کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
University Laboratory Specialistکارشناس آزمایشگاه دانشگاهی آزمایشگاههای آموزشی و پژوهشی یک دانشکده یا آزمایشگاه مرکزی را اداره میکند؛ آزمایشهای درسی را آماده میکند، دستگاههای اندازهگیری و آنالیز را راهاندازی، کالیبره و نگهداری میکند و نمونه دانشجویان، پژوهشگران و مشتریان بیرونی را آزمون میکند.
- کد SOC
- NM-912
- کد ISCO
- 3212
معرفی شغل
کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی فضای فیزیکی آزمایش را سرپا نگه میدارد. پیش از هر جلسه آزمایشگاه محلولها و نمونهها را آماده میکند، دستگاهها را تنظیم میکند و مسئول ایمنی کار با مواد شیمیایی و گازهاست. در آزمایشگاه مرکزی، نمونه پژوهشگران و شرکتها را آنالیز میکند و گزارش رسمی نتیجه را تهیه میکند. برخلاف استاد و دستیار پژوهش، تخصص او روش آزمون، سلامت دستگاه و اعتبار داده است.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند مسئول آزمایشگاه، کارشناس آزمایشگاه مرکزی، کارشناس امور آزمایشگاهها، تکنسین آزمایشگاه دانشگاه و کارشناس آزمایشگاه هم دیده میشود.
یک روز کاری
بخش بزرگی از هفته صرف آماده کردن جلسههای آزمایشگاه درسی میشود. کارشناس بر پایه دستور کار هر جلسه محلولها را میسازد، نمونهها را تقسیم میکند، ستهای آزمایش را میچیند و یک بار خودش آزمایش را اجرا میکند تا مطمئن شود نتیجه درمیآید. پس از جلسه هم شستوشو، جمعآوری پسماند و بازچینش میزها با اوست.
نمونهها از گروههای مختلف دانشگاه و گاهی از شرکتهای بیرون میرسند. کارشناس روش مناسب را انتخاب میکند، نمونه را آماده میکند، دستگاه را با شرایط درست اجرا میگذارد و خروجی خام را به عدد و نمودار قابل استناد تبدیل میکند. تشخیص اینکه یک طیف واقعی است یا حاصل خطای آمادهسازی، کار او را از اپراتوری صرف جدا میکند.
هر دستگاه برنامه نگهداری خودش را دارد؛ از تعویض ستون و فیلتر و گاز حامل تا تمیزکاری اپتیک و سرویس پمپ خلأ. کارشناس تجهیزات اندازهگیری را در بازههای مشخص کالیبره میکند، پاسخ دستگاه را با نمونه مرجع میسنجد و سوابق را نگه میدارد. وقتی دستگاه از کار میافتد، اول خودش عیبیابی میکند.
انبار مواد، کپسولهای گاز، هودهای شیمیایی و پسماند آزمایشگاه زیر نظر کارشناس است. او مواد را بر پایه کلاس خطر میچیند، برچسب و برگه اطلاعات ایمنی را بهروز نگه میدارد و آموزش ایمنی ابتدای ترم را میدهد. سناریوی ریختن اسید، آتشسوزی کوچک و نشت گاز باید از پیش تمرین شده باشد، نه در لحظه بداهه.
آزمایشگاههای دانشگاهی بخشی از درآمد خود را از خدمات آنالیز به بیرون میگیرند و بسیاری در شبکه آزمایشگاهی فناوریهای راهبردی عضوند. کارشناس درخواستها را در سامانه ثبت و نوبتدهی میکند، زمان تحویل را اعلام میکند، گزارش آنالیز صادر میکند و روشهای اجرایی استاندارد را بهروز نگه میدارد.
دانشجوی تحصیلات تکمیلی معمولاً اولین بار پای دستگاه با کارشناس آزمایشگاه روبهرو میشود. او کار با دستگاه را آموزش میدهد، درباره شیوه نمونهگیری مشاوره میدهد و جلوی آزمونهایی را که از ابتدا نتیجه بیمعنا میدهند میگیرد. در فصل دفاع پایاننامهها فشار کار او از هر زمان دیگری بیشتر است.
وظایف شغلی کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
- آمادهسازی محلولها، معرفها و نمونههای موردنیاز جلسههای آزمایشگاه درسی پیش از حضور دانشجویان.
- راهاندازی، تنظیم و خاموش کردن دستگاههای آنالیز مطابق دستورالعمل سازنده.
- انجام آزمون روی نمونههای پژوهشی و صنعتی و ثبت دقیق شرایط هر آزمون.
- کالیبراسیون دورهای ترازو، دماسنج، pH متر و دیگر تجهیزات اندازهگیری و نگهداری سوابق آن.
- عیبیابی خرابیهای متداول دستگاهها و هماهنگی تعمیر با شرکت پشتیبان.
- آموزش کار ایمن با تجهیزات به دانشجویان کارشناسی و تحصیلات تکمیلی.
- نظارت بر رعایت مقررات ایمنی، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و کار زیر هود شیمیایی.
- نگهداری، برچسبگذاری و کنترل موجودی مواد شیمیایی و کپسولهای گاز آزمایشگاه.
- صدور گزارش آنالیز و بررسی صحت نتایج پیش از تحویل به متقاضی.
- ثبت درخواستها و نوبتدهی دستگاهها در سامانه خدمات آزمایشگاهی.
- مستندسازی روشهای اجرایی استاندارد هر دستگاه و بهروزرسانی آنها.
- اجرای کنترل کیفیت با نمونه شاهد و نمونه مرجع برای اطمینان از پایداری پاسخ دستگاه.
- جمعآوری، تفکیک و دفع ایمن پسماند شیمیایی و زیستی طبق دستورالعمل دانشگاه.
- تهیه فهرست نیازمندیهای تجهیزاتی و مواد مصرفی و پیگیری فرآیند خرید در دانشگاه.
- مشاوره به پژوهشگران درباره انتخاب روش آزمون و شیوه و تعداد نمونهگیری.
فعالیتهای کاری
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
استفاده از اطلاعات مرتبط و قضاوت شخصی برای تعیین اینکه آیا رویدادها یا فرایندها با قوانین، مقررات یا استانداردها مطابقت دارند.
بازرسی تجهیزات، سازهها یا مواد برای یافتن علت خطاها یا دیگر مشکلات و نقصها.
یافتن اصول، دلایل یا واقعیتهای زیربنایی اطلاعات، از راه تجزیهٔ اطلاعات یا دادهها به بخشهای جداگانه.
گردآوری، کدگذاری، دستهبندی، محاسبه، جدولبندی، بازبینی یا راستیآزمایی اطلاعات و دادهها.
وارد کردن، پیادهسازی، ثبت، ذخیره یا نگهداری اطلاعات به شکل نوشتاری یا الکترونیکی و مغناطیسی.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
پایش و بررسی اطلاعات بهدستآمده از مواد، رویدادها یا محیط، برای تشخیص یا ارزیابی مشکلات.
استفاده از رایانه و سامانههای رایانهای — سختافزار و نرمافزار — برای برنامهنویسی، نوشتن نرمافزار، راهاندازی قابلیتها، ورود داده یا پردازش اطلاعات.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
تخصصها
تمرکز این تخصص روی دستگاههای جداسازی و طیفسنجی است؛ کروماتوگرافی مایع و گازی، جذب اتمی، فروسرخ و فرابنفش. کار او ساخت منحنی کالیبراسیون، استخراج و آمادهسازی نمونه، کنترل صحت با نمونه شاهد و تشخیص تداخلهایی است که عدد را جابهجا میکنند. مشتریانش گروههای شیمی، دارو، غذا و محیط زیستاند.
این تخصص در آزمایشگاه مرکزی و دانشکدههای مواد و مکانیک متمرکز است و با میکروسکوپ الکترونی روبشی، پراش پرتو ایکس، آنالیز حرارتی و دستگاه کشش کار میکند. کارشناس نمونه را برش، مانت، پولیش و پوششدهی میکند و فازها و ریزساختار را شناسایی میکند. کیفیت آمادهسازی نمونه تعیینکنندهتر از خود دستگاه است.
کار در آزمایشگاههای زیستشناسی، بیوتکنولوژی و دامپزشکی حول محیط کشت، استریلیزاسیون و آلودگی میچرخد. کارشناس اتوکلاو و هود لامینار را راهبری میکند، ردههای سلولی و سویههای میکروبی را نگه میدارد، پیسیآر و الکتروفورز را اجرا میکند و فریزر منفی هشتاد را پایش میکند. کنترل آلودگی متقاطع مهمترین مسئولیت اوست.
در دانشکدههای برق، مکانیک و عمران، آزمایشگاه بیشتر شکل کارگاه دارد. کارشناس بردهای آموزشی، منابع تغذیه، اسیلوسکوپ، دستگاههای آزمون بتن و خاک و ستهای انتقال حرارت و سیالات را سرپا نگه میدارد و ایمنی برق و ماشینآلات دوار را کنترل میکند. ساخت و بازسازی ستهای آزمایش بخش جدی کار اوست.
این تخصص بهجای یک دستگاه، نظام کیفیت کل مجموعه را اداره میکند. کارشناس مستندات ایزو ۱۷۰۲۵ را تدوین میکند، صحهگذاری روشها و آزمونهای مهارت بینآزمایشگاهی را پیگیری میکند، ممیزی داخلی برگزار میکند و پرونده تأیید صلاحیت آزمایشگاه را آماده میکند. خروجی کارش اعتبار عددی است که آزمایشگاه صادر میکند.
درآمد و اشتغال کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
میانهٔ حقوق ماهانهٔ کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی ۳۷ میلیون تومان است (میانگین ۳۹ میلیون، ساعتی ۲۱۲ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۲۸ تا ۴۸ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱٫۷٪ رشد پیشبینی میشود.
این ارقام برای گروه شغلی «کارشناسان و تکنسینهای آزمایشگاه بالینی» منتشر شدهاند، نه به تفکیک این شغل.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
دانش
- شیمی
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- رایانه و الکترونیک
- زبان انگلیسی
- زیستشناسی
- ریاضیات
- امور اداری
- پزشکی و دندانپزشکی
- آموزش و تربیت
- مکانیک
مهارتها
- علوم
- تفکر انتقادی
- شنیدن فعال
- درک مطلب
- تحلیل کنترل کیفیت
- پایش عملیات
- پایش
- یادگیری فعال
- راهبری و کنترل
- مدیریت زمان
تواناییها
- بینایی نزدیک
- استدلال استقرایی
- حساسیت به مسئله
- درک نوشتاری
- درک شنیداری
- ثبات دست و بازو
- انعطاف در تشخیص الگوی پنهان
- مهارت انگشتان
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱کاوشگرInvestigative
- ۲واقعگراRealistic
- ۳قاعدهمندConventional
کد هالند این شغل: I-R-C
این شغل به آدمهای دقیق، منظم و صبور میآید؛ کسانی که از کار دست و تعمیر لذت میبرند و از تکرار روزانه یک روش خسته نمیشوند. حس مسئولیت در برابر ایمنی دیگران و توان نه گفتن به درخواستهای خارج از استاندارد، کارشناس خوب را از اپراتور جدا میکند.
محیط و شرایط کار
در آزمایشگاههای دانشکده و آزمایشگاه مرکزی دانشگاه؛ محیطی بسته با هود، کپسول گاز و مواد شیمیایی، همراه با ایستادن طولانی و کار با روپوش و تجهیزات حفاظت فردی.
تماموقت و اداری، اما وابسته به تقویم آموزشی؛ در فصل امتحانات و دفاع پایاننامهها ساعت کار کشیده میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
نقطه شروع، کارشناسی در رشتهای است که آزمایشگاه به آن تعلق دارد: شیمی، زیستشناسی، مهندسی مواد، برق، مکانیک یا علوم آزمایشگاهی. واحدهای عملی همین دوره، اولین تجربه واقعی کار با دستگاه است.
کار دانشجویی در آزمایشگاه دانشکده، کارآموزی در آزمایشگاههای کنترل کیفیت صنعتی یا همکاری در پروژههای پژوهشی، مهارتی میسازد که در کلاس به دست نمیآید: آمادهسازی نمونه و تشخیص خطای دستگاه.
بیشتر موقعیتها از راه آزمون استخدامی دانشگاهها، فراخوانهای قراردادی و شرکتی یا جذب مستقیم در آزمایشگاه مرکزی و پژوهشگاهها پر میشود. سابقه کار با یک دستگاه خاص، مهمترین برگ برنده است.
در این مرحله کارشناس روی یک یا دو دستگاه کلیدی مسلط میشود، دورههای سازنده و شبکه آزمایشگاهی را میگذراند و اغلب کارشناسی ارشد مرتبط میگیرد. از همینجاست که نامش پای گزارشها و مقالهها مینشیند.
سطح ارشد یعنی مسئولیت فنی کل مجموعه: تدوین نظام کیفیت، تصمیم درباره خرید تجهیزات، آموزش کارشناسان تازهوارد و پاسخگویی در ممیزیها. مسیر بعدی مدیریت آزمایشگاه مرکزی یا کار در شرکتهای تأمین تجهیزات است.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۸۸ ابزار ثبتشده برای این شغل
تأثیر هوش مصنوعی بر شغل کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
سوالات متداول دربارهٔ کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی
کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی چه کاری انجام میدهد؟
درآمد کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی چقدر است؟
برای کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی شدن چه تحصیلاتی لازم است؟
آیندهٔ شغلی کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی چگونه است؟
تفاوت این شغل با دستیار پژوهش چیست؟
چه گواهینامههایی به این شغل کمک میکند؟
آیا هوش مصنوعی جای کارشناس آزمایشگاه دانشگاهی را میگیرد؟
آیا این شغل مسیر رشد دارد؟
مشاغل و عناوین مرتبط
