مدیر کتابخانه
Library Managerمدیر کتابخانه فعالیتهای یک کتابخانه عمومی، دانشگاهی، آموزشگاهی یا تخصصی را اداره میکند: مجموعهسازی، کارکنان، بودجه و خدمات به مراجعان. او سیاستهای کتابخانه را تعیین میکند و بر فهرستنویسی، امانت و نگهداری منابع نظارت دارد.
- کد SOC
- NM-948
- کد ISCO
- 2622

معرفی شغل
مدیر کتابخانه یک کتابخانه را یکجا اداره میکند: تصمیم میگیرد چه منابعی خریداری و چه منابعی وجین شود، بودجه را میان خرید کتاب، اشتراک پایگاهها و برنامههای فرهنگی تقسیم میکند، کار کتابداران را سازمان میدهد و پاسخگوی کیفیت خدمت به مراجعان است. این نقش نیمی دانش کتابداری است و نیمی مدیریت، و بیشتر کسانی که به آن میرسند سالها در بخش امانت و خدمات فنی کار کردهاند.
این شغل در آگهیهای استخدام با عنوانهایی مانند مسئول کتابخانه، رئیس کتابخانه، رئیس کتابخانه مرکزی، کتابدار مسئول و مدیر امور کتابخانهها هم دیده میشود.
یک روز کاری
انتخاب اینکه چه چیزی وارد مجموعه شود و چه چیزی از آن بیرون برود، کار همیشگی مدیر کتابخانه است. او فهرست پیشنهادی کتابداران و درخواست مراجعان را با سیاست مجموعهسازی و بودجه در دست میسنجد، با ناشران بر سر تخفیف چانه میزند و هر سال بخشی از قفسهها را وجین میکند تا نسخههای فرسوده و منابع منسوخ جای منابع تازه را نگیرند.
میز امانت باید در همه ساعتهای کاری کتابدار داشته باشد و بخش خدمات فنی نباید پشت فهرستنویسی بماند. مدیر کتابخانه شیفتها و مرخصیها را میچیند، کار را میان بخش امانت، خدمات فنی و مرجع تقسیم میکند، برای نیروهای تازه و کارورزان آموزش میگذارد و عملکرد هر بخش را با آمار همان بخش پی میگیرد.
بودجه سالانه میان خرید کتاب، اشتراک نشریه و پایگاههای اطلاعاتی، صحافی، تجهیزات و برنامههای فرهنگی تقسیم میشود. مدیر کتابخانه این تقسیم را پیشنهاد میدهد، آن را نزد نهاد بالادستی یا معاونت پژوهشی دفاع میکند، فرایند خرید و اسناد هزینه را پیش میبرد و در پایان سال گزارش میدهد که هر ردیف چه بازدهی داشته است.
کتابخانهای که کسی به آن سر نزند، مجموعهاش هر قدر هم خوب باشد بیفایده است. مدیر کتابخانه ساعت کار و شرایط عضویت را تنظیم میکند، نشست کتابخوان، کارگاه سواد اطلاعاتی و برنامههای هفته کتاب را میچیند، به شکایتها و درخواستهای مراجعان پاسخ میدهد و با مدرسهها، انجمنها و گروههای آموزشی محل ارتباط میگیرد.
نرمافزار جامع کتابخانهای قلب کار است؛ از ثبت عضویت و امانت تا فهرستنویسی و گزارشگیری. مدیر کتابخانه سطح دسترسی کاربران و کارکنان را تعیین میکند، درستی دادههای فهرست و شمارههای بازیابی را میپاید، اشتراک پایگاههای داخلی و بینالمللی را تمدید میکند و پشتیبانگیری و ارتباط با شرکت پشتیبان نرمافزار را دنبال میکند.
قفسهبندی، سالن مطالعه، مخزن و بخش کودک هرکدام نیاز خودشان را دارند. مدیر کتابخانه چیدمان و ظرفیت فضا را تنظیم میکند، دما و رطوبت مخزن و وضعیت نسخههای آسیبدیده را کنترل میکند، صحافی و مرمت را سفارش میدهد و آمار عضویت، امانت و مراجعه را در قالب گزارش دورهای به نهاد بالادستی میفرستد.
وظایف شغلی مدیر کتابخانه
- برنامهریزی و اداره فعالیتهای روزانه کتابخانه و نظارت بر کار بخشهای امانت، خدمات فنی و مرجع.
- تدوین سیاست مجموعهسازی و تصمیمگیری درباره خرید، پذیرش اهدا و وجین منابع.
- تهیه و دفاع از بودجه سالانه کتابخانه و پیگیری فرایند خرید و اسناد هزینه.
- سازماندهی کارکنان، تنظیم شیفتها و ارزیابی عملکرد کتابداران.
- نظارت بر فهرستنویسی، ردهبندی و شماره بازیابی منابع بر پایه استانداردهای رایج.
- مدیریت نرمافزار جامع کتابخانهای و تعریف سطح دسترسی کاربران و کارکنان.
- تعیین شرایط عضویت، مدت امانت، جریمه دیرکرد و آییننامه استفاده از کتابخانه.
- پایش آمار عضویت، امانت و مراجعه و تهیه گزارش دورهای برای نهاد بالادستی.
- برنامهریزی نشستهای کتابخوان، کارگاههای سواد اطلاعاتی و برنامههای هفته کتاب.
- مذاکره با ناشران، توزیعکنندگان و فراهمآورندگان پایگاههای اطلاعاتی بر سر شرایط خرید و اشتراک.
- پاسخ به درخواستها، پیشنهادها و شکایتهای مراجعان و رفع مشکلات خدمات.
- نظارت بر نگهداری فیزیکی منابع و سفارش صحافی و مرمت نسخههای آسیبدیده.
- مدیریت امانت بینکتابخانهای و همکاری با کتابخانههای همرده.
- آموزش نیروهای تازهوارد و کارورزان رشته علم اطلاعات و دانششناسی.
فعالیتهای کاری
استفاده از رایانه و سامانههای رایانهای — سختافزار و نرمافزار — برای برنامهنویسی، نوشتن نرمافزار، راهاندازی قابلیتها، ورود داده یا پردازش اطلاعات.
ایجاد رابطهٔ کاری سازنده و همکارانه با دیگران و حفظ آن در گذر زمان.
مشاهده، دریافت و بهدستآوردن اطلاعات از همهٔ منابع مرتبط.
بهروز نگه داشتن دانش فنی خود و بهکارگیری دانش تازه در کار.
رساندن اطلاعات به سرپرستان، همکاران و زیردستان از راه تلفن، نوشتار، ایمیل یا بهصورت حضوری.
تفسیر یا توضیح معنای اطلاعات و اینکه چطور میتوان از آنها استفاده کرد.
شناسایی نیازهای آموزشی دیگران، تدوین برنامهها یا کلاسهای آموزشی رسمی و تدریس و آموزش دادن به آنان.
پروراندن، طراحی یا خلق کاربردها، ایدهها، روابط، سامانهها یا محصولات تازه، از جمله آثار هنری.
تدوین هدفها و برنامههای مشخص برای اولویتبندی، سازماندهی و به انجام رساندن کار.
گردآوری، کدگذاری، دستهبندی، محاسبه، جدولبندی، بازبینی یا راستیآزمایی اطلاعات و دادهها.
تخصصها
کتابخانههای عمومی زیر نظر نهاد کتابخانههای عمومی کشور یا شهرداری اداره میشوند و مخاطبشان همه گروههای سنی است. مدیر چنین کتابخانهای بیش از هر چیز درگیر جذب عضو، بخش کودک و نوجوان، جشنوارههای کتابخوانی و هماهنگی با اداره شهرستان است و باید مجموعهای عمومی و متنوع را با بودجهای محدود سرپا نگه دارد.
در دانشگاه، کتابخانه بازوی پژوهش است. مدیر کتابخانه دانشگاهی اشتراک پایگاههای استنادی و مجلههای الکترونیکی را مدیریت میکند، مجموعه را با سرفصلهای دانشکدهها همراستا میکند، سامانه ثبت و آرشیو پایاننامهها را اداره میکند و کارگاههای جستوجوی منابع و شیوه استناد را برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی برگزار میکند.
کتابخانه مدرسه معمولاً یک اتاق، یک نفر و بودجهای کوچک است. مسئول آن قفسهها را با کتابهای کمکدرسی، داستان و منابع پژوهشی متناسب با پایههای تحصیلی میچیند، ساعت کتابخانه را با برنامه درسی هماهنگ میکند، دانشآموزان را برای امانتگیری و نگهداری کتاب آموزش میدهد و مجری مسابقههای کتابخوانی مدرسه است.
پژوهشگاهها، بیمارستانها، شرکتهای بزرگ و سازمانهای دولتی کتابخانه تخصصی دارند که مخاطبش کارشناسان همان حوزه است. مدیر آن مجموعهای محدود اما عمیق فراهم میکند، استاندارد، گزارش فنی و نشریه تخصصی تهیه میکند، به درخواستهای اطلاعاتی و جستوجوی موضوعی کارکنان پاسخ میدهد و اغلب مرکز اسناد سازمان را هم اداره میکند.
بخشی از کتابخانهها دیگر قفسه ندارند. مدیر کتابخانه دیجیتال روی دیجیتالسازی منابع قدیمی، فرادادهگذاری فایلها، سامانه دسترسی از راه دور و قرارداد اشتراک منابع الکترونیکی کار میکند؛ حق نشر و شرایط استفاده هر پایگاه را میسنجد و آمار دانلود و استفاده را مبنای تمدید یا قطع اشتراک قرار میدهد.
درآمد و اشتغال مدیر کتابخانه
میانهٔ حقوق ماهانهٔ مدیر کتابخانه ۴۰ میلیون تومان است (میانگین ۴۲ میلیون، ساعتی ۲۳۰ هزار تومان). نیمهٔ میانی شاغلان بین ۳۳ تا ۴۹ میلیون تومان میگیرند و اشتغال این شغل تا ۱۰ سال آینده ۱٫۷٪ رشد پیشبینی میشود.
رضایت شغلی
دانش و مهارتهای مدیر کتابخانه
دانش
- خدمات مشتری و خدمات شخصی
- زبان انگلیسی
- رایانه و الکترونیک
- آموزش و تربیت
- امور اداری
- ارتباطات و رسانه
- مدیریت و اداره امور
- روانشناسی
- ریاضیات
- ایمنی و امنیت عمومی
مهارتها
- درک مطلب
- شنیدن فعال
- سخن گفتن
- نوشتن
- تفکر انتقادی
- پایش
- خدمتمحوری
- درک اجتماعی
- یادگیری فعال
- آموزش دادن
تواناییها
- بیان شفاهی
- درک شنیداری
- مرتبسازی اطلاعات
- بینایی نزدیک
- تشخیص گفتار
- وضوح گفتار
- انعطاف در دستهبندی
- توجه انتخابی
تناسب شخصیتی و سبک کاری
شاغلان این شغل بیش از همه به این تیپهای شخصیتی نزدیکاند:
- ۱قاعدهمندConventional
- ۲اجتماعیSocial
- ۳کاوشگرInvestigative
کد هالند این شغل: C-S-I
این کار به آدمهایی میآید که نظم و دستهبندی برایشان لذتبخش است و در عین حال از برخورد روزانه با مراجعان خسته نمیشوند. صبر، دقت در جزئیات، حافظه خوب برای منابع و توان اداره یک تیم کوچک با بودجه محدود، بیش از هر مهارت دیگری به کار میآید.
محیط و شرایط کار
کار در ساختمان کتابخانه میگذرد؛ میان اتاق مدیریت، میز امانت، سالن مطالعه و مخزن. جلسه با نهاد بالادستی، دیدار با ناشران و نمایشگاه کتاب هم بخشی از کار بیرونی است.
موقعیتها تماموقتاند و در کتابخانههای عمومی شیفت عصر و کار در روزهای پایان هفته هم معمول است.
تحصیلات و مسیر ورود به شغل مدیر کتابخانه
مسیر متعارف ورود، کارشناسی علم اطلاعات و دانششناسی (کتابداری سابق) است. مدرک رشتههای نزدیک مانند مدیریت هم پذیرفته میشود، اما در آن صورت گذراندن دورههای فهرستنویسی، ردهبندی و نرمافزار کتابخانهای لازم است.
تقریباً همه مدیران کتابخانه از میز امانت و بخش خدمات فنی شروع کردهاند. چند سال ثبت عضویت، امانت و برگشت، آمادهسازی و فهرستنویسی، شناختی از مجموعه و از رفتار مراجعان میدهد که بعدها جای دیگری به دست نمیآید.
گام بعد، مسئولیت یک بخش است: امانت، خدمات فنی، مرجع یا بخش کودک. اینجا برای نخستین بار آمار بخش، شیفت همکاران و کیفیت کار گروهی بر عهده یک نفر میافتد و کارفرمایان همین سابقه را شرط انتصاب به مدیریت میدانند.
مدیریت یک کتابخانه معمولاً پس از چند سال کار حرفهای به دست میآید. از این مرحله، بودجه، مجموعهسازی، کارکنان و گزارشدهی یکجا بر عهده یک نفر است و تسلط بر آییننامهها به اندازه دانش کتابداری اهمیت پیدا میکند.
در ادامه مسیر، مدیریت کتابخانه مرکزی دانشگاه، اداره کتابخانههای یک شهرستان یا استان و پستهای ستادی قرار دارد. کارشناسی ارشد یا دکترای علم اطلاعات برای این سطح تقریباً لازم است و راه تدریس و پژوهش را هم باز میکند.
- تجربه
- مهارت، دانش و تجربه گسترده برای این مشاغل مورد نیاز است. بسیاری از آنها به بیش از پنج سال تجربه نیاز دارند. به عنوان مثال، جراحان باید چهار سال کالج و پنج تا هفت سال دیگر آموزش پزشکی تخصصی بگذرانند تا بتوانند کار خود را انجام دهند.
- تحصیلات
- اکثر این مشاغل نیاز به تحصیلات تکمیلی دارند. به عنوان مثال، آنها ممکن است نیاز به مدرک کارشناسی ارشد داشته باشند، و برخی نیاز به مدرک Ph.D.، MD یا JD (مدرک حقوق).
- آموزش
- کارمندان ممکن است به آموزش در حین کار نیاز داشته باشند، اما اکثر این مشاغل فرض میکنند که فرد قبلاً مهارتها، دانش، تجربه مرتبط با کار و/یا آموزش لازم را دارد.
- نمونهها
- این مشاغل اغلب شامل هماهنگی، آموزش، نظارت، یا مدیریت فعالیت های دیگران برای دستیابی به اهداف است. مهارت های ارتباطی و سازمانی بسیار پیشرفته مورد نیاز است. به عنوان مثال می توان به داروسازان، وکلا، ستاره شناسان، زیست شناسان، روحانیون، متخصصان مغز و اعصاب و دامپزشکان اشاره کرد.
مهارتهای نرمافزاری
ابزارهای عمومیتر
ابزارها و تجهیزات
ابزارهای عمومیتر
۲۴ مورد از ۴۱ ابزار ثبتشده برای این شغل







