میدان اصلی کاربرد این کد در لولهکشی فرآیندی است.
- خطوط فرآیند
- یوتیلیتی
- واحدهای تقطیر
اولویت ۲ در «مکانیک و تحت فشار»
ASME B31.3
ASME B31.3 — PROCESS PIPINGکد مرجع لولهکشی فرآیندی؛ از پالایشگاه و پتروشیمی تا دارویی و نیمه‌رسانا — طراحی، ساخت، بازرسی و تست سیستم‌های پایپینگ.
معرفی ASME B31.3
«ASME B31.3» کد لولهکشی فرآیندی است؛ الزامات مواد و اجزا، طراحی، ساخت، مونتاژ و نصب، بازرسی و تست برای پایپینگ صنایع فرآیندی — پالایشگاه‌های نفت، مجتمع‌های شیمیایی و دارویی، هیدروژن، نساجی، کاغذ و خمیر، نیروگاه‌ها، نیمه‌رسانا و واحدهای کرایوژنیک — و ترمینال‌های وابسته.
این کد یکی از پرمراجعه‌ترین کدهای ASME و هم‌زادِ B31.1 (لولهکشی نیروگاهی) است. کمیتهٔ B31 از سال ۱۹۲۲ روی ایمنی پایپینگ کار می‌کند و B31.3 از دههٔ ۱۹۵۰ نسخهٔ مستقل دارد؛ ویرایش جاری ۲۰۲۴ است.
طبق اعلام رسمی ناشر، تمرکز تغییرات ویرایشهای اخیر روی شیرآلات غیرفهرستی (پاراگراف ۳۰۷)، انعطاف و ضرایب تشدید تنش (۳۱۹ و ۳۲۰)، تست ضربه (۳۲۳.۲.۲)، جوش اتصال فلنج (۳۲۸.۵.۲)، حرارت‌دهی (۳۳۰.۱ و ۳۳۱.۱) و تحلیل سرویس فشار بالا (K302.3 و K304.8) بوده است.
شناسنامهٔ ASME B31.3
- نهاد تدوین
- ASME
- خانواده
- ASME
- نوع سند
- کد فنی
- ویرایش جاری
- B31.3 — 2024
- وضعیت
- معتبر — نگهداشت تثبیت‌شده (Stabilized Maintenance)
- زبان
- انگلیسی
- صفحهٔ رسمی
- مشاهده در وب‌سایت نهاد
شناسه‌ها
ASMEکد فنیB31.3 — 2024
ویرایش ۲۰۲۴ در وضعیت stabilized maintenance است (اعلام رسمی ناشر)؛ لینک فهرست مطالب رسمی روی SharePoint پشت لاگین است.
بررسی و راستی‌آزمایی: 2026-10-12 · asme.org
چه چیزی را پوشش می‌دهد
مواد و اجزا
الزامات متریال فلزی، اجزای استاندارد (فلنج، شیر، اتصالات) و محدودیت‌های کاربرد.
انتخاب مجازطراحی فشار و دما
شرایط طراحی، ضخامت دیوار و تنش‌های مجاز — جدول A-1 در پیوست‌های کد.
طراحی ایمنانعطاف و تحلیل تنش
تحلیل انعطاف‌پذیری و ضرایب تشدید تنش برای مسیرهای لوله (پاراگراف‌های ۳۱۹ و ۳۲۰).
مسیر پایدارساخت، مونتاژ و نصب
جوشکاری و بازرسی جوش، حرارت‌دهی پس از جوش و الزامات اجرا (پاراگراف‌های ۳۲۸ و ۳۳۰).
اجرای مطابقبازرسی و آزمون
بازرسی چشمی و آزمون‌های غیرمخرب، تست فشار و مستندسازی — فصل ششم کد.
کیفیت مستندسرویسهای خاص
فصل‌های ویژه: سرویس سیال Category M (پیشوند M)، فشار بالا (پیشوند K) و پایپینگ غیرفلزی.
پوشش کاملساختار استاندارد
فصل‌های کد (سطح فهرست)
- Iدامنه و تعاریف — مفاهیم پایه، سرویس‌های Category D/M و اصطلاحات
- IIطراحی — شرایط طراحی، فشار و دما، تنش‌های مجاز، انعطاف و تکیه‌گاه‌ها
- IIIمواد — الزامات متریال، دمای کار و تست ضربه
- IVاجزا — فلنج، اتصالات، شیرآلات و محدودیت‌های هرکدام
- Vساخت، مونتاژ و نصب — جوشکاری، حرارت‌دهی، بازرسی جوش و اجرا
- VIبازرسی، آزمون غیرمخرب و تست — شامل تست فشار
- VIIپایپینگ غیرفلزی و لوله‌های آستری‌دار
- VIIIسرویس Category M — سیال‌های پرخطر (شمارهگذاری با پیشوند M)
- IXلولهکشی فشار بالا (شمارهگذاری با پیشوند K)
- Xلولهکشی با خلوص بالا (صنایع دقیق و نیمه‌رسانا)
چند نکتهٔ ساختاری
- شمارهگذاری متن سه‌سطحی است؛ مثلاً 302.3.5 یعنی فصل ۳۰۲، بند ۳، زیربند ۵. فصل‌های خاص پیشوند دارند: M برای Category M و K برای فشار بالا (مثل K302.3.2).
- پیوست‌ها از A تا Z در موضوعات مختلف‌اند؛ معروف‌ترین آنها پیوست تنش‌های مجاز (با جدول A-1)، پیوست انعطاف و ضرایب تشدید تنش، و پیوست‌های مثال‌ها و آزمون‌های غیرمخرب است.
- در فصل بازرسی جدول درصدهای آزمون غیرمخرب و در فصل مواد نمودارهای تست ضربه از مباحث کلیدی‌اند؛ جزئیات عددی فقط در متن رسمی کد است.
کاربردها و صنایع
سیال‌های خاص که الزامات سخت‌گیرانه‌تری می‌خواهند.
- خطوط دارویی
- سرویس خورنده
- خطوط بهداشتی
سرویس‌های دمای بالا/پایین و سیال‌های ویژه.
- هیدروژن
- کرایوژنیک
- بخش فرآیندی نیروگاه
خطوط با خلوص بالا و گازهای ویژه.
- خلوص بالا
- گازهای ویژه
- اتاق تمیز
مشاغل مرتبط
این فهرست از راهنمای مشاغل نماتک می‌آید؛ مشاغلی که در کار روزمره با ASME B31.3 سر و کار دارند.
مهندس فرآیندProcess Engineerمهندس مکانیکMechanical Engineerمهندس نفتPetroleum Engineerمهندس ایمنی فرآیندProcess Safety Engineerمهندس ایمنی صنعتیIndustrial Safety Engineerبازرس جوشNon-Destructive Testing Specialistکارشناس کنترل کیفیتQuality Control Expertکارشناس کنترل کیفیت داروPharmaceutical Quality Control Specialistبازرس کنترل کیفیتQuality Control Inspectorمدیر کنترل کیفیتQuality Control Systems Managerتکنسین مکانیکMechanical TechnicianجوشکارWelder
مسیر یادگیری ASME B31.3
مسیر آشنایی — پنج قدم
۰۱دامنه و تعاریف
فصل ۳۰۰ و ۳۰۱: مفاهیم پایه، سرویس Category D/M و مرزهای کاربرد کد.
زبان مشترک۰۲شرایط طراحی
فشار و دمای طراحی، تنش مجاز و انتخاب متریال (فصل دوم و سوم).
پایهٔ طراحی۰۳مسیر و انعطاف
تحلیل انعطاف، تکیه‌گاه‌ها و ضرایب تشدید تنش (۳۱۹ تا ۳۲۱).
مسیر ایمن۰۴ساخت و جوش
الزامات جوش، حرارت‌دهی و کنترل کیفیت اجرا (۳۲۸ و ۳۳۰).
اجرای مطابق۰۵بازرسی و تست
بازرسی، آزمون‌های غیرمخرب و تست فشار (فصل ششم) و پروندهٔ کیفیت.
تحویل مستنددورههای مرتبط نماتک
تهیه و مطالعه
مسیر رسمی تهیه
صفحهٔ رسمی ASMEwww.asme.org/codes-standards/find-codes-standards/b31-3-process-pipingPDF ویرایش ۲۰۲۴: $۶۹۵؛ ویرایشهای پیشین از $۱۹۴ (فروشگاه رسمی ASME)
«ASME B31.3» متنی دارای حق نشر است؛ این صفحه صرفاً «راهنمای شناخت» است (دامنه، ساختار، کاربرد و مسیر تهیه) و جایگزین متن استاندارد نیست. برای استناد مهندسی، نسخهٔ رسمی را تهیه کنید.
آیا ASME B31.3 برای شماست؟
برای شما مناسب است اگر…
- کار روزمره‌ات طراحی، ساخت یا بازرسی خطوط فرآیندی است.
- قرارداد یا کارفرمای پروژه به ASME B31.3 ارجاع داده است.
- مسیر شغلی‌ات نفت‌وگاز، پتروشیمی یا پیمانکاری EPC است.
بیشتر بررسی کنید اگر…
- کارت فقط لولهکشی نیروگاهی است (B31.1) یا خطوط انتقال (B31.4/B31.8).
- مقررات داخلی پروژه، مرجع دیگری را الزام کرده است.
- فقط به یک آشنایی سطحی نیاز داری، نه تسلط مهندسی.
| معیار | B31.3 | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|---|
| دامنه | لولهکشی فرآیندی | B31.1 نیروگاه · B31.4/8 خطوط انتقال · B31.9 ساختمان |
| سرویس‌های خاص | Category M · فشار بالا (K) · غیرفلزی | — |
| نهاد | ASME (کمیتهٔ B31) | ASME |
| اجزای ارجاعی | استانداردهای B16.x و B36.x و API | مشترک |
| معیار انتخاب | پروژه و قرارداد شما | — |
پرسش‌های متداول دربارهٔ ASME B31.3
آیا B31.3 جای B31.1 را میگیرد؟
نه. دامنهٔ این دو جداست: B31.1 برای لولهکشی نیروگاهی و B31.3 برای لولهکشی فرآیندی است؛ انتخاب به کاربرد و قرارداد پروژه بستگی دارد.
Category M یعنی چه؟
سرویس سیال پرخطر با الزامات سختگیرانهتر؛ متن کد فصل هشتم را به آن اختصاص داده و شمارهگذاری بندهایش با پیشوند M است.
تفاوت آن با B31.4 و B31.8 چیست؟
آن دو برای خطوط انتقال نفت مایع و گاز هستند؛ B31.3 برای لولهکشی داخل پلنت‌های فرآیندی.
آیا برای پروژهٔ من اجباری است؟
کدها خودبهخود قانون نیستند؛ وقتی در قرارداد، مشخصات پروژه یا مقررات نهاد دولتی به آنها ارجاع شود الزامآور میشوند.
از کجا تهیه کنم؟
از صفحهٔ رسمی ASME: PDF ویرایش ۲۰۲۴ حدود ۶۹۵ دلار و ویرایشهای پیشین از ۱۹۴ دلار.
راه مطالعهٔ رایگان قانونی چیست؟
توضیحات و پیشنمایش در صفحهٔ رسمی، تفسیرهای رایگان ASME و کتابخانهها/دانشگاهها؛ متن کامل رایگان قانونی ندارد.
منابع این صفحه (بازدید 2026-10-12 · asme.org): صفحهٔ رسمی ASME و برنامه‌های رسمی مرتبط. این صفحه محتوای اورجینال است و متن استاندارد را بازنشر نمی‌کند.
مراجع مرتبط این حوزه
همهٔ مراجع مکانیک و تحت فشار ←ASME BPVC Section VIII, Division 1قواعد ساخت مخازن تحت فشار — بخش VIII، دیویژن ۱اولویت ۱EN 13001-1EN 13001-1 — جرثقیل‌ها؛ طراحی عمومی — بخش ۱: اصول و الزامات عمومیاولویت ۱ISO 4301-1ISO 4301-1 — جرثقیل‌ها؛ طبقه‌بندی — بخش ۱: عمومیاولویت ۱ASTM A403/A403Mاتصالات جوشی لب‌به‌لب زنگ‌نزن آستنیتی کارشدهاولویت ۱API 579-1/ASME FFS-1ارزیابی تناسب برای ادامهٔ سرویس (Fitness-For-Service)اولویت ۱API 653بازرسی، تعمیر، تغییر و بازسازی مخازن ذخیرهاولویت ۱