مرمتگر آثار
Art Conservatorمرمتگر آثار وضعیت اشیای تاریخی و هنری را آسیبشناسی میکند و با روشهای مکانیکی و شیمیایی آنها را پاکسازی، تثبیت و در حد لازم بازسازی میکند. هدف کار او کند کردن روند فرسایش و نگه داشتن اصالت اثر برای آینده است، نه نو کردن آن.
- کد SOC
- NM-949
- کد ISCO
- 3433
معرفی شغل
مرمتگر آثار حلقه واسط میان شیمی و تاریخ هنر است. او پیش از هر کاری اثر را میخواند؛ جنس لایهها، شیوه ساخت، مرمتهای پیشین و عامل تخریب را شناسایی میکند و بعد دست به کار میشود. دامنه کارش از برداشتن وارنیش زردشده یک نقاشی تا پایدارسازی یک برنز خوردهشده و شستوشوی نسخهای خطی را در بر میگیرد؛ با یک اصل: هر مادهای که به اثر افزوده میشود باید روزی بدون آسیب برداشته شود.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند مرمتگر آثار تاریخی، کارشناس مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی، کارشناس حفاظت و مرمت، مرمتگر موزه و مرمتگر آثار کاغذی هم دیده میشود.
یک روز کاری
کار با یک پرونده تازه آغاز میشود: مرمتگر اثر را زیر نور مایل و ذرهبین بررسی میکند، ترک، ورقهشدن رنگ، خوردگی، لک و کمبود را روی نقشه آسیب علامت میزند و شدت هرکدام را درجهبندی میکند. عکس در نور فرابنفش و فروسرخ نشان میدهد کجای اثر پیشتر دست خورده است. خروجی این مرحله تشخیص عامل تخریب است؛ بدون آن هر درمانی حدس میماند.
مرمتگر باید بداند با چه چیزی طرف است. با آزمونهای نقطهای ساده، مقطعگیری از لایهها زیر میکروسکوپ و در صورت دسترسی دستگاههایی مانند طیفسنج فلورسانس پرتو ایکس و فروسرخ، رنگدانه، بست، اندود، آلیاژ یا نوع الیاف را تعیین میکند. همین شناسایی است که مشخص میکند کدام حلال بیخطر است و کدام یک لایه رنگ را حل میکند.
بخش عمده ساعتهای کارگاه صرف همین میشود: برداشتن گرد، دوده، اندود و وارنیش کهنه با سواب، اسکالپل و ژلهای کنترلشده، آن هم پس از آزمون روی نقطهای کوچک و پنهان. جایی که لایه رنگ یا الیاف سست شده، مرمتگر با رزینهای بازگشتپذیر آن را تثبیت میکند. کار زیر میکروسکوپ استریو و میلیمتر به میلیمتر پیش میرود.
پس از تثبیت، کمبودها با ماده پرکننده همجنس پر و سطح آن همتراز اثر میشود. رنگگذاری با رنگهای بازگشتپذیر انجام میگیرد و قاعده حرفه این است که بازسازی از فاصله عادی چشمآزار نباشد اما از نزدیک از بخش اصیل قابل تشخیص بماند. تصمیم درباره اینکه تا کجا باید بازسازی کرد، اخلاقی است نه فنی، و با موزهدار گرفته میشود.
هر مداخله باید نوشته شود: چه مادهای، با چه غلظتی، روی کدام بخش و چرا. مرمتگر پیش، حین و پس از کار عکسهای همزاویه میگیرد، نتایج آزمونها را ضمیمه میکند و پرونده را در بایگانی مجموعه ثبت میکند. این گزارش هم پشتوانه قانونی کار است و هم تنها راهنمای مرمتگر بعدی که سی سال دیگر سراغ همین اثر میآید.
بهترین مرمت آن است که لازم نشود. مرمتگر دما و رطوبت نسبی مخزن و ویترینها را با دیتالاگر پایش میکند، شدت نور و پرتو فرابنفش را میسنجد، از سیلیکاژل و مواد بافر برای پایدار نگه داشتن رطوبت استفاده میکند و برنامه مدیریت آفات را اجرا میکند. جعبه و تکیهگاه سفارشی از مقوای خنثی هم بخشی از همین کار است.
وظایف شغلی مرمتگر آثار
- بررسی وضعیت اثر پیش از مرمت و ثبت نوع، محل و گستره آسیبها روی نقشه آسیب.
- شناسایی مواد سازنده و لایههای اثر با آزمونهای نقطهای، مقطعگیری و تحلیل دستگاهی.
- عکسبرداری از اثر در نور مرئی، مایل، فرابنفش و فروسرخ برای آشکار کردن لایههای زیرین و مرمتهای پیشین.
- تدوین طرح مرمت و انتخاب روش و مواد بر پایه اصل کمینهمداخله و بازگشتپذیری.
- اجرای آزمون حلال روی نقاط کوچک و کمدید اثر پیش از هر پاکسازی سراسری.
- پاکسازی مکانیکی و شیمیایی سطح اثر از گرد، دوده، اندود افزوده و وارنیش زردشده.
- تثبیت لایه رنگ، اندود، لعاب یا الیاف سستشده با چسبها و رزینهای سازگار و بازگشتپذیر.
- چسباندن شکستگیها و پرکردن کمبودهای بدنه با مواد همجنس و ضعیفتر از ماده اصلی.
- رنگگذاری و یکپارچهسازی بصری اثر بهگونهای که بازسازی از بخش اصیل قابل تشخیص بماند.
- زدودن محصولات خوردگی از اشیای فلزی و پایدارسازی آنها با روشهای شیمیایی یا الکتروشیمیایی.
- اسیدزدایی، شستوشو و وصالی آثار کاغذی و صحافی دوباره نسخههای خطی آسیبدیده.
- نمکزدایی سفالهای برخاسته از کاوش و کنترل رطوبت آنها تا پایدار شدن بدنه.
- ساخت تکیهگاه، قاب، پاسپارتو و جعبه نگهداری سفارشی از مواد خنثی برای هر اثر.
- پایش دما، رطوبت نسبی، شدت نور و آلایندههای مخزن و ویترینها با دیتالاگر و نورسنج.
- تشخیص آفتزدگی و کپکزدگی آثار آلی و اجرای روشهای ضدعفونی کمخطر مانند انجماد یا کاهش اکسیژن.
- نگارش گزارش مرمت شامل شرح مداخلهها، مواد و غلظتهای مصرفی و تصاویر پیش و پس از کار.
- آمادهسازی، بستهبندی و همراهی آثار هنگام جابهجایی و امانت دادن به نمایشگاه.
فعالیتهای کاری
شناسایی اطلاعات از راه دستهبندی، برآورد، تشخیص تفاوتها و شباهتها و رصد تغییر در شرایط یا رویدادها.
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
استفاده از دستها و بازوها برای جابهجایی، نصب، جایگذاری و حرکت دادن مواد و کار کردن با اشیا.
پایش و بررسی اطلاعات بهدستآمده از مواد، رویدادها یا محیط، برای تشخیص یا ارزیابی مشکلات.
تحلیل اطلاعات و ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راهحل و حل مسئله.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
ایجاد رابطهٔ کاری سازنده و همکارانه با دیگران و حفظ آن در گذر زمان.
انجام فعالیتهای فیزیکی عمومی یعنی کارهایی که به استفادهٔ زیاد از دستها و پاها و حرکتدادن کل بدن نیاز دارند، مانند بالا رفتن، بلند کردن، حفظ تعادل، راه رفتن، خم شدن و جابهجا کردن مواد.
پروراندن، طراحی یا خلق کاربردها، ایدهها، روابط، سامانهها یا محصولات تازه، از جمله آثار هنری.
وارد کردن، پیادهسازی، ثبت، ذخیره یا نگهداری اطلاعات به شکل نوشتاری یا الکترونیکی و مغناطیسی.
تخصصها
کار روی نسخه خطی، سند، نقشه، عکس و مرقع. مرمتگر کاغذ اسیدزدایی و شستوشوی کنترلشده انجام میدهد، پارگیها را با کاغذ ژاپنی و چسب نشاسته وصالی میکند، لک قارچ و جوهر آهنمازو را مهار میکند و در صورت نیاز صحافی را باز و دوباره اجرا میکند. در ایران بزرگترین کارفرمایان این تخصص کتابخانهها و گنجینههای نسخ خطیاند.
تخصصی که با رنگ روغن روی بوم، نگارگری روی کاغذ، دیوارنگاره و نقاشی پشت شیشه سروکار دارد. مسئلههای همیشگیاش ورقهشدن و ریزش لایه رنگ، شل شدن بوم، زردی و کدری وارنیش و رتوشهای ناشیانه نسلهای پیشین است. بومدوزی، آستربندی، تثبیت لایه رنگ و رنگگذاری قابل تشخیص، مهارتهای پایه این شاخهاند.
شیء برنزی، نقرهای یا آهنی که تازه از خاک درآمده در معرض خوردگی شتابان است. مرمتگر این شاخه محصولات خوردگی را بهصورت مکانیکی یا الکتروشیمیایی میزداید، کلر را از بافت فلز بیرون میکشد و با پوشش محافظ و نگهداری در رطوبت پایین جلوی بازگشت خوردگی را میگیرد. همکاری نزدیک با تیم کاوش بخشی از کار است.
پارچه، فرش، لباس تاریخی و پردههای بقاع. الیاف کهنه در برابر کشش، نور و شستوشو بسیار حساساند، بنابراین کار بیشتر بر پاکسازی ملایم، دوختهای نگهدارنده روی پشتیبند و ساخت تکیهگاه متمرکز است تا بر ترمیم بافت. نمایش و انبارش درست، یعنی لولهکردن بهجای تاکردن، به اندازه خود مرمت اهمیت دارد.
چسباندن شکستهها، پرکردن کمبود بدنه و لعاب و بازگرداندن خوانایی نقش، بدون آنکه بازسازی جای اصل را بگیرد. مرمتگر باید نمکهای محلول را از بدنه سفال بیرون بکشد، لعابهای در حال ورقه شدن را تثبیت کند و برای کاشیهای معماری، سازگاری ماده جدید با ملات و بستر تاریخی را هم در نظر بگیرد.
درآمد و اشتغال مرمتگر آثار
میانهٔ حقوق ماهانهٔ مرمتگر آثار ۳۰ میلیون تومان است (میانگین ۳۳ میلیون، ساعتی ۱۷۳ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۲۴ تا ۳۹ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۵٫۴٪ رشد پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای مرمتگر آثار
دانش
- هنرهای زیبا
- زبان انگلیسی
- ایمنی و امنیت عمومی
- تاریخ و باستانشناسی
- مدیریت و اداره امور
- شیمی
- امور اداری
- مکانیک
- تولید و فرآوری
- طراحی
مهارتها
- شنیدن فعال
- درک مطلب
- سخن گفتن
- نوشتن
- تفکر انتقادی
- پایش
- قضاوت و تصمیمگیری
- حل مسائل پیچیده
- یادگیری فعال
- هماهنگی
تواناییها
- بیان شفاهی
- بینایی نزدیک
- درک شنیداری
- مرتبسازی اطلاعات
- وضوح گفتار
- تشخیص گفتار
- ابتکار
- مهارت انگشتان
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱واقعگراRealistic
- ۲قاعدهمندConventional
- ۳کاوشگرInvestigative
کد هالند این شغل: R-C-I
این حرفه صبر و دست ثابت میخواهد؛ کسی که از ساعتها کار روی یک سانتیمتر مربع خسته نشود. مرمتگران اهل عمل و هنریاند: چشم تیزبین، حس رنگ و ذهنی کاوشگر که پیش از اقدام میپرسد چرا. اخلاق حرفهای هم اختیاری نیست؛ هر خطا روی اثری یگانه رخ میدهد.
محیط و شرایط کار
بیشتر کار در کارگاه یا آزمایشگاه مرمت با نور کنترلشده، میز نورانی، هود تهویه و میکروسکوپ انجام میشود. گاهی هم پای اثر میروند: مخزن موزه، محل کاوش یا داخل بنای تاریخی.
بیشتر موقعیتها تماموقتاند، اما کار پروژهای و قراردادی هم رایج است و نزدیک افتتاح نمایشگاه فشرده میشود.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل مرمتگر آثار
پایه کار در دبیرستان با شیمی، فیزیک و تاریخ گذاشته میشود، در کنار تمرین عملی طراحی و رنگ. آشنایی با انگلیسی هم لازم است، چون بیشتر منابع فنی مرمت به این زبان است.
مسیر متعارف ورود، کارشناسی مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی است که در دانشکدههای هنر و میراث فرهنگی ارائه میشود. رشتههای شیمی، باستانشناسی یا هنر هم با گذراندن دورههای تکمیلی مرمت میتوانند به این حرفه برسند.
هیچکس با مدرک تنها مرمتگر نمیشود. سالهای نخست زیر نظر مرمتگر باتجربه میگذرد: آمادهسازی مواد، آزمون حلال، پاکسازی بخشهای کمریسک و نوشتن گزارش. دست در این دوره ساخته میشود، نه در کلاس.
با انباشت تجربه، مرمتگر مسئولیت کامل یک اثر را میپذیرد: تشخیص، طرح مرمت، اجرا و دفاع از تصمیمهایش در برابر مجموعهدار یا کمیته فنی. در این مرحله معمولاً تخصص روی یک گروه از مواد شکل میگیرد.
ارشد و دکترای مرمت راه را به پژوهش مواد، تدریس و سرپرستی کارگاه باز میکند. در این سطح کار بیشتر به داوری فنی، تدوین برنامه حفاظت مجموعه، آموزش کارآموزان و مشاوره به موزهها و پروژههای میراثی میگذرد.
- تجربه
- مقدار قابل توجهی از مهارت، دانش یا تجربه مرتبط با کار برای این مشاغل مورد نیاز است. به عنوان مثال، یک حسابدار باید چهار سال کالج را بگذراند و چندین سال در حسابداری کار کند تا واجد شرایط در نظر گرفته شود.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به مدرک لیسانس چهار ساله دارند، اما برخی از آنها نیازی به مدرک لیسانس ندارند.
- آموزش
- کارمندان در این مشاغل معمولاً به چندین سال تجربه مرتبط با کار، آموزش در حین کار و/یا آموزش حرفه ای نیاز دارند.
- نمونهها
- بسیاری از این مشاغل شامل هماهنگی، نظارت، مدیریت یا آموزش دیگران است. به عنوان مثال می توان به دلالان املاک، مدیران فروش، مدیران پایگاه داده، طراحان گرافیک، شیمیدانان، مدیران هنری و برآوردگران هزینه اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۳۳ ابزار ثبتشده برای این شغل
