و حرفه‌ای زنبوردار
مدیر عامل شرکت تعاونی تولید روستایی و سهامی زراعی
131130620010001شغلامور زراعی · سطح ۳ · کارشناسی · ۴۸۰ ساعت (۹۰ نظری + ۲۷۰ عملی + ۱۲۰ کارورزی)
سرفصل‌ها (۸)
- ۱.بکارگیری مبانی مدیریت در شرکت‌های تعاونی تولید و سهامی زراعی
- ۲.برنامه‌ریزی امور تولیدات کشاورزی، امور زیربنایی، بازاریابی، فروش و پشتیبانی شرکت
- ۳.سازماندهی امور تولیدات کشاورزی، زیربنایی، پشتیبانی، خدمات فنی تولید، بازرگانی شرکت
- ۴.نظارت و کنترل بر امور تولیدات کشاورزی، زیربنایی، پشتیبانی، خدمات فنی تولید شرکت
- ۵.نظارت بر امور حقوقی شرکت تعاونی
- ۶.اداره امور کارکنان و نظارت بر واحد نیروی انسانی شرکت
- ۷.بررسی و کنترل امور مالی و بودجه‌ریزی در شرکت تعاونی
- ۸.برنامه‌ریزی آموزشی و توانمندسازی اعضاء و ارکان شرکت تعاونی
مبانی مدیریت عامل شرکت تعاونی تولید روستایی و سهامی زراعی
131130620010011شایستگیامور زراعی · سطح ۳ · کارشناسی · ۴۶ ساعت (۲۳ نظری + ۲۳ عملی)
سرفصل‌ها (۸)
- ۱.مبانی امور حقوقی شرکت
- ۲.مبانی برنامه‌ریزی امور تولیدات کشاورزی، امور زیربنایی، بازاریابی، فروش و پشتیبانی شرکت
- ۳.مبانی امور اداری شرکت
- ۴.مبانی استفاده از اصول سازمان و مدیریت در شرکت‌های تعاونی تولید و سهامی زراعی
- ۵.مبانی سازماندهی امور تولیدات کشاورزی، زیربنایی، پشتیبانی، خدمات فنی تولید، بازرگانی شرکت
- ۶.مبانی نظارت و کنترل بر امور تولیدات کشاورزی، زیربنایی، پشتیبانی، خدمات فنی تولید شرکت
- ۷.مبانی آموزش و توانمندسازی اعضاء و ارکان شرکت تعاونی
- ۸.مبانی امور مالی و بودجه‌ریزی در شرکت
طراحی مرغداری ها
131140630300011شایستگیامور دام و ماکیان · سطح ۴ · دیپلم · ۹۰ ساعت (۲۵ نظری + ۶۵ عملی)
سرفصل‌ها (۸)
- ۱.ساخت مصالح مورد نیاز
- ۲.طراحی جایگاه شترمرغ
- ۳.طراحی و محاسبات فنی سیستم‌های مختلف در سالن
- ۴.طراحی سالن‌های مرغداری
- ۵.طراحی سیستم‌های تأسیساتی
- ۶.نقشه‌کشی و ساخت واحدهای مرغداری
- ۷.نقشه‌کشی با اتوکد
- ۸.طراحی سیستم‌های پرورش
مدیر فنی واحد مرغ گوشتی و تخمگذار
131140630480001شغلامور دام و ماکیان · سطح ۴ · کاردانی · ۲۰۰ ساعت (۶۵ نظری + ۱۳۵ عملی)
سرفصل‌ها (۸)
- ۱.انتخاب محل و مکان مناسب جهت پرورش مرغ گوشتی و تخمگذار
- ۲.بررسی ویژگی‌های زیستی مرغ
- ۳.بررسی انواع جایگاه‌ها و نصب تجهیزات جهت مکانیزه کردن مرغداری‌ها
- ۴.آماده‌سازی سالن، مدیریت بستر، مدیریت جوجه‌ریزی
- ۵.تغذیه طیور
- ۶.رعایت فواصل مجاز برای تاسیس فارم‌های پرورشی
- ۷.قرنطینه
- ۸.پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های طیور
مدیر سالن تکثیر و انکوباسیون ماهیان سردآبی
131240650030001شغلامورشیلات و آبزی پروری · سطح ۴ · کاردانی · ۱۰۰ ساعت (۴۲ نظری + ۵۸ عملی)
سرفصل‌ها (۱۶)
- ۱.توانایی تشخیص ماهیان سردآبی
- ۲.ضوابط ایمنی و بهداشت کار در محیط کار
- ۳.توانایی تشخیص عوامل موثر در تکثیر ماهیان سردآبی
- ۴.آشنایی با عوامل موثر بر انکوباسیون تخم ماهیان سردآبی
- ۵.آشنایی با نکات حفاظتی
- ۶.توانایی تکثیر ماهیان سردآبی
- ۷.اصول رعایت نکات ایمنی و حفاظتی در محیط کار
- ۸.توانایی نگهداری و مراقبت از تخم در سالن انکوباسیون ماهیان سردآبی
- ۹.آشنایی با مفهوم انکوباسیون
- ۱۰.آشنایی با انواع روش‌های شمارش تخم ماهیان سردآبی
- ۱۱.آشنایی با روش انتقال به داخل انکوباتورها
- ۱۲.آشنایی با نحوه به کارگیری ضوابط ایمنی در هنگام بازدید از جایگاه
- ۱۳.توانایی پرورش بچه ماهیان انگشت قد
- ۱۴.شمارش به روش حجم سنجی
- ۱۵.آشنایی با انواع استخرها در پرورش بچه ماهیان انگشت قد
- ۱۶.توانایی شناسایی بیماری‌های شایع در مراکز تکثیر
پرورش دهنده زنبور عسل (ویژه ناشنوایان)
612320630000011شایستگیامور دام و ماکیان · سطح ۲ · سیکل · ۳۰ ساعت (۱۰ نظری + ۲۰ عملی)
سرفصل‌ها (۴)
- ۱.بررسی طرح توجیهی و انواع کندو، گونه نژادهای زنبور و ابزارآلات زنبورداری
- ۲.بررسی ساکنین کندو، تولید مثل، مراحل رشد و فعالیت آنها در داخل و خارج کندو
- ۳.بازدید، تغذیه و مدیریت زنبورستان، تکثیر کندو، مدیریت آفات و بیماری زنبور عسل
- ۴.نظارت بر تولیدات زنبور عسل، برداشت، بازاریابی و فروش محصولات
پرورش دهنده ملکه زنبور عسل
612320630430002شغلامور دام و ماکیان · سطح ۲ · سیکل · ۱۱۸ ساعت (۴۲ نظری + ۷۶ عملی)
سرفصل‌ها (۸)
- ۱.تشخیص انواع نژادهای زنبور عسل
- ۲.نگهداری زنبور عسل
- ۳.بررسی فیزیولوژی و تولید مثل ملکه زنبور عسل
- ۴.تهیه و ساخت وسایل پرورش ملکه زنبور عسل
- ۵.انتخاب کلنیهای مادری و پدری
- ۶.تشکیل کلنیهای پرستار (شروع‌کننده و خاتمه‌دهنده)
- ۷.انجام عملی پیوند لارو زنبور عسل به سلولهای ساخته شده
- ۸.فراهم نمودن شرایط آمیزش ملکه‌ها در کندوهای جفت‌گیری
پرورش دهنده زنبور عسل
612320630590001شغلامور دام و ماکیان · سطح ۲ · سیکل · ۲۰۰ ساعت (۷۸ نظری + ۱۲۲ عملی)
سرفصل‌ها (۱۲)
- ۱.بررسی طرح توجیهی و اقتصادی پرورش زنبور عسل
- ۲.مدیریت در پرورش و نگهداری زنبور عسل
- ۳.برداشت محصولات
- ۴.بازاریابی و فروش محصولات
- ۵.بررسی گونه‌ها و نژادهای زنبور عسل
- ۶.بررسی ساکنین کندو و ارزیابی وضعیت کلونی
- ۷.استفاده از وسایل و ابزارآلات زنبورداری
- ۸.تثبیت برگ آج موم و شان در قاب
- ۹.تکثیر کندوهای زنبور عسل
- ۱۰.ادغام کردن کندوها
- ۱۱.بررسی محیط‌های مورد بهره‌برداری زنبور
- ۱۲.مدیریت بیماری‌ها و آفات زنبور عسل
نرم‌افزارهای کاربردی زنبوردار
ابزارهای عمومی‌تر
ابزارها و تجهیزات زنبوردار
ابزارهای عمومی‌تر
۲۴ مورد از ۵۱ ابزار ثبت‌شده برای این شغل
تأثیر هوش مصنوعی بر شغل زنبوردار
سوالات متداول دربارهٔ زنبوردار
زنبوردار چه کاری انجام میدهد؟
حقوق زنبوردار چقدر است؟
برای زنبوردار شدن چه تحصیلاتی لازم است؟
آیندهٔ شغلی زنبوردار چگونه است؟
آیا هوش مصنوعی جای زنبوردار را می‌گیرد؟
برای زنبورداری چه تحصیلاتی لازم است؟
زنبورداری را با چند کندو شروع کنیم؟
بزرگترین خطر برای کلنی چیست؟
آیا زنبورداری شغل تمام‌وقت است؟
مشاغل و عناوین مرتبط با زنبوردار
